ହେ ଧରାଧୀଶ, ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରଥମେ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗରାଗ ସହିତ ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ନିଏ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛର ତଳେ ମଟକି ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଦିନ ଶେଷରେ, ଯଥାବିଧି ପୂଜା ଓ ଭୋଗ ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରି ଭାବେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଗଛମାନଙ୍କର ଅଭିଷେକ କରିବେ। ତା’ପରେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ସୁନାର ମେଖଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବେ। ଏଠି ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଦୁଧାଳୁ ଗାଈ, ପିତଳର ପାତ୍ର ଓ ସୁନାର ଶିଙ୍ଗ ସହିତ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଛାଡ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍। ତା’ପରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଅଭିଷେକ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ନିୟମ। ଏହି ସମୟରେ, ଏହି ମଟକିଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ନାନ କରିବେ; ଯଜ୍ମାନ ସ୍ନାନ କରି ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ପୂଜା କରିବେ। ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡିତମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ମାନ ତାଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଗାଈ, ସୁନା ଦାଗ, କଙ୍ଗନ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଉପବୀତ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ଏହି ସହ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ଶୟ୍ୟା, ପାତ୍ର ଓ ଚପ୍ପଲ ଦେଇ ଚାରି ଦିନ ଧରି ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବେ। ତା’ପରେ ଘୃତ, ଯବ ଓ କଳା ତିଳ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍, ପଳାଶ କାଠ ଅତି ଉତ୍ତମ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିବା ନିୟମ। ଏଠି ଆଉଥରେ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଦେଇବେ। ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣି ଦାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏଭଳି ଉତ୍ସବ କରିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଅନନ୍ତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏବଂ, ରାଜା, ଯେଉଁଜଣେ ଏପରି ଗଛ ରୋପଣ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ତେତିସ ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯେତେ ବର୍ଷ ଆୟୁ ତାହା ପରିମାଣ ବର୍ଷ ସ୍ଵର୍ଗରେ ବାସ କରେ, ଏବଂ ନିଜ ଦେହର ଲୋମ ସଂଖ୍ୟା ପରିମାଣ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ସେ ପୁନର୍ବାର ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷକୁ ଲାଭ କରେ। ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଶୁଣାଇବା ହୁଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ଯେଉଁଠି ପୁଆ ନାହିଁ, ସେଠି ଗଛମାନେ ପୁତ୍ର ସମାନ ହୁଏ। ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଗଛମାନେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦିଏ। ଏହିପରି ଏକ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ ରୋପଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ହଜାର ପୁତ୍ରର ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଧନ ଦେଉଛି, ଅଶୋକ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଛି, କ୍ଷୀରୀ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛି, ଜାମ୍ବୁ କନ୍ୟା ଦେଉଛି, ଦାଦିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଉଛି। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ରୋଗ ନାଶ କରେ, ପଳାଶ ବ୍ରହ୍ମପଦ ଦେଉଛି; ବିଭୀତକ ରୋପଣ କଲେ ପିତୃପଦ ଲାଭ ହୁଏ। ଅଙ୍କୋଳା କୁଳବୃଦ୍ଧି, ଖଦିର ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଉଛି, ନୀମ ରୋପଣକାରୀକୁ ସୂର୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ କରନ୍ତି। ଶ୍ରୀ ଗଛରେ ଶଙ୍କର, ପାଟଳାରେ ପାର୍ବ୍ବତୀ, ଶିଂଶପାରେ ଅପ୍ସରା, କୁଣ୍ଡରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଟିମ୍ଟିଡିରେ ଦାସ, ବଞ୍ଜୁଳାରେ ଚୋର ବାସ କରନ୍ତି। ଚନ୍ଦନ ଓ କଠଳ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଉଛି। ଚମ୍ପକ ଶୁଭ, କରୀରା ପରସ୍ତ୍ରୀ ରକ୍ଷା, ତାଳ ସନ୍ତାନ ନାଶ, ବକୁଳ କୁଳବୃଦ୍ଧି ଦେଉଛି। ନାଳିକେଲ ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଶରୀର ସୌନ୍ଦର୍ୟ, କୋଳ ଆନନ୍ଦ, କେତକୀ ଶତ୍ରୁନାଶ କରେ। ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଲାଭଦାୟକ। ଯିଏ ଗଛ ରୋପଣ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରେ। ଏବେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ: ଏହିପରି ଆଉ ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ—ଏହାକୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶ୍ରୀଶୟ୍ୟା ବୋଲି କହନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମହାଲୋକ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲା, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସଂକଳିତ ହେଲା। ସେଇ ଶ୍ରୀ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତିରେ ରହିଲା। କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ପୃଥିବୀ ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ସହିତ, ଏବଂ ପଦ୍ମସ୍ଥ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ବଢ଼ିଲା। ସେତେବେଳେ, ଏକ ପିଙ୍ଗଳବର୍ଣ୍ଣ, ଦାହକାରୀ ଅଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ହରିଙ୍କ ଛାତିରୁ, ସେଇ ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ଦହି, ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲା। ଶ୍ରୀ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତିରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଦ୍ରବ ଆକାର ହୋଇନଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଏହି ଶ୍ରୀକୁ ଆକାଶରୁ ଉଠାଇ ଖାଇଲେ, ଏହା ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ଚାରୁତ୍ୱର କାରଣ ହେଲା। ଦକ୍ଷଙ୍କର ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଶେଷ ଆକାର ନେଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଅଷ୍ଟ ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏପରି ଭାବେ ସତ୍ପତ୍ର ଶୁଭ ଉଦ୍ଭିଦ ଉପଜିଲା— ଚିନିଗଛ, ବୃକ୍ଷରାଜ, ନିଷ୍ପବ, ଶାଳି ଧାନ, ଧାନ୍ୟ। ଏହା ସହିତ ଗୋଦୁଧ, କୁସୁମ୍ଭ ଓ ଫୁଲ ଉପଜିଲା, ଏବଂ ଏଠି ଅଷ୍ଟମ ହିସାବରେ ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ଅଷ୍ଟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ବୋଲି ପରିଚିତ। ଯେଉଁ ଶ୍ରୀ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ପିତାଗତ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ହେଲେ, ତେଣୁ ସତୀ ବୋଲି ପରିଚିତ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଚାରୁତ୍ୱରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଲଳିତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଧନୁର୍ଧାରୀ ଶିବ ଏହି ତିନି ଲୋକର ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସେ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତ୍ରୀ। ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ତେବେ ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: ମୁନିବର, ଏହି ଲଳିତାଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବେ, କେଉଁ ବିଧିରେ ଏହା କଲେ ଜଗତର କ୍ଷେମ ହୁଏ? ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଚେତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ, ପ୍ରଭାତରେ ତିଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି, ଏହି ଉପାସନା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍।