ସେଇ ସମୟରେ, ଏକ ମହାସଭାରେ ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି। ମୋ ନଜର ସାମ୍ନାରେ ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, କଳା ମୁହଁ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ମହାବଳଶାଳୀ ଦେବତା ଯମ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେ ଶତଶଃ ରୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘିରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିଥିଲେ ବାୟୁ, ପିତ୍ତ, କଫ ଆଦି ଦୋଷର ଦୂତ, କ୍ଷୟ, ଜ୍ୱର, ବ୍ୟାଧି, ବ୍ୟସନ ଓ ଶରୀର ଶୋଷଣ କରୁଥିବା ଅନେକ ରୂପ। ସେଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ, ଶରୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୁଣ୍ଡ ବେଥା, ଭଗନ୍ଦର, ଶକ୍ତିହାନି, କଣ୍ଠ ଗଠି, ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ, ବେଥାଦାୟକ ମୁତ୍ରବିସର୍ଜନ, ଜ୍ୱର ଓ ଗହୀର ଘାଓ ଥିଲା। ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ରୂପରେ ଅଚେତନ, କଣ୍ଠ ଅବରୋଧ, ହୃଦ୍ରୋଗ, ଭୂତ-ପିଶାଚ ଓ ଚୋର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏମିତି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ସେମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ନରକୀୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଣ୍ଡ, କଟା ମୁଣ୍ଡ ଓ ହାତ ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ବସିଥିଲେ କିମ୍ବା ଦଁଡା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ନ୍ୟାୟ ଅଧିକାରୀ, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ପରି ଲେଖକ, ବାଘ, ସିଂହ, ବନ୍ଦର, ଚୁଲି ଉଠାଇଥିବା ସର୍ପ ଏବଂ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ବିଷାଳ ବିଛି, ଦନ୍ତାଳ ଭୂତ, କୀଟ, ଗୋବର ପୋକ, ନିର୍ମମ କୁକୁର, ରଣ୍ଡା, ଗୃଧ୍ର ଓ କଂକାଳ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏଉଁଥିରେ ଚୋର, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦେବତା, ମାର, ଡାକିନୀ, ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା ଭୂତ, ଶ୍ୱାସ ଓ କାଶ ରୋଗୀ, ଭୂକୁଟି ଚମକାଉଥିବା, ବାକ୍ର ମୁଖର ଅନେକ ଦୂତ ଥିଲେ। ଯମ ତାଙ୍କ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ନିର୍ଭୟ ଦୂତମାନେ ସହିତ ସଭାରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୂତ, ଅରଣ୍ୟର ମୃଗମାନେ ପରି ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ଭୟାନକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇଥାଏ। ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟ ଯମ ତାଙ୍କ ସେବକମାନେକୁ କହିଲେ— “ତମେ କିପରି ଭୁଲେଇ, କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ ଗ୍ରାମର ଭୀମପୁତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟ ମୁଦ୍ଗଳ ନାମକ ଋଷିଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆଣିଛ? ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆୟୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" ଏହି ଶୁଣି, ଯମର ସେବକମାନେ ଯଥାପୂର୍ବକ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ପୁନି ଫେରିଆସିଲେ। ସେମାନେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲୁ, ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇନଥିଲା ବୋଲି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇପାରିଲୁ ନାହିଁ।” ଯମ କହିଲେ: “କିଏଁ ଏପରି ଲୋକମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ତୁମେ ଦେଖିପାର ନାହାଁ? ବୈତରଣୀ ନଦୀ ବିଶେଷ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି ନାହାଁ। ଯେଉଁମାନେ ଉଜ୍ଜୟିନୀ, ପ୍ରୟାଗ କିମ୍ବା ଯମୁନାରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି, ତିଳ, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ନିତ୍ୟ ଗୋଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂତମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହାଁ।" ତେବେ ଦୂତମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆମକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହ, ସେହି ଉପବାସ କଣ? ଲୋକମାନେ କେମିତି ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବେ?” "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ଓ ଉପବାସ କରି କିପରି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ?" "ଏହି ବ୍ରତ କିପରି କରାଯିବ? ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ, ହେ କୃପାସାଗର।" ତେବେ ମୁଦ୍ଗଳ କହିଲେ: “ଦୂତମାନେ, ମୁଁ ଯେପରି ଦେଖିଛି ଓ ଶୁଣିଛି, ସେଇ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେବି।” ଯମ କହିଲେ: “ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଆଦି ମାସରେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, ବୈତରଣୀ ବ୍ରତ ଉଚିତ ଭାବେ ପୂର୍ବ ଦିନରେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ ପ୍ରତିମାସ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ନିୟମିତ ଭାବେ କରିବା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଉପବାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ‘ଆଜି, ହେ ଦେବେଶ, ମୋର ଉପବାସ ଅଛି’ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ।" "ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସ୍୵ପ୍ନ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯଦି ଭୋଜନ କିମ୍ବା ସଂଗ ହୋଇଥାଏ, ହେ ଦେବ, ସେସବୁ କ୍ଷମା କର, ଦୟାକରି ମୋପରି ଦୟା ଦେଖା।" "ଏପରି ନିୟମ ରଖି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। କାଠ, ଗୋମୟ ଓ ତିଳ ନେଇ ନିୟମାନୁସାରେ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।" "‘ଅଶ୍ୱକ୍ରାନ୍ତ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବିଶେଷ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ— ‘ଘୋଡା, ରଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ କ୍ଷିପ୍ତ ଭୂମି, ହେ ବସୁନ୍ଧରା—’" "ହେ ଭୂମି, ମୋର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପାପ ହର; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସେଠି ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।" "ଏବଂ କାଶୀରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଅଟୁଟ, ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କଲେ ଗୋବିନ୍ଦ ସମସ୍ତ ପାପ ହରନ୍ତି।" "ହେ ଦେବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମହାପାପ ହରଣକାରିଣୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ହର, ସମସ୍ତଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" "ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଧରି ଓ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।" "ଏଭଳି ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।" "ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଶାଖାପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ କଳଶ ରଖିବା ଉଚିତ, ପଞ୍ଚ ରତ୍ନ ଓ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ।" "ଏହି କଳଶ ଜଳ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂରଣ କରି, ତାହା ସହ କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ରଖି, ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ବିରାଜମାନ କରିବା ଉଚିତ।" "ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ମୃତ୍ତିକା, ଗୋମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।" "ପଥରେ ଧୋଇ ଶୁଧ୍ଧ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି, ହାତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ବାର୍ଲି ରଖିବା ଉଚିତ।" "ତାହା ପାଖରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ରଖି, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିରେ ଅଲଗା ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।" "ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକ, ବିଶ୍ୱରୂପୀ ଯମଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଏଠାରେ ଆସ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ହେ କେଶବ, ତୁମେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅ।