ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ପୁରାଣର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁଠି ଜଳାଶୟ ନିର୍ମାଣ କିମ୍ବା ବୃକ୍ଷରୋପଣ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି କିପରି ବିଧିବତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି। ପ୍ରଥମେ, ଯେଉଁ ବସ୍ତୁକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେଠି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବିସର୍ଜିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମାୟା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ‘ଆପୋହିଷ୍ଠ’ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ବସ୍ତୁକୁ ରଖି, ପୁନର୍ବାର ମଣ୍ଡପକୁ ଫେରି, ସଭାର ପୂଜା କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଚାରି ଦିନ ଧରି ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହୋମ କରିବା ଦରକାର, ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ବିଶେଷ ଉତ୍ସବ ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯଜ୍ଞପାତ୍ର ଓ ଉପକରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପ୍ରତିଏକ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାଗରେ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଓ ମଣ୍ଡପକୁ ପୁନଃ ବିଭାଜନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଠି ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଓ ଶୟନ ପ୍ରଦାନ କରି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଏକ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଖୁଆଇବା, କିମ୍ବା ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପଞ୍ଚାଶ କିମ୍ବା କୋଡ଼ିଜଣକୁ ମଧ୍ୟ। ଏହି ହେଉଛି ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଜଳାଶୟ ପୂଜାର ବିଧି। ଏହି ନିୟମ କୌଆ, ଜଳାଶୟ, ପଦ୍ମସର, ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନ ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ମନ୍ଦିର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ଥାଏ, ଏହି ସବୁ ନିୟମ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଛୋଟ ଜଳାଶୟ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଏକ ଏକାଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ ଭଳି କରିବା ଉଚିତ୍, ଏଠାରେ କଞ୍ଜୁସି ନ ଥାଏ। ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଯେଉଁ ଜଳ ରହିଥାଏ, ତାହା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ସମାନ ଫଳଦାୟକ। ଶରତ୍କାଳର ଜଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳ ଦିଏ, ଶୀତ ଓ ଶୀତଳ ଋତୁରେ ଏହା ବାଜପେୟ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞ ସମାନ। ବସନ୍ତରେ ଏହି ଜଳ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ଦିଏ, ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ଜଳ ରାଜସୂୟ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ। ଏହି ଭାବରେ, ଏହି ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ଭୋଗ କରେ। ସେ ଅନେକ ଲୋକରେ ଘୁରୁଛି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକରେ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ସମୟ ଯାଏଁ ଦେବୀମାନେ ସହିତ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ଏହା ପରେ, ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଛନ୍ତି: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃକ୍ଷର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି କ’ଣ ଓ ତାହା କେମିତି କରିବା ଉଚିତ୍?" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଇଛନ୍ତି: "ମହାରାଜ, ଏହି ବୃକ୍ଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି ଓ ଉଦ୍ୟାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଏହା ସବୁ ଜଳାଶୟ ପୂଜା ବିଧି ଭଳି। ଏଠି ପୁରୋହିତ, ମଣ୍ଡପ ଓ ଅଧ୍ୟାପକ ଚୟନ ହେବା ଦରକାର। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଔଷଧି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ବୃକ୍ଷମାନେକୁ ମାଲା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଶୋଭା କରିବା, ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୂଇ ଦ୍ୱାରା କାନ ଛିଦ୍ର କରିବା, କଜଳ ମଧ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କାଠିରେ ଦେଇବା, ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ଫଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୃକ୍ଷର ମୂଳେ ନିବେଦନ ଦେଇ, ତାମ୍ରପାତ୍ରରେ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଧୂପ ଦେଇବା ଉଚିତ୍। ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ ଓ ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ଦେଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୃକ୍ଷ ମୂଳେ କୁମ୍ଭ ରଖିବା ଦରକାର। ପୂଜା ଓ ଦିନ ଶେଷରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହିପରି ବୃକ୍ଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି ଦ୍ୱିଜମାନେ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଥାନ୍ତି। ଏକ ଦୁଗ୍ଧବତୀ ଗାଈ, ତାମ୍ର ପାତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା, ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ତାପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମନ୍ତ୍ର, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କୁମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ପୂଜା କରିବେ। ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଗାଈ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୂତା, ଅଳଙ୍କାର, ଜନ୍ୟୁ, ବସ୍ତ୍ର, ଶୟନ, ପାତ୍ର, ଓ ଚପ୍ପଲ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। ଚାରି ଦିନ ଧରି ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଓ ଘୃତ, ଯବ, କଳା ତିଳ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। ପଳାଶ କାଠି ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ବିଶେଷ ଉତ୍ସବ ହେବା ଦରକାର। ଏଠି, ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପୂର୍ବବତ୍ ଦାନ ଦେବା ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣି ଦେଇ କ୍ଷମା ଚାହିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏଭଳି ବୃକ୍ଷ ଉତ୍ସବ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ଯେଉଁଠି ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ କରନ୍ତି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତେତେ ବର୍ଷ ରହନ୍ତି, ଯେତେ ଇନ୍ଦ୍ର ୩୩,୦୦୦ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଶରୀରର ଲୋମ ସଂଖ୍ୟା ପରି ପୂର୍ବପର ଜନ୍ମର ଜନମାନ୍ତର ଜୀବମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ସେ ଅତିଦୁର୍ଲଭ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣାନ୍ତି, ସେ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ। ଯିଏ ପୁତ୍ରହୀନ, ସେଠି ବୃକ୍ଷମାନେ ପୁତ୍ର ସମାନ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ଏହି ବୃକ୍ଷ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ, ରାଜନ୍, ଚେଷ୍ଟା କରି ଏକ ଅଶ୍ୱଥ ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ କରନ୍ତୁ। ଏକ ଅଶ୍ୱଥ ବୃକ୍ଷ ହଜାର ପୁତ୍ରର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ। ପ୍ଲକ୍ଷ ବୃକ୍ଷ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, କ୍ଷୀରୀ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ, ଜମ୍ବୁ କନ୍ୟା ସନ୍ତାନ ଓ ଦାଡିମ୍ବ ପତ୍ନୀ ଦେଇଥାଏ। ଅଶ୍ୱଥ ରୋଗ ନାଶ କରେ, ପଳାଶ ବ୍ରହ୍ମପଦ ଦେଇଥାଏ, ବିଭୀତକ ରୋପଣ କଲେ ପିତୃ ଦଶା ମିଳେ। ଅଙ୍କୋଳ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରେ, ଖଦିର ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ନୀମ ଚାରା ରୋପଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।