ଶ୍ରାବଣ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ମାସରେ ଉପବାସ ନିୟମ କରାଯାଏ, ସେହି ମାସ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫୁଲ ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପବାସ ଏକ ବର୍ଷ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପାଳନ କରିବା ପରେ, ଶେଷରେ ଏକ ଶୟନ ଓ ଶୟନସାମଗ୍ରୀ ଦାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତାପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ରୋହିଣୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ରୋହିଣୀ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ହେବା ଦରକାର। ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଆଠଟି ମୁକ୍ତା ଦିଆଯିବା ଓ ଧଳା ଆଖି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ, ଏହାକୁ ଦୁଧର ପାତ୍ର ଉପରେ, ପୁନଃ କାଂସର ପାତ୍ର ଓ ଚାଉଳ ଉପରେ ରଖିବା ଦରକାର। ପ୍ରଭାତରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଚାଉଳ ଓ ଇଖ ଫଳ ଦେଇବା ଉଚିତ; ଏହି ଦାନ ଧଳା ପାତ୍ରରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ ଓ ଚାନ୍ଦି ଖୁର ଯୋଗ କରି ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏକ ଗାଈ, ପୋଷାକ, ପାତ୍ର ଓ ଶଂଖ ଦାନ କରିବା ସହିତ, ଗୁଣବତ୍ତା ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୂଷଣ ଦେଇ ଶୋଭିତ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଭାବିବା ଉଚିତ, ଯେପରିକି ରୋହିଣୀ କେବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶୟନ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରେନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକୃତି ଓ ଏହି ଦାନର ଶୋଭାରେ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭେଦ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେପରିକି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛ, ସେହିପରି। ଏହି ଉପବାସ ଓ ଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଭକ୍ତି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୃଢ଼ ହେଉ; ଏହିପରି ଜନ୍ମ ଭୟରେ ଅଶାନ୍ତ ଓ ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଅପରାଧହୀନ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ। ଏହି ବ୍ରତ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଶୋଭା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଥିବା ଦାନ, ଏହି ବ୍ରତ ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରିୟ। ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିବା ଉପାସକ ତିନି ଜଗତର ନାଥ ହୋଇ ତିନି ଶତ ସାତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନଃ ଫେରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଏହି ରୋହିଣୀ-ଚନ୍ଦ୍ର ଶୟନ ବ୍ରତ କରିଥିବା ଜନନୀ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳ ପାଇଥିବାର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ମଧୁମଥନଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ସ୍ତୁତି ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବା, ଏବଂ ମନ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୌରିଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଉତ୍କଳିତ ପୂଜା ବିଧି ବିଷୟରେ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି—ଝିଅା, ଉଦ୍ୟାନ, କୁଆଁ, ଜଳାଶୟ ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରୀ ମଧ୍ୟରେ ଦେବାଳୟରେ କିପରି ବିଧି କରାଯିବ? କିଏ ପୂଜାରୀ, କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦି କିପରି, ଦାନ କଣ, ଶକ୍ତି, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଶିକ୍ଷକ କିପରି? କିପରି ସାମଗ୍ରୀ ଉପଯୁକ୍ତ? ସବୁ କଥା କହିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛନ୍ତି। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଛନ୍ତି—ହେ ରାଜା, ଝିଅା ଓ ଏହିପରି ସ୍ଥାନରେ ବିଧି ଶୁଣ। ପୁରାଣରେ ଏହି କଥା ଆସିଛି—ଶୁଭ ପକ୍ଷ ଓ ଉତ୍ତରାୟଣ କାଳରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଅଶୁଭ ହିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ, ଝିଅା ପାଖରେ ବେଦି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ବେଦି ଚାରି ହାତ ଆକାର, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଓ ଚତୁର୍ସ୍କୋଣୀ ହେବା ଦରକାର; ମଣ୍ଡପ ଏକୋଇଁ ହାତ ଆକାର ଓ ଚତୁର୍ମୁଖୀ। ବେଦି ପାଖରେ ଏକ ହାତ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ତିନି ଗାଢ଼ି ଟ୍ରେଞ୍ଚ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ—ନଁ, ସାତ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ, ସିଧା ମୁଖରେ। ଯୋନି ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି ଆକାର, ଛଅ କିମ୍ବା ସାତ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା, ଟ୍ରେଞ୍ଚ ଏକ ହାତ ଚଉଡ଼ା ଓ ତିନି ଗାଢ଼ି ଉଚ୍ଚ। ସମସ୍ତ ଏକ ରଙ୍ଗର, ଝଣ୍ଡା ଓ ବ୍ୟାନର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଉଦୁମ୍ବର, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ବଟ ଗଛର ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ମଣ୍ଡପର ଚାରି ପାଖରେ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ତିଆରି କରିବା ଦରକାର; ଏଠାରେ ଆଠ ଶୁଭ ପୂଜାରୀ ଓ ଆଠ ଦ୍ୱାରପାଳ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଆଠ ଜଣ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଓ ଟ୍ରେଞ୍ଚରେ ଜଳ ପାତ୍ର ଓ ହୋମ ସାମଗ୍ରୀ ରଖିବା ଦରକାର। ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆସନ, ବିଶାଳ ତାମ୍ର ପାତ୍ର ଓ ଉଚିତ ପଖା ଦେଇବା ଉଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅର୍ପଣ ଦେବା ଦରକାର। ଜ୍ଞାନୀ ଶିକ୍ଷକ ଉପଦେଶ ନେଇ ଏକ ହୋମ ଶ୍ତମ୍ଭ ଭୂମିରେ ରଖିବେ; ଏହା ଏକ ହାତ ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗଛର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। କିମ୍ବା, ଯେଉଁ ଦାନକାରୀ ଅଭିଷ୍ଟ ଚାହିଁଥିବା ପରିମାଣ ଅନୁଯାୟୀ ହେବା ଦରକାର; ପଚିଶ ଜଣ ପୂଜାରୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାର, ବାହୁଳି, କଙ୍ଗଣ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଦାନ ଦେବା ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣା ଦାନ ଦେବା ନିୟମ; ଦାନକାରୀ ନିଜ ପ୍ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ସହିତ ଏକ ଶୟନ ଓ ଛତା ଦେଇବେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଛପ ଓ ମଗର, ଚାନ୍ଦି ମାଛ ଓ ଡ଼ମ୍ବ, ତାମ୍ର ପାତ୍ର, ବେଙ୍ଗ, କାଉଁ, ଓ ଶୁଶୁକ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଆରମ୍ଭରେ ଯୋଗାଡ଼ କରି, ଦାନକାରୀ ଧଳା ମାଲା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଔଷଧୀୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦାନକାରୀ ତାଙ୍କର ଜନାନୀ, ପୁତ୍ର, ପୁତ୍ରବନ୍ଧୁ ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ ଯାଇ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ତାପରେ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଡ଼ମ୍ବର ନାଦ ସହିତ, ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ପଞ୍ଚରଙ୍ଗ ରଙ୍ଗିନ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବେ; ଏଠାରେ ଏକ ଶୋଳ ରେଖା ଚକ୍ର, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ପଦ୍ମ କେନ୍ଦ୍ର ହେବା ଦରକାର। ଚାରିପାଖରେ ଚତୁର୍ସ୍କୋଣ ଓ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶୁଭ ଚକ୍ର; ଆଲତାର ଉପରେ ଗ୍ରହ ଦେବତା ଓ ଦିଗପାଳଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା, ମଧ୍ୟରେ ଭାରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଜଳ ପାତ୍ର ରଖିବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ବିନାୟକ, କମଳା ଓ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀଗଣଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦେଇ ପୂଜା କରି ବିନ୍ୟାସ ସମାପ୍ତ କରିବା ଦରକାର। ରତ୍ନରେ ଭରିତ ପାତ୍ରକୁ କପଡ଼ରେ ମୁଡ଼ି, ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ।