ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଯଦି କେହି ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେଥିରେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଥିବା ଜଳ ତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ। ମହାରାଜ, ଏହି ବିଶେଷ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ବଚ୍ଛ ମନ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଧ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଅନେକ ଲୋକରେ ଚରଣ କରି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକରେ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ସମୟ ଧରି ଦେବୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରି, ଶେଷରେ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଭୀଷ୍ମ ମହାରାଜ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ଗଛ ରୋପଣର ବିଧି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ କିପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ?” ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଶୁଣି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଛ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ରୋପଣର ସଠିକ୍ ବିଧି କହିବି। ଏହି ବିଧି ପୁଣି ଜଳାଶୟ ସ୍ଥାପନାର ବିଧି ପରି, ପୂଜାର ଉପକରଣ, ପଣ୍ଡିତ, ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଥମେ ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜିତ ହେବେ; ତାଙ୍କୁ ଦୂଧ, ଅକ୍ଷତ, ଦଧି, ଗହନା ଓ ଔଷଧି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ। ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ଶୋଭିତ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁନା ତାରା ଦ୍ୱାରା କାନ ଛେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା କଜଳ ଦେଇବା ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସାତ ବା ଆଠି ଫଳ ଶୁଧିତ ରଖିବା ଦରକାର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ପାଖରେ ବେଦିରେ ନିବେଦନ ରଖିବା ଓ ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୂପ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର, ତେଲ ଓ ସାତ ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ ଦେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛର ମୂଳରେ ଘଡ଼ା ରଖିବା ଦରକାର। ଦିନ ଶେଷରେ ଭୋଗ ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଗଛ ରୋପଣର ସଂସ୍କାର କରିବେ; ଏବଂ ସେମାନେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ସୁନା ବେଳ୍ଟ ପିନ୍ଧିବେ। ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୁଗ୍ଧାର୍ଦ୍ର କୃଷ୍ଣା ଗାଈ, କଞ୍ଚା ଦେଉଳି ଓ ସୁନା ଶିଙ୍ଗ ସହିତ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିବା ଦରକାର। ଏହି ସମୟରେ, ସଂସ୍କାର ମନ୍ତ୍ର, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗାନ, ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କରାଯିବ। ସେହି ଘଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ନାନ କରିବେ; ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଧୋଇ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ପୂଜା କରିବେ। ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଗାଈ, ସୁନା ତାର, କଙ୍ଗନ, ଅଙ୍ଗୁଠି, ଜନ୍ଉ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ବସ୍ତ୍ର, ବିଛାନା, ପାତ୍ର, ଚପ୍ପଲ ଦେଇ ଚାରି ଦିନ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଘୃତ, ଯବ ଓ କଳା ତିଳ ଦେଇ ଅଗ୍ନିହୋମ କରିବା ଦରକାର; ପଳାଶ କାଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଚାରି ଦିନ ଶେଷରେ ଉତ୍ସବ କରିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ପୁନି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣି ଦେଇ, ଶିର ନମାଇ ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଦରକାର। ଯିଏ ଏହି ଉତ୍ସବ ଜ୍ଞାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଅନନ୍ତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଯିଏ ଗଛ ରୋପଣ କରେ, ସେ ୩୩ ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଆୟୁ ଧରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହର ଲୋମ ସଂଖ୍ୟା ପରି ଅନେକ ପୂର୍ବଜ ଓ ପରଜନ୍ମୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯିଏ ଏହି କଥା ସୁନେ ବା ଅନ୍ୟମାନେ ସୁନାଏ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନାହିଁ, ଗଛମାନେ ପୁଅ ସମାନ ହୁଏ। ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଗଛମାନେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହିଠାରୁ, ରାଜନ୍, ଚେଷ୍ଟା କରି ଏକ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ଗଛ ରୋପଣ କର। ଏକ ଗଛ ହେଉଛି ହଜାର ପୁଅର ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ; ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଅଶୋକ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ। ପ୍ଲକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, କ୍ଷୀରୀ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ; ଜାମୁ ଝିଅ ଦେଇଥାଏ, ଦାଳିମ୍ବ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେଇଥାଏ। ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ରୋଗ ନାଶ କରେ, ପଳାଶ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ; ଯିଏ ବିଭୀତକ ଗଛ ଲାଗାଏ, ସେ ପିତୃ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଅଙ୍କୋଳ ଗୋତ୍ର ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଖଦିର ଶୁସ୍ଥତା ଦେଇଥାଏ; ନିମ୍ ଚାରା ଲାଗାଇଥିବାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିରକାଳ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି। ଶ୍ରୀ ଗଛରେ ଶଙ୍କର, ପାଟଳାରେ ପାର୍ବ୍ବତୀ ବାସ କରନ୍ତି; ଶିଂଶପାରେ ଅପ୍ସରା, କୁଣ୍ଡରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଟିମ୍ଟିଡିରେ ଦାସ, ବଞ୍ଜୁଳରେ ଚୋର, ଚନ୍ଦନ ଓ କଠଳ ଧନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଚମ୍ପକ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ, କରିରା ପରସ୍ତ୍ରୀ ରକ୍ଷା କରେ; ତାଳ ସନ୍ତାନ ନାଶ କରେ, ବକୁଳ ଗୋତ୍ର ବୃଦ୍ଧି କରେ। ନାଡିଅ ଅନେକ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଦେହ ସୁନ୍ଦର କରେ; କୋଳ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, କେତକୀ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରେ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଗଛ ଅନୁଲିଖିତ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରେ। ଯିଏ ଗଛ ଲାଗାଏ, ସେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତି ପାଏ। ଏହିପରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏକ ଅନ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ଏହାକୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ 'ଶ୍ରୀଶୟ୍ୟା' ବୋଲି କହନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମହାଲୋକ ଦହିଗଲା, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଏକଠା ହୋଇଗଲା। ସେଇ ଶ୍ରୀ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ବସି ରହିଲା। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଶୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ଅହଂକାର ଶକ୍ତି, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ସହିତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପଦ୍ମାସନ ବ୍ରହ୍ମା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣୀ, ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଭୟାନକ ଆକୃତି ଉଦିତ ହେଲା; ହରିଙ୍କ ଛାତିରୁ, ସେ ତାହାକୁ ଦହିଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଶ୍ରୀ (ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ) ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା।