ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବା ଅଥର୍ବୱେଦ ପାଠକମାନେ, ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହୋଇ, ମନୋଗତ ଭାବେ ଶାନ୍ତି ଓ ପୁଷ୍ଟି ସୂକ୍ତ ପାଠ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି କରାଯାଇ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ବିଲାଇଘର, ଗାଈ ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ମାଟି ନେଇ, ସେମାନେ ପାତ୍ରରେ ରଖିଥିଲେ। ସେହି ମାଟି ସହ ଔଷଧୀ ଉଦ୍ଭିଦ, ରୋଚନା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ସୁଗନ୍ଧି ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ମିଶାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନକୁ ନେଇ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ମିଶ୍ରଣରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଇ, ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବିଧିବତ୍ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। ଏଭଳି ଏକ ରାତି ବ୍ୟତୀତ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ଶୁଦ୍ଧତା ଆସିଲେ, ଏକ ଶତ ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଦିଆଯିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହେଲା। ଯଦି ଏତେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତେବେ ଅଢ଼ ସଠିଏ, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚାଶି, କିମ୍ବା ଛଉତିସ୍, କିମ୍ବା ପଚିଶି ଟି ଦିଆଯିବ। ଏହାପରେ ଶୁଭ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସମୟରେ, ବେଦ ମନ୍ତ୍ର, ଗାନ୍ଧର୍ବ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାଜା ଧ୍ୱନି ସହିତ, ସୁନାର ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧାଇ ଗାଈକୁ ଜଳରେ ନେଇଯିବା ହେଲା। ଏହି ଗାଈ ସାମବେଦ ପାଠକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଥିଲେ। ସୁନାର ପାତ୍ର, ତାହାରେ ପଞ୍ଚ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଲଗାଇ, ତାହାର ଭିତରେ ମାଛ, ଘରିଆଳ ପରି ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପାତ୍ର ଚାରିଜଣ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଏହା ମହାନଦୀର ଜଳ, ଦହି ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମଗ୍ର ବିଧି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରାଯାଇ, ପାତ୍ରକୁ ଜଳରେ ଡୁବାଇ, ଅଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମାୟା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସ୍ନାନ କରାଯାଇଥିଲା। 'ଆପୋହିଷ୍ଠ' ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ମଣ୍ଡପକୁ ଫେରି, ସଭାର ପୂଜା ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ହବନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ଚାରି ଦିନ ଧରି ହବନ ଏବଂ ଦାନ ହେଉଥିଲା। ମଣ୍ଡପ ଓ ନିୟୋଜିତ ପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ସମଭାଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଥିଲା। ସୁନାର ପାତ୍ର ଓ ଶଯ୍ୟା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏହାସହ, ଏକ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା ଅଠ ଶତ, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚାଶି, କିମ୍ବା ବିଶିକୁ ଯଥାସମ୍ଭବ ଭୋଜନ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହି ହେଉଛି ପୋକରୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ବିଧି। ଏହି ଏକାଇ ବିଧି କୁଆଁ, ଜଳାଶୟ, ପଦ୍ମସର ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁହୁଏ। ମନ୍ଦିର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ରହିଛି, ଏହି ବିଧି ଆତ୍ମଭୂ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଛୋଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ, ଦାନଶୀଳ ଲୋକେ ଏକ ଅଗ୍ନିହୋମ ବିଧି ପରି କରିପାରିବେ। ବର୍ଷାକାଳୀନ ଜଳ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ଦେଉଛି। ଶରତ୍କାଳରେ ଏହା ଉଲ୍ଲିଖିତ ଫଳ ଦେଉଛି, ଶୀତ ଓ ଶୀତକାଳରେ ବାଜପେୟ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ବସନ୍ତକାଳରେ ଏହା ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ, ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ଦେଉଛି। ଏହି ବିଶେଷ କ୍ରିୟାଗୁଡିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ରଖି କିଏ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ ସ୍ବର୍ଗେ ଅସଂଖ୍ୟ ବର୍ଷ ଉପଭୋଗ କରେ। ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ସହ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ପରେ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗଛ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ବିଧି ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ କେମିତି ଗଛ ରୋପଣ କରିବେ, ଏହି ବିଷୟ ଦୟାକରି କହ। ଏହା ପାଇଁ କେଉଁ ଲୋକ ଦିଆଯାଇଛି ମଧ୍ୟ କହ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ ଏହି ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହି ବିଧି ପୋକରୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଣ୍ଡପ ଓ ଅଧ୍ୟାପକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ କରାଯିବ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଔଷଧୀ ଜଳ ଦେଇ, ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ୍ୟ ଓ ଗହଣା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।" "ଗଛକୁ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଶୋଭାୟିତ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଗଛ ପାଇଁ ସୁନାର ସୁଇ ଦ୍ୱାରା କାନ ଛିଦ୍ର କରିବା ଉଚିତ। କଜଳ ମଧ୍ୟ ସୁନା ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦେବା ଉଚିତ। ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ଫଳ ଶୁଧ୍ଧ ହେବା ପରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।" "ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ପାଖରେ ବେଦୀରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୂପ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ଯାହା କଞ୍ଚା ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦନ ସହ ପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ।" "ପୂଜା କରି, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମିତ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଗଛ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ। ସେମାନେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଥିବେ।" "ଉତ୍ତମ ଦୁଧାଳୁ ଗାଈ, ପିତଳର ପାତ୍ର ଓ ସୁନାର ସିଂଗ ସହିତ, ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ମନ୍ତ୍ର, ସଙ୍ଗୀତ, ଶୁଭ ଗୀତ, ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ବରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଏହି ବେଳେ ମଣ୍ଡପରେ ପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ନେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ନାନ କରିବେ।" "ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପୂଜା କରିବେ। ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଗାଈ, ସୁନାର ଧାଗା, ବାହୁଡ଼ି, ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ବସ୍ତ୍ର, ଶଯ୍ୟା, ପାତ୍ର, ଚପ୍ପଲ ଦେଇ ଚାରି ଦିନ ଦୁଧରେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।" "ଘିଅ, ଯବ ଓ କଳା ତିଳରେ ଅଗ୍ନିହୋମ କରିବେ; ପଲାଶ କାଠ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଉତ୍ସବ ହେବ। ପୂର୍ବବତ୍ ଏଠି ମଧ୍ୟ ଯଥାସମ୍ଭବ ଦାନ ଦେବେ; ଯାହା ଅତି ପ୍ରିୟ ତାହା ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଦେବେ।" ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରକ୍ରମେ ପୋକରୀ, ଗଛ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟର ବିଧି ପୂରାଣରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ। ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ଠାଭାବରେ କରିଥିବା ଲୋକେ ଦିବ୍ୟ ଫଳ ମିଳି, ଦେବଲୋକରେ ଅନେକ ଯୁଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।