ଏହି ଉପବାସ ବ୍ରତଟି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତି ମାସରେ ନିୟମିତ ଭାବରେ କରିବାକୁ ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ — ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏହି ବ୍ରତରେ ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରଢ଼ ଭାବେ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ । ଉପବାସ ଦିନରେ ବୋଲିବା ଉଚିତ — “ଏ ଦେବଦେବ, ଆଜି ମୋର ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ ।” ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର । ଯଦି ସ୍୵ପ୍ନ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କିଛି ଖାଇଦେଲେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଯିବ, ତେବେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦୟା କରି ସେହି ଦୋଷକୁ କ୍ଷମା କରିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ନିୟମରେ ଉପବାସ ପାଳନ କରି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଦରକାର । ସେଠାରେ ମାଟି, ଗୋମୟ ଓ ତିଳ ନେଇ ନିୟମାନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ଉଚିତ । ବ୍ରତ ସମାପ୍ତି ପାଇଁ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦରକାର । ‘ଅଶ୍ୱକ୍ରାନ୍ତ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବିଶେଷ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ — “ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ପୃଥିବୀ, ଏ ଵସୁନ୍ଧରା…” । ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଯେ, “ମୋ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କର; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଉ, ମୁଁ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉ ।” କାଶୀରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ; ତିଳ ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ଗୋବିନ୍ଦ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି । ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତିଳ ମହାପାପ ହରଣ କରେ, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ନମସ୍କାର କରି ତିଳ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ । ତୁଳସୀ ଗଛର ପତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିୟମିତ ଭାବରେ ଦୟାଳୁ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ନାନ କରିବା ଦରକାର । ଏପରି ସ୍ନାନ କରି, ସ୍ନାନ ଶେଷରେ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ଏବଂ ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ । ଏକ ଦୋଷରହିତ କଳଶକୁ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ଶାଖାପତ୍ର, ପଞ୍ଚ ମଣି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ କରି ରଖିବା ଦରକାର । ଏହାକୁ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କରି, ତାହା ସହିତ ଏକ ତାମ୍ରପାତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ଦେବଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ — ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ତପସ୍ଵୀମାନ୍ୟଙ୍କ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ — ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ଓ ପଦ୍ଧତିରେ ଏହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏକ ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳ ମାଟି, ଗୋମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଦରକାର । ଧୋଇ ସଫା କରା ଚାଉଳକୁ ଛେନାରେ ଘସି ଏହି ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଦେହର ଆକୃତି ତିଆରି କରି, ହାତ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯବ ରଖିବା ଉଚିତ । ଏହାର ସାମ୍ନାରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣୀ ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ରଖି, ପୂର୍ବକଥା ଅନୁଯାୟୀ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର । “ମୁଁ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଯମଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି; ଏ ଅତିଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆସ; ଏ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ କେଶବ, ତୁମେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅ ।” ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଜଳ ଦେଇ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଯେ, “ତୁମେ ସଦା ସଂସାର ଉଦ୍ୟାନରେ ବିହାର କରୁଛ; ଦୟାକରି ମୋତେ କୃପା କର ।” ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରୀରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତା ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ — ଧନ ଦେବାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଦକୁ, ଦୁଃଖ ନିବାରକ ଘୁଁଡ଼ିକୁ, ଶିବଙ୍କୁ ଜଂଘାକୁ, ବିଶ୍ୱରୂପକୁ କଟିକୁ । କାମଦେବଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗକୁ, ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁକ୍ରକୋଷକୁ, ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ଉଦରକୁ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନେହସ୍ଥଳକୁ । ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ମୁଁହକୁ, କେଶବଙ୍କୁ କେଶକୁ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧରଙ୍କୁ ପୃଷ୍ଠକୁ, ଵରଦଙ୍କୁ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ । ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଖଡ଼ଗ, ଗଦା, ପରଶୁଧାରୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମଣ୍ଡଳର ଶିରକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ । ଏହାପରେ ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ, ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ବୁଦ୍ଧ, କଳ୍କି — ଏହି ଦଶାବତାରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର । ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଶାସକ, ମହିଷାରୋହୀ ଯମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଦରକାର । ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି, ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ । ଯମ, ଧର୍ମରାଜ, ମୃତ୍ୟୁ, ଅନ୍ତକ, ବୈବସ୍ୱତ, କାଳ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଶକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର । ଭୃକୋଦର, ଚିତ୍ରା, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ନୀଳ, ଦଧ୍ନ — ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ପ୍ରକାର ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଦରକାର । ବୈତରଣୀ — ଯାହା ଦୁର୍ଗମ, ପାପ ନାଶିନୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ — ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ । ଯମଦ୍ୱାରରେ ଭୟଙ୍କର ବୈତରଣୀ ନଦୀ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଏହି ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ ନଦୀ — ଯାହା ପାପୀମାନେ ତରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭୟ ହରଣ କରେ । ତାଙ୍କୁ ଭୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସେହି ଭୟଙ୍କର ବୈତରଣୀ ତରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ନଦୀରେ ଦେବମାନେ ବସ କରନ୍ତି; ଭକ୍ତିସହିତ ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ପୂଜିଲେ, କେଶବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଏ । ତାଙ୍କର କୂଳରେ ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏହି ନଦୀ ପାପ ହରଣ କରେ । ଏହି ବୈତରଣୀ ତରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ । ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତାରିତ କଥା କହିବି । ଭକ୍ତିସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜିଛି, କେଶବଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ; କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଜଗନ୍ନାଥ, ମୋତେ ସଂସାରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର । ମୁଁ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କର; ଏଠାରେ ଏକ ନବତି ସୂତ୍ରର ପବିତ୍ର ଜନ୍ତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଇଛି ।