ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶଂଖ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶୁଭ୍ର ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ କେଶ ସହିତ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ସମୟରେ ସିଦ୍ଧ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଅନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲେ; ବାୟୁ ଧୂଳିକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ଭିଷ୍ଣୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ବେଳେ ଦିନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରାଣୀ ଅଦିତି ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରି, ଭାରରେ ଦୀର୍ଘ ହେଉଥିବା ପଦଚାଳନା, କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଫିକା ମୁହଁରେ ଗଭୀର ଗର୍ଭ ନେଇ ଗତି କରୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ନାରାୟଣ ନିଜେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାହା ସମୟରେ ପୂର୍ବ ଓ ପରେର ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବେଉଁପରି ଚେଷ୍ଟା ବିନା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଛା ପୂରଣ କରିପାରିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ବାୟୁ ମୃଦୁ ହେବା ସହିତ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲେ; ଏକାକି ପଥ, ଦୂର ଦିଗ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ପ୍ରବଳ ହେଇଥିଲା। ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ଅନ୍ଧକାର ହ୍ରସ୍ୱ ହେଉଥିଲା; ଭିଷ୍ଣୁ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଶତ୍ରୁତାର ଉଦ୍ଭାବନ ହେଲା। ହେ ରାଜନ୍, ଦେବୀଙ୍କ ନିୟମ ଦେଖ, ମୁଁ କାହିଁକି ସେଇ କ୍ରମ ଗଣନା କରିବି? ମୁଁ ତିନି ଲୋକ ଅତିକ୍ରମ କରିବି। ମୁଁ ବାସ୍କଳୀ, ଦାନବମାନଙ୍କ ନାୟକ, ତାଙ୍କୁ ତଳସ୍ଥଳରେ ବସାଇଦେବି; ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଧନ ଓ ଶୋଭା ଦେଇଛି। ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ଏକା ଯଥେଷ୍ଟ; ଶରବୃଷ୍ଟି ଓ ଅନେକ ରଥଚକ୍ର ନିକ୍ଷେପ କରିବି। ବିଭିନ୍ନ ଗଦାଦଳ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଶ କରିବି; ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତା ଓ ତଳସ୍ଥଳରେ ଦାନବମାନେ ରହୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏହି ମୋର ବ୍ରତ; ତଥାପି ହଠାତ୍ ମୋ ମୁଁହଁରେ କିଛି ଅଚିନ୍ତିତ ବାଣୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଥିଲା, ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ହୋଇନଥିଲା—କ୍ରୋଧବଶତଃ ମୁଁ ଦୈତ୍ୟମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ଦେଇଥିଲି। କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଧନ ଓ ଶୋଭା ଦିଆଯାଇଥିଲା—ଏହି ବାୟୁ କି ଶକ୍ତିହୀନ ହେଇଯାଇଛି, କିମ୍ବା ବାୟୁମାନେ ଅସ୍ଥିର? ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି, ଯେପରି ଚିନ୍ତିତ ବସ୍ତୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି; ଅନୁଚିତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଇଛି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କଣ କହିବି? ସନ୍ଦେହରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଅଦିତି ହୃଦୟରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ଧାରଣ କଲେ। ଏହିପରି ଗଭୀର ଧାରଣା ପରେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବାମନ ଅବତାର ହେଲେ—ବିଶ୍ମୟଜନକ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ଭଗବାନ୍ ବାମନ, ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନଦୀମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ବହାଉଥିଲେ, ସୁଗନ୍ଧ ହାଲୁକା ବାୟୁ ବହୁଥିଲା। କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୁଅ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ; ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଡମ୍ରୁ ବଜାଇଲେ। ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟରୁ ମୋହ ଓ ଦୁଃଖ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ବଦ୍ଧ ହୋଇ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେବୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଅପ୍ସରା ଦଳ ଓ ଅନେକ ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଯାନରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲେ, ବିଭିନ୍ନ କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ; ସୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ, ରାଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ପୁନଃପୁନଃ ଦୁବି ଯାଉଥିଲେ। ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗଲାଭ କରିଥିବା ଲୋକେ ଉଠି ନଚୁଥିଲେ, ସେଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏହିପରି ଦୁଃଖ ରହିତ ଶୁଭ୍ର ଜଗତରେ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଆକାଶରେ କେହି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ—‘ଜୟ, ଜୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ!’ ଅନ୍ୟେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ଏଭଳି ଉଲ୍ଲାସମୟ ଧ୍ୱନି ଓ ହୃଦୟର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଅନେକେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଜନ୍ମ, ଭୟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ—ଏପରି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଭଲ ପାଇଁ କହିଲେ: “ଏହି ବାମନ, ପ୍ରଭୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ଭିଷ୍ଣୁ, ସେ ମହେଶ୍ଵର; ସେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍କୁ ଭିଷ୍ଣୁ ଭରି ରହିଛନ୍ତି; ସେ ଏକ, ତଥାପି ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛନ୍ତି। ଯେପରି ଏକ ରଙ୍ଗିନ ମଣି ତାହାର ଆସପାସର ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ସ୍ୱୟଂଭୂ ଅନେକ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଘରର ଅଗ୍ନି ଅନ୍ୟ ନାମ ଧାରଣ କରି ପୁନଃ ନିଜ ନାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେପରି ଭଗବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ନାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ, ଦେବତା ବାମନ ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ—ଏହିପରି ଚିନ୍ତା ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଭକ୍ତମାନେ କରିଥିଲେ।” ଏହାପରେ, ଶକ୍ରଙ୍କ ସହ ବାମନ ବାସ୍କଳର ନଗରକୁ ଗଲେ; ଦୂରରୁ ସେଇ ଅତିରୁଦ୍ଧ ନଗରକୁ ଦେଖିଲେ। ସେହି ସ୍ଥାନ ଧୂସର ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମୁଖ୍ୟ ମହଳ ଓ ବିଶାଳ ରାସ୍ତାରେ ଶୁଭ୍ର; ଅନନ୍ତ ପ୍ରସ୍ରବଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଅଞ୍ଜନ ଶିଳା ପରି ଗଢ଼ିତ ଦିବ୍ୟ ହସ୍ତୀମାନେ ଶତଶଃ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ; ଦୀର୍ଘ ଗ୍ରୀବା, ଉଚ୍ଚ ଲଳାଟ, ଶୀଘ୍ର ଚେତନା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ; ହଜାର ହଜାର ସୁନା ଲୋଟସ ହୃଦୟପରି ରଙ୍ଗିନ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଚତୁର କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବେଶ୍ୟାମାନେ ରହୁଛନ୍ତି। ବାସ୍କଳାର ନଗରରେ କୌଣସି ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, କଳା କିମ୍ବା କୌଶଳ ଅନୁପସ୍ଥିତ ନୁହେଁ। ଶତଶଃ ବଗିଚା, ଉତ୍ସବ ଓ ସଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି, କେବଳ ତାଙ୍କ ଶେଷକର୍ତ୍ତା ବ୍ୟତୀତ।