ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତିରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରୂପ ନେଇନଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରୀକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଡକ୍ଷ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆକାଶରୁ ଉଠାଇ ନିଜେ ପିଇଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରୀ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଚାରିତ୍ରିକ ରୂପର କାରଣ ହେଲା। ଡକ୍ଷଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀତା ପୃଥିବୀରେ ଶେଷ ରୂପେ ପଡିଲା, ଏହି ଶେଷରୁ ଅଠ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏପରେ ସାତିଟି ଶୁଭ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଉପରି କୁଟି, ଗଛର ରାଜା, ନିଷ୍ପାବ, ଶାଳି ଚାଉଳ ଏବଂ ଧାନ୍ୟ ଦାନା। ଏହା ସହିତ ଗୋ-ଦୁଧ, କୁସୁମ୍ଭା, ଫୁଲ ଏବଂ ଲବଣ ଅଠମ ଉପଦାନ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ଅଠଟି ଉପଦାନକୁ ଅଠ ଶୁଭ ବସ୍ତୁ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ଡକ୍ଷଙ୍କ ପିତ୍ର-ପାନୀୟ ଯୋଗ-ଜ୍ଞାନର ଦକ୍ଷ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତାଯାଇଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ପରିଣତ ହେଲା, ଏହି କନ୍ୟାକୁ ସତୀ କୁହାଯାଏ। ସତୀ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ କୃପା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଲଳିତା ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଯାଏ। ଧନୁଧର ଶିବ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ବାହା କରିଥିଲେ, ଯିଏ ତିନି ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକାରୀ। ଲଳିତା ତିନି ଜଗତର ଶ୍ରୀର ଅବତାର ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଦେବୀ। ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଲେ, କୌଣସି ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ମହିଳା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରିନଥିବେ। ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଲେ, “ହେ ମୁନି, ଲଳିତାଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? କିପରି ବିଧିରେ ଏହି ପୂଜା ଶାନ୍ତି ଆଣିପାରେ?” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ବସନ୍ତ ମାସର ଶୁଦ୍ଧ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟା ଦିନରେ ଉତ୍ତମ ସମୟ, ସକାଳେ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନେ ଦେବୀ ସତୀ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ସହ ବିବାହ ବିଧିରେ ବିବାହିତ ହେଲେ। ତୃତୀୟା ଦିନରେ, ବିଶ୍ୱନାଥ ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଦୀପ, ଧୂପ, ଭୋଜ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଗୋମୟର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ଶୋଭିତ ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପାଟଳା, ଦେବୀ ଓ ଶିବଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି, “ଶିବାକୁ” ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦୁଇ ଗୋଡ଼ର ଉଙ୍ଗୁଳିରେ ଜୟାକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ “ତ୍ରୟମ୍ବକ” ଏବଂ ଭବାନୀକୁ ଦୁଇ ଶଙ୍କୁ, ରୁଦ୍ରେଶ୍ୱରକୁ ମୁଣ୍ଡରେ, ଵିଜୟାକୁ ଗୁଡିରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହରିକେଶକୁ ଉରୁରେ, ଦାତାକୁ ନମସ୍କାର, ଈଶାକୁ କମରେ, ରତି ଓ ଶଂକରକୁ ଶଂକରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କୋଟବୀ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଓ ମଙ୍ଗଳାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କ ପେଟକୁ “ନମସ୍କାର” କହି। ସର୍ବାତ୍ମାକୁ, ରୁଦ୍ରକୁ, ଈଶାନୀକୁ ଦୁଇ ଛାତିରେ, ଶିବକୁ ବେଦର ଆତ୍ମା ଭାବେ, ରୁଦ୍ରାଣୀକୁ ଗଳାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ, ବିଶ୍ୱନାଥ, ଅନନ୍ତାକୁ ଦୁଇ ହାତରେ; ହରାକୁ “ତ୍ରିନୟନ” ଭାବେ, କାଳାଗ୍ନିପ୍ରିୟାକୁ ଭାଜୁରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀର ନିବାସକୁ ସାଦା ସମଗ୍ରୀରେ, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧାକୁ ମୁଁହରେ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଈଶ୍ୱରକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଶୋକବନରେ ବସିଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ଅଧରକୁ, ଧନ ଦେବାଳୁ, ସ୍ଥାଣୁ ଓ ହରାକୁ ମୁଁହରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ପ୍ରିୟାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନାଥ ଓ ହରାକୁ ନାକରେ, କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗକୁ; ଉଗ୍ର, ବିଶ୍ୱନାଥକୁ ଭୃକୁତିରେ, ଲଳିତାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶର୍ୱ, ପୁରନାଶକ, ବାସୁଦେବୀକୁ କେଶରେ; ଶ୍ରୀ କଣ୍ଠନାଥକୁ ଶିବଙ୍କ ଚୁଡ଼ାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଭୟାନକ ରୂପକୁ ମୁଣ୍ଡରେ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀକୁ ନମସ୍କାର କରି, ହରାକୁ ପୂଜା କରି, ଅଠ ଶୁଭ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପଦାନଗୁଡିକୁ—ନିଷ୍ପାବ, କୁସୁମ୍ଭା, କ୍ଷୀର, ଜୀରକ, ତରୁ, ରାଜକ୍ଷବ, ଲବଣ, କୁସ୍ତୁମ୍ବୁରୁ, ମଠା—ଅଠ ଶୁଭ ପଦାର୍ଥ ଭାବେ ପୂଜାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଠ ଶୁଭ ବସ୍ତୁ ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ର ମାସରେ, ଶୃଙ୍ଗାଟକ ଖାଇ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ଦେଇ, ଅଠ ଶୁଭ ବସ୍ତୁ ଦେଇ, ଦୁଇଟି ସୁବ୍ରତ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। “ଲଳିତା ମୋପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ”—ଏଭଳି ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଭଳି ପ୍ରତିବର୍ଷ ତୃତୀୟା ଦିନରେ ଏହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଖାଇବା ଓ ଦାନ ଦେବାରେ ଏକ ବିଶେଷ ନିୟମ ଅଛି—ଚୈତ୍ରରେ ଗୋର ଶୂଙ୍ଗର ଜଳ, ବୈଶାଖରେ ଗୋମୟ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଓ ବିଲ୍ବପତ୍ର, ଶ୍ରାବଣରେ ଦହି, ଭାଦ୍ରପଦରେ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଜଳ, ଆଶ୍ୱିନରେ ଦୁଧ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଦହିର ଘିଅ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରେ ଗୋମୂତ୍ର, ପୌଷରେ ଘିଅ, ମାଘରେ କଳା ତିଳ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ଗୋପଞ୍ଚଗବ୍ୟ। ଲଳିତା, ବିଜୟା, ଭଦ୍ରା, ଭବାନୀ, କୁମୁଦା, ଶିବା, ବାସୁଦେବୀ, ଗୌରୀ, ମଙ୍ଗଳା, କମଳା, ସତୀ, ଉମା—ଦାନ ଦେବା ସମୟରେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ “କୃପା କରନ୍ତୁ” ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବାରମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଉପପତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ଭୟ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଠ ଶୁଭ ବସ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ବସ୍ତୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ: ମଲ୍ଲିକା, ଅଶୋକ, ପଦ୍ମ, କଦମ୍ବ, ଉତ୍ପଳ, ଚମ୍ପକ, କୁବ୍ଜକା, କରବୀର, ବାଣା, ତାଜା ପଦ୍ମ, ସିନ୍ଦୁବାର; ଏହି ଫୁଲଗୁଡିକୁ ସବୁ ମାସରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଜବା, କୁସୁମ୍ଭା, ମଲ୍ଲିକା, ପଦ୍ମ ଏବଂ କନେର ଫୁଲ ସର୍ବଦା ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଧରି, ପୁରୁଷ, ମହିଳା କିମ୍ବା କନ୍ୟା, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉପବାସ ରଖି ରାତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।