ଏହି ପବିତ୍ର କଥା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଯେଉଁଠି ପଢିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା କରେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ; ଏବଂ ଯଦି ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ନରକରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇ ଦେଇପାରେ। ମହାମୁନିମାନେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ନନ୍ଦୀଶ, ଜମ୍ବୁ ଓ ବିଳ୍ବ ଗଛକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛରୁ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନ୍ୟ ମାସଗୁଡିକରେ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ଟୁକୁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଦହି-ଭାତ, ଛତା, ପତାକା, ଚାମର ଓ ପାଞ୍ଚ ମଣିରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ପାଣି ଗ୍ରହଣ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଧନ ବିଷୟରେ କୌଟିଳ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କରିଲେ ଦୋଷ ଲାଗେ। ଏହିପରେ, ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି: "କେଉଁ ଉପବାସ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ପୁନଃପୁନ କରିଲେ, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବଡ଼ ପରିବାର ଉନ୍ନତି ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଲାଭ କରେ? ଦୟାକରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶୀତଳ କିରଣ ଉପବାସ ବିଷୟରେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନନା କରନ୍ତୁ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ: "ତୁମେ ଏକ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏହା ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପବାସ ପୁରାଣ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ଏବେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି। ଏଠାରେ 'ରୋହିଣୀ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଶୟନ' ବ୍ରତ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ରତ; ଏହି ବ୍ରତରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ନାମରେ ନାରାୟଣଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନଟି ସୋମବାର ପଡ଼େ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଉଦୟ ହୁଏ, ତେବେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସୋରିଷ ମିଶାଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି 'ଆପ୍ୟାୟସ୍ୱ' ମନ୍ତ୍ର ଆଠ ଶହ ବାର ପଠିବା ଉଚିତ। ଏଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅତିଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ବାଣୀ ଦେଖି ଚନ୍ଦ୍ର, ଶାନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି, 'ନମସ୍ତେ ଅନନ୍ତ ନିବାସ, ତୁମର ପାଦ ଓ ଶିର' ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ଉରୁ ଜଳୋଦରଙ୍କର ଭାବେ, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ କାମର ନିବାସ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନ୍ ନମନ କରିବା ଉଚିତ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର କମର ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଗାଁଠ ଅମୃତୋଦରଙ୍କର ଭାବେ, ନାଭି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମୁଁହ ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱିଜତିମାନଙ୍କର ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିବା; ହସ କ୍ୟାନ୍ଦ୍ରମାସଙ୍କର ଭାବେ, ଔଠ କୁମୁଦ ଫୁଲର ଅତି ପ୍ରିୟ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନାକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧିମାନଙ୍କର ଭାବେ, ଭୃକୁତି ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ ଭାବେ; ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଭାବେ, ହାତ ନୀଳ ପଦ୍ମ ତିଆରି କରିଥିବା ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦୁଇ କାନ ଦେମନ୍ତମାନେ ନାଶ କରିଥିବା ଭାବେ, କପାଳ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଭାବେ, ଚୁଲ ସୁଷୁମ୍ନା ଭଗବାନଙ୍କର ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମୁଣ୍ଡ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଭାବେ, ମୁରାରି ଓ ବିଶ୍ୱର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମୁକୁଟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୋହିଣୀ ନାମରେ, ପଦ୍ମର ପ୍ରିୟ, ଧନ, ଆନନ୍ଦ, ଓ ଅମୃତର ସାଗର ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କରି, ପୃଥିବୀରେ ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ। ଉଠିବା ପରେ ଶ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତେ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜଳପାତ୍ର ଦେଇ, 'ପାପ ନାଶକ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ଦେବା ଉଚିତ। ଗୋମୂତ୍ର ସ୍ୱାଦ କରି, ମାଂସ ଓ ଲୁଣ ନଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଅଟି ବା ବିଶ ବାର ଖାଇବା ଉଚିତ। ଘିଏ ମିଶାଇ ତିନି ମୁଠି ଭୋଜନ ନେଇ, ଉପବାସ ରଖି, କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ। କଦମ୍ବ, ନୀଳ ପଦ୍ମ, କେତକୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଲାଲ ପଦ୍ମ ଓ ଶତପତ୍ରୀ ପଦ୍ମ ଦେବା ଉଚିତ। ଅକ୍ଷୟ ଫୁଲ, ସିନ୍ଦୁବାର, ମଲ୍ଲିକା, ଧଳା ଫୁଲ, କରବୀର, ଶ୍ରୀଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାବଣ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ଫୁଲଗୁଡିକୁ ପ୍ରତି ମାସ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଦେବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ମାସରେ ବ୍ରତ କରିଯାଏ, ସେ ମାସର ଫୁଲ ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତ ନିୟମିତ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଶୟନପାତ୍ର ସହିତ ଏକ ଶୟନ ଦେବା ଉଚିତ। ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ରୋହିଣୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଚନ୍ଦ୍ର ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା, ରୋହିଣୀ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ହେବା ଉଚିତ। ଏହା ଆଠ ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ଓ ଧଳା ଚକ୍ଷୁ ହେବା ଉଚିତ। ଦୁଧର ଭାଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିବା, ପୁନଃ ପିତଳ ଭାଣ୍ଡ ଓ ଚାଉଳ ଦାଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଚାଉଳ ଓ ଇଖ ଫଳ ଦେବା, ଧଳା ଭାଣ୍ଡ ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ ଓ ରୂପା ଖୁର ଲଗାଇ ଦେବା ଉଚିତ। ଗୋ-ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭାଣ୍ଡ, ଶଂଖ ଭାଣ୍ଡ ଦେବା; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୂଷଣ ଦେଇ ସୁଗୁଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ରୋହିଣୀ ଭାବେ ଭାବିବା; ଯେପରି ରୋହିଣୀ କ୍ରିଷ୍ଣଙ୍କର ଶୟନକୁ କେବେ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ରର ରୂପ ଓ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପରେ କୌଣସି ତଫାତ ନାହିଁ; ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମହାନ ଆନନ୍ଦ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ବୋଲି। ଏହିପରି, ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଆନନ୍ଦ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଭକ୍ତି ଦେଇବାରେ ମୋର ନିଶ୍ଚଳ ଭାବ ରହୁ; ଏହା ସଂସାର ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ। ଏହି ବ୍ରତ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେବାରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରିୟ। ଏହି ବ୍ରତ କରି, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ହୋଇ ତିନି ଶତ ସାତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠୁ ଫିରିବା ଅତି କଷ୍ଟ। ଏକ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୋହିଣୀ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଶୟନ ବ୍ରତ କରି ସେହି ଫଳ ପାଏ, ଯେଉଁଠୁ ଫିରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁଠି ମଧୁମଥନଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସ୍ତୁତି ପଠିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା କରେ, ଏବଂ ମନ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଶୌରିଙ୍କର ନିବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।