ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ବାଷ୍କଳାର ନିବାସକୁ ଯାଇଥିଲେ ସେ, ଦୂରରୁ ଏହି ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଚାରିଦିଗରେ ବଢ଼ି ଥିଲା। ବାଷ୍କଳା ସହର ଶ୍ୱେତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଚଢ଼ିବାଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମୁଖ୍ୟ ମହଳ ଏବଂ ବିଶାଳ ସୁସଂଖ୍ୟିତ ସଡ଼କ ଦ୍ୱାରା ଭାଗିଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଶତାଧିକ ଦେବ ହସ୍ତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ମଦୋନ୍ମତ, ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼ ପରି କଳା ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ହସ୍ତୀବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ, ସହରକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ଏଉଁଠାରେ ଦୀର୍ଘ ଗଳା, ଚୋଟ କାନ, ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ, ଚିତ୍ତର ତୁଳନାରେ ତ୍ୱରିତ, ଉଚ୍ଚ ଲଳାଟ ଓ ସୁନ୍ଦର ଦେହଯୁକ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଥିଲେ। ସହରରେ ହଜାର ହଜାର ବିଶିଷ୍ଟ ବିଳାସିନୀମାନେ ଥିଲେ—ଉପେନ୍ଦ୍ର ହୃଦୟ ପରି ସୁନା ରଙ୍ଗର, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ଖେଳାଳି କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ରସିକତାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ବାଷ୍କଳା ସହରରେ ଏମିତି କୌଣସି ଗୁଣ, ଜ୍ଞାନ, କଳା କିମ୍ବା ଦକ୍ଷତା ନଥିଲା ଯାହା ଏଠାରେ ବାସ କରୁନଥିଲା। ଏହି ସହର ଶତାଧିକ ଉଦ୍ୟାନ, ଉତ୍ସବ ଓ ସମାବେଶରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ମୁଖ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ, କେବଳ ତାଙ୍କ ବଂଶନାଶକ ବ୍ୟତୀତ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୀଣା, ବାଂଶୀ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ଦାନବମାନେ ଏଠାରେ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ। ସେମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଦେବମାନେ ପରି ଖେଳୁଥିଲେ; ବୃଦ୍ଧ ଦାନବମାନେ ବେଦପାଠର ମହାଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ହୋମାଗ୍ନିର ଘୃତଧୂମ ତାଙ୍କର ପାପକୁ ହରିଥିଲା, ମଧୁର ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ପବନକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସୁଗନ୍ଧିତ ଦାନବମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଷ୍କଳା ସହରରେ ସେ ଦାନବ, ତିନି ଲୋକକୁ ବଶୀଭୂତ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠି ବସି, ସେ ତିନି ଲୋକ ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ; ଧର୍ମଜ୍ଞ, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ନିୟମିତ ଅନୁଶାସନରେ ନିପୁଣ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ନୀତି ଓ ଅନୀତିର ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତ, ଶରଣଦାତା ଓ ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ। ବେଦମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ଷଡ୍ଗୁଣ ନୀତିରେ ଉତ୍ସାହୀ, ଏବଂ ସ୍ମିତମୁଖେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ବେଦ ଓ ତାହାର ଉପାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, କୁକର୍ମରେ ନିଷ୍ପୃହ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅହିଂସକ। ସେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ସମ୍ମାନଦାନକ୍ଷମ, ଶୁଭ୍ର, ସୁମୁଖ, ଉପାସ୍ୟ ଓ ଉପାସକ, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଜ୍ଞାତା, ଅଜୟ୍ୟ, ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ସେ ଦାନବ ଧାନ୍ୟ, ଧନ ଓ ଯାନରେ ପ୍ରଚୁର; ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ସଦା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ସେ ପ୍ରଧାନ ପୁରୁଷ। ସେ ନିଜ ସହରରେ ସଦା ବସି, ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କର ଅହଂକାରକୁ ଦଳିଦେଇଥିଲେ; ଏବଂ ଏହିପରି ସେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାସନରେ କୌଣସି ଦାନବ ନିଚ, ଦରିଦ୍ର, ପୀଡିତ, ଅଲ୍ପାୟୁ କିମ୍ବା ଦୁଃଖି ଥିଲେ ନାହିଁ। କୌଣସି ଦାନବ ମୂର୍ଖ, କୁରୂପ, ଅପମୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ୍ୟ ନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶୁଭ ଗୁଣ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତକୁ ଅନୁଭବ କରି, ମହାତ୍ମା ପୁରନ୍ଦର—ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ର—ସେଇ ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କାରଣ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତପସ୍ୟାଶୀଳ ଓ ଜ୍ଵଳନ୍ତ। ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିବାର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ଦାନବରାଜ ଆଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏବେ ଦାନବମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର, କହିଲେ: “ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ—ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ଆମ ସହରକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ଏକାକି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାମନଙ୍କ ସହିତ। ଏ ଭୂପତେ, ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।” ତେଣୁ ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: “ତମେ ସହରରେ ଥିବା; ଦେବରାଜ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆଜି ସେ ମୋର ପ୍ରତି ଆଦର ପାଇବେ।” ସେହି ସମୟରେ ବାମନ ଓ ବାସବ ଆସିପହଁଚିଲେ, ଦାନବନାୟକ ସ୍ନେହ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରି, ଦାନବମାନ୍ୟ ରାଜା କହିଲେ: “ଆଜି ତିନି ଲୋକରେ ମୋ ଭଳି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କେହି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀମତି ଶକ୍ର ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯିଏ କି ମୋ ଘରକୁ ଆସି, କିଛି ଚାହିଁବେ, ଚାହେ ସେ ଆଶାରେ କିମ୍ବା ଆବଶ୍ୟକତାରେ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଦେବି, ମୋ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି। ମୋତେ ତିନି ଲୋକରେ ଜନ୍ମ, ସନ୍ତାନ, ଘର ଆଦିର କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ଏମିତି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ଆଙ୍କ ଉପରେ ବସାଇଲି।” ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ; ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେମାନେ ପୂଜା କଲେ। “ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଶକ୍ର ନିଜେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେଇ ତୁମ୍ଭ ଚରଣମାନେ ମୋରେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଲି। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ସେଉଁଠି ସେଇ ଫଳ ମିଳେ। ଭୂମି ଦାନ, ଗୋଦାନ କିମ୍ବା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ଆଜି ମୋତେ ଏହି ଫଳ ମିଳୁ। ଓ ବାସବ, ତୁମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କ୍ଷୁଦ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲାଭ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏବେ ତୁମେ ମୋ ଘରେ ଅଛ, କ’ଣ ମୋ ପାଖରୁ ଆଦରର କୌଣସି କାମ ଅଛି, କହ। ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନ ରହୁ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ଭାବ। ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତୁମକୁ ଦେଖି ମୁଁ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଛି; ଏବେ କହ, ଏ ଭଗବନ୍, କି କାରଣରେ ଆସିଛ? ମୁଁ ତୁମ ଆଗମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଗଣିଛି।” ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: “ବାଷ୍କଳ, ତୁମେ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ; ତୁମକୁ ଦେଖିବାରେ ଏହା ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ହେ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ।