ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ, ପୁରାରି ଭଗବାନଙ୍କ ଜିହ୍ବାକୁ ପୂଜିତ କରିବା ଉଚିତ, ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ହରଙ୍କ ଦାନ୍ତ, ଏବଂ ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନାକକୁ 'ସବିତୃକୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ପୂଜିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ପଦ୍ମମୁଖୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଲାଳାଟକୁ ପୂଜିବେ; ଏଲାକା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବେଦମୟ ଦେହ ଧାରଣକାରୀ ଭାବରେ; ଆଶ୍ଳେଷାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାନକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପୂଜିବେ। ପୂର୍ବଫାଲ୍ଗୁନୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚକ୍ଷୁକୁ ଗୋମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ପୂଜିବେ; ଉତ୍ତରଫାଲ୍ଗୁନୀ ରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ଭୃକୁଟିକୁ ପୂଜିବେ। ଏହିପରି ଶିବଙ୍କ ଅନେକ ଆୟୁଧ—ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ପଦ୍ମ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଖପର, ସର୍ପ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ୍—ଧାରଣକାରୀ ଭାବେ, ଗୟାସୁର, ଅନଙ୍ଗ, ପୁରା, ଅନ୍ଧକ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିନାଶର ମୂଳ କାରଣ ଭାବରେ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ପୂଜା କରି, ଶେଷରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ଭାବରେ ପୂଜିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ସମୟରେ ତେଲ, ମାଂସ, ଲୁଣ, ଅଉଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ରାତି ଜାଗା କରି, ପୁନର୍ବସୁ ଦିନେ ଜଳାଞ୍ଚଳ ଧାନର ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଚାଉଳ, ଏକ ଡୁମୁର ଫଳ ଓ ଘୃତ ଏକ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ସହ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମ ଦିନରେ, ଉପବାସ ସମାପ୍ତିରେ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ, ଉପବାସ ସମାପ୍ତିରେ, ଭାରତୀ ନାମରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁଡ଼, ଦୁଧ, ଘୃତ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସହ ଭକ୍ଷଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଅଷ୍ଟପତ୍ରୀ ଓ ମଧ୍ୟରେ ବୀଜକୋଷ ଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର, ପବିତ୍ର, ଏଠିରେ ଆଠ ଅଙ୍ଗୁଳ ଚଉଡ଼ା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ତିଆରି କରିବେ, ତାହାକୁ ରତ୍ନପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟମାନ କରିବେ। ଏହାଉପରେ ଏକ ନିର୍ମଳ ଶଯ୍ୟା, ତାଳପଟି, ତକିଆ, ଚଦର ଓ ମୃଦୁ ଶଯ୍ୟା ଦେଇ ସଜାଇବେ। ପାଦପୀଠ, ଚପ୍ପଲ, ଛତା, ଚାମର, ଆସନ, ଦର୍ପଣ, ଭାଣ୍ଡ, ଫଳ, ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏହି ଶଯ୍ୟା ପାଖରେ ରଖିବେ। ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୁଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଏକ ପିଙ୍ଗଳା ଗାଈ, ତା’ର ଛୋଟ ମାଝି ଓ ତାମ୍ର ଦୁଧ ବାହାରିବା ପାତ୍ର ସହ ରଖିବେ। ଏହି ଗାଈଙ୍କୁ ଚାନ୍ଦିର ଖୁର, ସୁନାର ସିଂ, ଓ ମାଝି ସହ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ସକାଳେ ଅବଶ୍ୟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଏକ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବେ—"ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶଯ୍ୟା କେବେ ଖାଲି ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ମୋର ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ପୁଷ୍ଟି ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଉ। ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମହାନ ଭାବେ ମାନନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।" ଏହିପରେ, ପରିକ୍ରମା ଓ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶଯ୍ୟା, ଗାଈ ଓ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରେଷଣ କରିବେ। ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ବ୍ରତ ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି, ଧୃତିହୀନ, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା, ଋଷି, ଯୋଗୀଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଶୁଭ ବ୍ରତ କେବଳ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସଂୟମୀଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ; ଏହା ମହାପାପୀଙ୍କ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ଜଣେ ନିଜ ପରିବାର, ପୁତ୍ର, ଧନ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ, ତଥାପି ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; ରୋଗ, ଶୋକ, ମୂଢ଼ତା ତାଙ୍କୁ ଛୁଁଇ ନପାରେ, ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତ ଭକ୍ତି ସହ କରୁଥିବା ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବେ ଵସିଷ୍ଠ, ପୁରାତନ ଅର୍ଜୁନ, କୁବେର, ଇନ୍ଦ୍ର କରିଥିଲେ; ଏହାର ମହିମା କିମ୍ବା କଥା କେବଳ ପଢ଼ିଲେ ବା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି କଥା ପଢ଼େ ବା ଶୁଣେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ଯଦି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ନରକକୁ ଗଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହି ବ୍ରତ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ମହାର୍ଷିମାନେ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ବଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ନନ୍ଦୀଶ, ଜାମ୍ବୁ, ବିଲ୍ବ ଗଛକୁ ଏହି ବ୍ରତରେ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ଏହି ଗଛମାନେ ରୁପରେ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସରେ ଏକ ଏକ ଦାନ୍ତ କାଠି କାଟିବା ଉଚିତ। ଶେଷରେ, ଦହିଭାତ, ଛତା, ପତାକା, ଚାମର, ମଣିମାଣି ଜଳପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବେ। ଧନ ବିଷୟରେ କୌଶଳ କିମ୍ବା ଧୃତିହୀନତା ନ କରିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ଦୋଷ ଲାଗେ। ଏଠିରେ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, "କିଏସି ବ୍ରତ ଆଛି, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ପାଳନ କଲେ ଲମ୍ବା ଆୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବଡ଼ ପରିବାର ଭାଗ୍ୟ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ମିଳେ? ଦୟାକରି ଶିତରଶିମାନ୍କ ବ୍ରତ ବିସ୍ତୃତ କହନ୍ତୁ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏହା ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଉଥିବା ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ। ଏଠିରେ ରୋହିଣୀ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଶୟନ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ବ୍ରତରେ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।" "ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ସୋମବାର ଏକାଠି ପଡ଼େ, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଆସେ, ତେବେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୋମୟ, ଦୁଧ, ଘୃତ, ଦହି, ମୂତ୍ର ଏହି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସିନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସରିଷା ମିଶାଇ ଏହା କରିବେ। 'ଆପ୍ୟାୟସ୍ୱ' ମନ୍ତ୍ର ଆଠଶେ ଥର ପଠିବା ଉଚିତ।" "ଏଠି ଏକ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ସହ, ଅନ୍ୟାୟ କଥା ବର୍ଜନ କରି, ସୋମ ଶାନ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବେ—'ଅନନ୍ତ ନିବାସ, ତୁମ ଚରଣ ଓ ଗୋଡ଼କୁ ନମସ୍କାର'। ଦୁଇ ଉରୁକୁ ଜଳୋଦର ଭାବରେ, ଗୁପ୍ତେନ୍ଦ୍ରିୟକୁ କାମ ନିବାସ ଭାବରେ ପୂଜିବେ। ସୁଖ ଦାତା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଟିକୁ ପୂଜିବେ, ଉଦରକୁ ଅମୃତୋଦର ଭାବରେ, ନାଭିକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜିବେ।" "ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁହକୁ ସଦା ପୂଜିବେ; ଦାନ୍ତକୁ ଦ୍ୱିଜପତି ଭାବରେ, ହାସକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାସ୍ୟ ଭାବରେ, ଓଠକୁ କୁମୁଦବନ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ପୂଜିବେ। ନାକକୁ ଔଷଧିପତି ଭାବରେ, ଭୃକୁଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ମୂଳ ଭାବରେ, ଦୁଇ ଅଖିକୁ ପଦ୍ମ ସମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାବରେ, ହାତକୁ ନୀଳୋତ୍ପଳ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଭାବରେ ପୂଜିବେ।