ବାଷ୍କଳ ନଗର ଭିତରେ ଦାନବମାନେ ଫୁଲ ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ସେଠି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ, ତିନି ଜଗତକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ଆଣି, ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ। ସେଠି ବସି, ସେ ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମରେ ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବାନ, ନୀତି ଓ ଅନୀତିରେ ବିବେକୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଆଶ୍ରୟ ଦାତା ଓ ଦୁଃଖୀମାନେ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ। ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ରହିଛି, ଷଡ୍ଯୋଜନାରେ ଉତ୍ସାହୀ, ଏବଂ ସେ ସ୍ମିତ ମୁହଁରେ ପ୍ରଥମେ କଥା କହୁଥିଲେ। ବେଦ ଓ ଉପଅଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, କୃର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନଥିଲେ, ସମସ୍ତଠାରେ ଅହିଂସାପରାୟଣ। ସେ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁମଧୁର ମୁହଁ, ପୂଜିତ ଓ ପୂଜାକାରୀ, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ, ଅପରାଜିତ, ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଦର୍ଶନରେ ଆନନ୍ଦଦାୟୀ। ଦାନବ ଧାନ୍ୟ, ଧନ, ଓ ଯାନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ତିନି ଜଗତର ତିନି ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତିନି ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଥିଲେ। ସେ ସଂସ୍ତା ନଗରରେ ବସି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ସେ ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରତି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ନିମ୍ନ ନଥିଲେ; କୌଣସି ଦାନବ ଦରିଦ୍ର, ଦୁଃଖୀ, ଅଲ୍ପାୟୁ, କିମ୍ବା ଅସୁଖୀ ନଥିଲେ। କୌଣସି ଦାନବ ଅବୁଦ୍ଧି, କୁରୂପ, ଅନଭାଗ୍ୟ, କିମ୍ବା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ନଥିଲେ; ସେ ଶୁଭ୍ର ଗୁଣରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ଦୃଢ଼ ମନସ୍କ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ବାଷ୍କଳଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ତିନି ଜଗତର ଭାର ସହିବା ଶକ୍ତି ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ଦାନବ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେବେ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, କହିଲେ: “ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ୟ—ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵୟଂ ତୁମର ନଗରକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।” ସେ ଏକା, ସାଙ୍ଗରେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାମନ ଅଛନ୍ତି। “ହେ ନଥ, ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଆପଣ କହନ୍ତୁ।” ବାଷ୍କଳ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେକୁ କହିଲେ: “ସମସ୍ତେ ନଗରରେ ଏକଠା ରୁହନ୍ତୁ; ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଆସିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବି।” ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବାମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆସିଲେ, ଦାନବ ନଥ ଭଲଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ନିଜକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଧ କରି, ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, ଦାନବମାନେର ଭାର ବହିବା ରାଜା ଏଭଳି କହିଲେ: “ଆଜି ତିନି ଜଗତରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ୍ୟ, ନିଜ ମନ୍ଦିରରେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି। କିଏ ମୋଠାରେ ଆସି କିଛି ଚାହିଲେ, ଚାହିଁବା କିମ୍ବା ଆବଶ୍ୟକତାରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୋ ଜୀବନ ଦେବି। ତିନି ଜଗତରେ ମୋ ଜନାନୀ, ପୁତ୍ର, ଓ ଘରର ପ୍ରୟୋଜନ କ’ଣ? ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ବସାଇ ନିଜ ଜଙ୍ଘାରେ ବସାଇଲି। ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, ନିଜ ଘରକୁ ନେଇ, ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲି। “ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା; ମୁଁ ନିଜ ଘରରେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି। ଦେବମୁଖ୍ୟ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ଖ୍ୟାତି ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହେଲା; ତୁମ ଆଗମନରେ ମୋ ପୁଣ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲା। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଯେଉଁପରି ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମିଳେ, ପୁରନ୍ଦର ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ତାହା ମିଳିଗଲା। ଭୂମି ଦାନ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଁ ଦାନ କିମ୍ବା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ—ଏହି ଫଳ ଆଜି ମୋ ହେଉ। ତୁମ ଦର୍ଶନ, ହେ ଵାସବ, ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟାରେ ମିଳେନାହିଁ; ଆଜି ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛ, କ’ଣ ଆପଣ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, କହନ୍ତୁ। “ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନ ରହୁ; ତୁମ ଆବଶ୍ୟକତା ଯେତେ ଦୁଷ୍କର ହେଉ, ଏହା ଆଗରୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଧ କର। ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ତୁମକୁ ଦେଖି ପୁଣ୍ୟ ଲାଗିଲା; ଦେବମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ପୂଜିତ ପାଦ ମୁଁ ପୂଜା କରିଛି। ଆପଣ କିପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା କହନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ବୋଧ କରୁଛି।” ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: “ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ବୋଧ କରୁଛି, ହେ ବାଷ୍କଳ; ତୁମକୁ ଦେଖିବା ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଘରକୁ ଆଶା କରି ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ଷୁଭ୍ତ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମେ ଚାହିଁବାମାନେ ପାଇଁ କଳ୍ପତରୁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାତା ନାହିଁ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଭୀରତାରେ ସାଗର, ସହିଷ୍ଣୁତାରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଶୋଭାରେ ନାରାୟଣ ଭଳି। “ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାମନ, କଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ, ମୋଠାରେ ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି: ‘ମୋତେ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଦିଅ।’ ମୋ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଏହି ଅନୁରୋଧର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ହେ ନଥ—ଏହି ମୁଁ ଚାହୁଁଛି। ତୁମେ ତିନି ଜଗତକୁ ନିଜ ପଦେ ଅଧିକାର କରିଛ; ମୁଁ ନିର୍ଧନ, ଅସାଧାରଣ—ତୁମେ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦେବା ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମଠାରେ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବି; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୋଧକ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯାହା ଉଚିତ, କର। “ତୁମେ କଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ, ଗୋତ୍ର ବୃଦ୍ଧି କରିଥିବା; ଦିତି ତୁମ ମାତା, ତୁମ ପିତା ତିନି ଜଗତରେ ସମ୍ମାନିତ। ଏପରି ଜାଣି, ମୁଁ ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ କରୁଛି: ଏହି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ, ତିନି ପଦ ଭୂମି ଦିଅ। “ଏହି ବାମନ, ଶରୀର ଅତି ସାନା, ହେ ଦାନବ, ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଭୂମି ଦେବାକୁ ସକ୍ଷମ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଛ, ମୁଁ ତାହା ଦେବି; ଯଦି ମୋ ପୂର୍ବଜ କିମ୍ବା ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିବେ, ତାହେଲେ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଦିଅ।