ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦିନରେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅସୁବିଧା ଓ ବିପଦ ବିଷୟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ । ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଆମେ କେଉଁଠୁ ଏହି ଭୟର କାରଣ ହେଲୁ ?" ସେମାନେ କହିଲେ, "ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବରର ଫଳରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦଳି ନେଇଛନ୍ତି । ବାଷ୍କଳିଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଇଛି ।" "ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ହେ ପିତା, ହେ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ବିଳମ୍ବ ନ କରନ୍ତୁ । ଜଗତର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ।" "ଆମେ ଦେଖୁଛୁ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଆଦି ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହିଦ୍ୱାରା, ଆମର କ୍ଷତି ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଉଛି ।" "ସାଧାରଣ ଲୋକ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ କଥା କହେ, ଆମେ ତ ସଦା ନିଷ୍ପାପ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇଛୁ ।" "ଯେଉଁଠି ଉପକାର ପାଇଛି, ତାହାକୁ ହଜାର ଗୁଣା ଫେରାଇ ଦେଉନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟର୍ଥ ।" "ଯିଏ ଉପକାର ପାଇ ଅଭିମାନୀ ଓ କପଟ, ତାହା ପୁନି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।" "କେବଳ ଉପକାର ଫେରାଇ ଦେଇ ମହତ୍ତ୍ୱ ମିଳେନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି ନାହିଁ ।" "ଏହି ଦୁଃଖମୟ ସଂସାରରେ ଯିଏ ନିଜ ସ୍ଥାନ ମିଳେନାହିଁ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଶତଗୁଣ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଉନାହାନ୍ତି ।" "ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଯିବି, ଆମକୁ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ, କିପରି ବାଷ୍କଳିଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବ, ଏହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।" "ମୁଁ ଦେଖିଛି ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ଏହି ସଂସାର ପଢ଼ା ଓ ଯଜ୍ଞ ଶୁନ୍ୟ, ଉତ୍ସବ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ।" "ବିଦ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଧର୍ମ ନିୟମ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ପ୍ରାଣ ଅଛି ।" "ଜଗତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ଏବଂ ଆଉ ଅଧିକ ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚିଛି; ଏହି ସମୟରେ ଆମେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛୁ ।" ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ମୁଁ ଜାଣେ, ବାଷ୍କଳି ତାଙ୍କ ବରରେ ଅଭିମାନୀ; ସେ ତୁମେମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ, କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଟଳ ହେବେ ।" ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରୁ ଚାରି ହସ୍ତ ଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ଅତି କ୍ଷଣିକ ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଗମନ ହେଲା, ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ । ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: "ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି । ଯେକାରଣ ପାଇଁ ଆପଣ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ଏହା ଆମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅତି ଦୟା; ଏପରି ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆଉ କିଏ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବ, ହେ ପ୍ରଭୁ?" "ମୋର ସୃଷ୍ଟି ଲୋକ ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା; ଏହି ସଂସାର ତ ଆପଣଙ୍କ, ଏହିଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ ।" "ଲୋକର ରକ୍ଷା ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେବ; କେବଳ ରୁଦ୍ର ବିନାଶ କରିବେ । ଏହି ଲୋକରେ ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ—" "ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବାଷ୍କଳି ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ; ଆପଣଙ୍କ ସେବକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, କେଶବ ।" ବାସୁଦେବ କହିଲେ: "ଆପଣଙ୍କ ବର ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଜୟ; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେ ଅବଶ୍ୟ ଜୟ କରାଯିବ; ଏହି ଦାନବକୁ ଏଠାରେ ବାନ୍ଧି ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।" "ମୁଁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦାନବ ନାଶ କରିବି; ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାମନ ସହିତ ବାଷ୍କଳଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବେ ।" "ସେଠାରେ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାମନ ପାଇଁ ତିନି ପଦ ଜମି ମାଗିବେ; ଏହା ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଅନୁରୋଧ ।" "ଏହା ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟବାନ୍; ଏହି ଅନୁରୋଧ ମୁଁ କରିଛି । ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, ଦାନବପତି ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବେ ।" "ସେଠାରୁ ଦାନବଙ୍କୁ ଦାନ ମିଳିଲେ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଏବଂ ନେତ୍ରଲୋକରେ ବାସ କରାନ୍ତୁ ।" "ମୁଁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆସିବି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ । ଯାଆ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତ୍ୱରାଣ୍ତ କର ।" ଏଭଳି କହି, ବିଷ୍ଣୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେହି ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା । କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ମାଲତୀ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମଧୁର ପବନ ବହିଲା । ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲା, ଦେବମାତା ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ, ଦୟାମୟ, ଶୁଭ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶଂଖପ୍ରଭା ସଦୃଶ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ବିଷ୍ଣୁ ଅବତରଣ କରିବା ସମୟରେ, ସିଦ୍ଧ, ଦେବ, ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଲ୍ଲାସରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ବାୟୁ ଧୂଳିକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲା, ଦିନ ବି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା । ଦେବୀ ଅଦିତି, ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରି, ଭାରକ୍ଷୀଣ୍ଣ, ମୃଦୁ ଚାଲି, ଶିଥିଳ ମୁଖରେ, ଗଭୀର ଗର୍ଭଭାର ବହି ଚାଲିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ନାରାୟଣ ଏକାନ୍ତରେ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାହାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱତଃପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା । ବାୟୁ ମୃଦୁ ଚାଲିଲା, ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା, ପାହାଡ଼ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟ ବାଣୀ କହିଲେ । ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହେଲା; ବିଷ୍ଣୁ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଦ୍ୱେଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା । "ହେ ରାଜା, ଦେବୀଙ୍କ ନିୟମ ଦେଖନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହି ତିନି ଲୋକ ଅତିକ୍ରମ କରିବି ।" "ମୁଁ ବାଷ୍କଳିଙ୍କୁ ପାତାଳରେ ବାସ କରାଇଦେବି; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଛି ।" "ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ କେବଳ ମୁଁ ସମର୍ଥ; ଅନେକ ବାଣ ଓ ରଥଚକ୍ର ବର୍ଷାଇଦେବି ।" "ବିଭିନ୍ନ ଗଦା ଦେଇ ଦାନବ ନାଶ କରିବି; ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଓ ଦାନବମାନେ ପାତାଳରେ ରହିବେ ।