ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କ୍ରମରେ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ସେ ଦେବମାନ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଶୂଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଚିତ୍ତରେ ଭୌମ ଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଲାସ ରୁ ଦୂରେ ରହିଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ, ସେ ଗୋବର ଦ୍ୱାରା ଅନୁଲେପନ କରିଥିଲେ। ଘରର ଆଙ୍ଗନକୁ ଫୁଲମାଳା ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଇଥିଲା। ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା ପରେ, କେଶର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରିତ ହେଉଥିଲା। ଯଦି କେଶର ଉପଲବ୍ଧ ନଥାଏ, ତେବେ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଚାରିଟି ଅଞ୍ଜଲି ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଲାଲ ଧାନ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ମିଶାଇ, ଏହି ଧାନଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରି ପ୍ରାନ୍ତରେ ରଖାଯାଏ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ, ଫୁଲମାଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ। ତା’ପରେ ସୁନା ଶିଙ୍ଗ, ରୌପ୍ୟ ଖୁର, କଂସ୍ୟ ଦୁଧ ବାହାରିବା ପାତ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ କପିଳା ଗାୟକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହା ପରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଲାଲ ଖୁର ଥିବା ମୃଦୁ ଶାଣ୍ଡ ଏବଂ ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧି ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳ ଆକାରର ସୁନା ମଣିଷ ମୂର୍ତ୍ତି ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଏକ ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ ରଖି, ଗୁଡ଼ ଓ ଘୀ ମିଶାଇ ତା’ପରେ ରଖାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନକାରୀ ଯିଏ ସାମ ଗୀତ ଜାଣିଥିବେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବେ, ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଓ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବେ, ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଗୃହସ୍ଥକୁ ଦିଆଯିବ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଅପତ୍ର କିମ୍ବା ଚତୁର ଲୋକଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଏହି ହେଉଛି ପିନାକିନଙ୍କ ଘର୍ମ ଜନ୍ମାଜନ୍ୟ ଦାନ। ବ୍ରତୀ ଜଣେ ରୂପ ଆଶା କରି, ଭୂମିପୁତ୍ରଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରି ‘ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର’ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ମିଶିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ। ତା’ପରେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଲାଲ ଫୁଲମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଜମି ଓ ଦୁଇଟି ଗାୟ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସହିତ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶଯ୍ୟା, ଘରର ଅତି ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଓ ଜଗତର ଅତି ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଯିଏ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଚାହାଏ, ସେଠିପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସମ୍ମାନ ସହିତ ବିଦାୟ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଏକ ରାତି ଉପବାସ ରହି, କେବଳ ଦୁଧ ଖାଇବା ନିୟମ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି କ୍ରିୟା ଆଠଟି କୋଇଳା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ କରାଯାଏ। ଏହାର ଫଳ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ରୂପ, ଶ୍ରୀ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ସେ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଏବଂ ସାତ ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ। ସେ ସାତ ହଜାର କଳ୍ପ ଯାଏଁ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଫଳ ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟ ନାୟକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଦୈତ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରତ ବେଦବିଦ୍ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ରାଜା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କର। ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଯଦି କିଏ ଉପବାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବା କିମ୍ବା ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅସମର୍ଥ, ସେମାନେ ସମାନ ଫଳ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବେ? ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ଏମାନେ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିପାରିବେ; ଏହି ସହିତ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ରତ ଅଛି, ଯାହାକି ଆଦିତ୍ୟଶୟନ ନାମରେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା। ପୁରାଣପାଣ୍ଡିତ୍ୟମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାରାଯୋଗରେ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ସପ୍ତମୀ ତିଥି ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ରବିବାରରେ ପଡିଲେ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତିବିଶେଷ ଦିନରେ, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏହି ଦିନ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ବରଙ୍କୁ ଆଦିତ୍ୟ ନାମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା ସହିତ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଉମାପତି ଓ ରବିଙ୍କୁ କୌଣସି ଭେଦ ନ ରଖି, ଘରେ ଭାନୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଶରୀରର ଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ପୂଜା ହୁଏ: ହସ୍ତରେ ପାଦ, ଚିତ୍ରାରେ ଗୁଡ଼ିକ, ସ୍ୱାତୀରେ ଗୋଡ଼, ବିଶାଖାରେ ଗୁଡ଼ିଅଂଶ, ଅନୁରାଧାରେ ଉରୁ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠାରେ ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, ମୂଳରେ କଟି, ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତରାଷାଢ଼ାରେ ନାଭି, ଶ୍ରବଣରେ ପେଟ, ଧନିଷ୍ଠାରେ ପିଠି, ଶତଭିଷାରେ ଛାତି, ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତରାଭାଦ୍ରାରେ ବାହୁ, ରେବତୀରେ ହାତ, ଅଶ୍ୱିନୀରେ ନଖ, ଭରଣୀରେ କଣ୍ଠ, ରୋହିଣୀରେ ଗଳ, ମୃଗଶିରାରେ ଜିହ୍ବା, ଆର୍ଦ୍ରାରେ ଦାନ୍ତ, ପୁନର୍ବସୁରେ ନାକ, ପୁଷ୍ୟରେ କପାଳ, ଏଳାକାରେ ବେଦଦେହ ଭାବେ, ଆଶ୍ଳେଷାରେ କାନ, ପୂର୍ବଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ଦୃଷ୍ଟି, ଉତ୍ତରଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ଭୂକୁଟି। ଏହିପରି ଶିବଙ୍କ ନାନା ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଦୈତ୍ୟବିନାଶୀ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ପୂଜା କରିବା ପରେ ମୁଣ୍ଡରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତରେ ତେଲ, ମାଂସ, ଲୁଣ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ। ଏହିପରି ରାତି ଜାଗି ଥିବା ସମୟରେ, ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ପାନିଅଂ ଧାନ, ଏକ ଡୁମୁର ଫଳ ଓ ଘିଅ ଏକ ଭାଜାରେ ରଖି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ, ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ, ଏକ ଜୋଡ଼ା ବସ୍ତ୍ର ଦେଇବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ, ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ, ଭାରତୀ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁଡ଼, ଦୁଧ, ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯିବ।