ବିଶ୍ୱର ଯେହିପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଆସିଥିଲା, ମୁଁ ଦେଖିଛି ଏବଂ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି—ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ପୂଜାର ଉଚ୍ଚାରଣ ବିନା, ଉତ୍ସବ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଲୋକେ ଶିକ୍ଷା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଧର୍ମର ନିୟମ ବିନା, କେବଳ ପ୍ରାଣବାୟୁ ଅଛି—ଏପରି ଦୁଃଖରେ ବିଶ୍ୱ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଭ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ଅତିଶୟ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ନିରାଶ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ତେବେ, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣେ, ବାଷ୍କଳି—ଯିଏ ତାଙ୍କର ଦିଆଯାଇଥିବା ଵରରେ ଗର୍ବିତ—ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଅଜୟ୍ୟ। କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ।" ଏହିପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ସେ ଧ୍ୟାନରୁ ଚାରିହସ୍ତୀ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଅତି କ୍ଷଣରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଏବେ ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼। ତୁମ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଯେହି କାରଣ ପାଇଁ ତୁମେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ, ତାହା ପୂରଣ କରିବାକୁ ମୁଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛି।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏହା ମହା ଉପକାର, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେବା। ଏପରି ଦୟା କେଉଁଠି ଆଉ ଦେଖାଯିବ? ମୋର ସୃଷ୍ଟି ଏହି ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ତୁମର, ତେଣୁ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ବିନାଶ କେବଳ ରୁଦ୍ରଙ୍କ। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ, ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟ, ଚରାଚର ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ବାଷ୍କଳି ଦ୍ୱାରା ଅଧିଗୃହୀତ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ତୁମ ଦାସ କେଶବଙ୍କୁ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ସହଯୋଗ କର।" ତେବେ ବାସୁଦେବ କହିଲେ, "ତୁମେ ଦିଆ ଵରରେ ସେ ଅଜୟ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେ ହାରିବ। ଏହି ଦାନବକୁ ଏଠାରେ ବାନ୍ଧିବା ଦରକାର। ମୁଁ ବାମନ ରୂପେ ଦାନବନାଶ କରିବି। ଏହି ବାମନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ମୋ ପାଇଁ ବାଷ୍କଳିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ତିନି ପଦ ଜମି ମାଗିବାକୁ କହ। ଏହି ଅନୁରୋଧ ମୋ ପକ୍ଷରୁ। ଦାନବପତି ତାଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବେ। ଦାନବଙ୍କୁ ଏହି ଦାନ ମିଳିଲେ, ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଓ ବଳପୂର୍ବକ ପାତାଳରେ ବାସ କରାଅ। ମୁଁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ବିନାଶ କରିବି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ।" ଏଭଳି କହି ବିଷ୍ଣୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର, ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା। ଏହା ସହିତ, ଏକ ଶୁଭ ଶକୁନ ମଧ୍ୟ ହେଲା—ମାଲତୀ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଭରା ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିଲା। ଏହିପରି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ କ୍ଷେମ ପାଇଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶଂଖ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶୁଭ୍ର କେଶ ଓ ଦୟାମୟ, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତରଣ ସମୟରେ, ସିଦ୍ଧ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଉଠିଲା; ବାୟୁ ଧୂଳିକୁ ଅନେକ ହ୍ରାସ କଲା, ଦିନ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଗଲା। ଦେବୀ ଅଦିତି, ଦିବ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରି, ଭାରରେ ଧୀରେ ଚଲୁଥିଲେ, ମୃଦୁ ଚାଲି, କ୍ଲାନ୍ତ ଚେହେରା, ଗଭୀର ଗର୍ଭ ଭାର ନେଇ। ଏହିପରି ସମୟରେ, ନାରାୟଣ ଯଥାର୍ଥରେ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାରୁ, ଗତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ସ୍୵ୟଂ ସିଧ୍ଦ କରିପାରିଥିଲେ। ବାୟୁ ମୃଦୁ ହେବା ସହିତ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଉଠିଯାଉଥିଲା; ଏକାକୀ ପଥରେ, ଦୂର ଦିଗରେ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ପ୍ରବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ଅନ୍ଧକାର ଦୀରେ ଦୀରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା; ବିଷ୍ଣୁ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସମୟରେ ଶତ୍ରୁତାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଦେବୀଙ୍କ ନିୟମ ଦେଖ, ରାଜନ୍—ମୁଁ ତାହାକୁ କ୍ରମରେ ବଖ୍ୟା କରିବାକୁ କାହିଁକି? ମୁଁ ଏହି ତିନି ଲୋକ ଚାଲିଯିବି। ମୁଁ ବାଷ୍କଳିଙ୍କୁ ପାତାଳରେ ବାସ କରାଉଛି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଛି। ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ଏକା ସମର୍ଥ, ମୁଁ ଶରବର୍ଷା ଓ ଅନେକ ରଥଚକ୍ର ନିକ୍ଷେପ କରିବି। ଦେବତାମାନ୍ୟେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଓ ଦାନବମାନ୍ୟେ ପାତାଳରେ ବସୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏହା ମୋ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ। ତଥାପି, ହଠାତ୍ ମୋ ମୁଁହେଁ ଏକ ଅନୁଚିତ କଥା ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା। ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲା, ଦେଖାଯାଇନଥିଲା, ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା—କ୍ରୋଧରେ, ମୁଁ ଦୈତ୍ୟପତିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲି। କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଧନ ଓ ଶ୍ରୀ—ଏହି ବାୟୁ କି ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଗଲା, କିମ୍ବା ବାୟୁ ନିଜେ ବିକୃତ? ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ଚିନ୍ତା ଥିଲା, ତାହା ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି। ମୁଁ ଅନୟସ୍ଥିତ ହୋଇ, କ'ଣ କହିବି, ଯେତେବେଳେ ମୋ ମୁଁହେଁ ଅନୁଚିତ କଥା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଯାଇଛି? ସନ୍ଦେହରେ ଅନ୍ତଃକରଣ ଭରା, ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ହଜାର ଦେବ ଅବଧି ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବିଶ୍ମୟଜନକ ବାମନ—ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ—ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହା ଜନ୍ମରେ ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାର ହେଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦେବତାପତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନଦୀମାନ୍ୟେ ଶୁଭ ପାଣି ବହୁଥିଲା, ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିଲା। କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନନ୍ଦିତ ହେଇଥିଲେ; ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଉଲ୍ଲାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ଵଜିଲା। ମହା ଆନନ୍ଦରେ, ମୋହ ଓ ଦୁଃଖ ତିନି ଲୋକରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା; ଗନ୍ଧର୍ବମାନ୍ୟେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଦେବମଣ୍ଡଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଉଠିଲା।