ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବିଧିମାନ୍ୟ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦିନକୁ ‘ଅଶୂନ୍ୟଶୟନା’ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶୟନ ଖାଲି ନ ହେଉ। ଏହି ଦିନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ପ୍ରକାରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର: “ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଶ୍ରୀଧର, ଅବିନାଶୀ।” ଏହି ପୂଜାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ୍: “ମୋର ଗୃହ ନ ନଶୁ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଦେଉ, ମୋର ଅଗ୍ନି ନ ନଶୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଦେବତାମାନେ ନ ନଶୁ। ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ମୋର ବିବାହ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ଦ୍ୱାରା ନ ନଶୁନ୍ତୁ; ଯେପରି ଭଗବାନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ମୋ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକତା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରୁହୁ। ଏହିପରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କେବେ ବିଛିନ୍ନ ହେଉ ନାହିଁ; ହେ ଵରଦାତା, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ଶୟନ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିନା ଖାଲି ନୁହେଁ, ସେପରି ମୋ ଶୟନ ମଧ୍ୟ କେବେ ଖାଲି ହେଉ ନାହିଁ। ମଧୁସୂଦନ, ମୋ ଶୟନ କେବେ ଶୂନ୍ୟ ହେଉ ନାହିଁ। ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି କେହି କ୍ଷୀଣ ଶକ୍ତି, ତେବେ ଘଣ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିପାରିବେ, କାରଣ ଏହାରେ ସମସ୍ତ ଶଙ୍ଖ, ମୃଦଙ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି। ଏଭଳି ଭାବରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତେଲ ଛାଡ଼ି ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ରାତିରେ ଲୁଣ ଓ ଖାର ଛାଡ଼ି, ଚାରିଥର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ। ପ୍ରଭାତେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କ ସହ ଏକ ବିଶେଷ ଶୟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଭୋଜନପାତ୍ର, ଦୀପ, ପାଦୁକା, ଛତା, ବୃତ୍ତି, ଚମରା ଓ ଆସନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉ। ଏହି ଶୟନ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ, ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହେଉ, ଏବଂ ଏହାକୁ ନିଷ୍ପାପ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ସଂସାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦାନ କେବେ ବନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ ଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଏହି ଆସନରେ ବସାଇ ସଠିକ୍ ଧାରାଏ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବା ଦରକାର। ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଭରିଥିବା ଭୋଜନପାତ୍ର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ସହ ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ କଳଶ ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମଣିଷ ମନ୍ଦ ମନ୍ଦ ହସି ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୂନ୍ୟଶୟନ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନ କରିବାରେ କଞ୍ଚନ ନୁହେଁ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ କେବେ ବି ସ୍ତ୍ରୀରୁ ବିଛିନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହିପରି ବ୍ରତ କଲେ ଜୀବନରେ କେବେ ବି ସ୍ତ୍ରୀ ବିଧବା ହେବେ ନାହିଁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରା ଯେପରି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସେପରି ଦମ୍ପତି ଦୁଃଖ ଓ ଦେହଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ରହିବେ। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ, ଗୋ-ଧନ, ରତ୍ନ କେବେ ନଶିବେ ନାହିଁ। ସାତ ହଜାର କଳ୍ପ ଓ ସାତ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠିରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “କିପରି ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଆୟୁ, ଧନ, ଧର୍ମରେ ଦୃଢତା ଓ ମନୋନିଶ୍ଚଳତା ହୁଏ? କିପରି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭକ୍ତି ଓ ଦୋଷରହିତତା ମିଳେ?” ତେବେ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କଲ। ଏବେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଛି। ଭାର୍ଗବ ଓ ଵିରୋଚନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଆଲୋଚନା ହେଇଥିଲା, ସେଥିରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁଅକୁ ଷୋଳଖ ବର୍ଷ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ଭାର୍ଗବ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ। ବଡ଼ ଭାଉକ ହୋଇ, ସେ ଵିରୋଚନଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ବଳଶାଳୀ ଵିରୋଚନ, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ।’ ଭାର୍ଗବ ହସିଲେ, ତେବେ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଵିରୋଚନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଦେଖି ହସିଲେ କାହିଁକି? ଏବଂ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ’ କହିଲେ କାହିଁକି?” ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଭାର୍ଗବ କହିଲେ: “ଏହି ବ୍ରତର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ହସିଲି। ପୂର୍ବେ ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ପାଇଁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁଖର ଲଲାଟରୁ ଏକ ପସିନା ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ବିନ୍ଦୁ ସପ୍ତ ପାତାଳ ଓ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଜଳାଇଦେଲା। ସେହି ବିନ୍ଦୁ ଭୟଙ୍କର, ଅନେକ ମୁହଁ ଓ ଆଖି, ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଶୋଭିତ, ଦଶ ହଜାର ହାତ ଓ ପାଦ ଥିବା ବୀରଭଦ୍ର ନାମକ ଦେବତା ହେଲେ। ସେ ଡକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ କରି, ତିନି ଲୋକରେ ମହାବିପଦ ଆଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶିବ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ଶିବ କହିଲେ: ‘ହେ ବୀରଭଦ୍ର, ତୁମେ ଡକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ କରିଛ, ଏବେ ଏହି ତିନି ଲୋକ ଜଳାଇବା ଦ୍ୱାରା ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦିଅ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଉ। ଉତ୍ତମ କୁଳର ଲୋକମାନେ ତୁମ ପୂଜା କରିବେ। ତୁମେ ଅଙ୍ଗାରକ, ଭୂମିପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଦେବଲୋକରେ ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ଥିବ। ଯେଉଁମାନେ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ତୁମ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଆୟୁ ଲାଭ କରିବେ।’ ଏହିପରି କହି, ବୀରଭଦ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ଇଚ୍ଛାମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ଗ୍ରହ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏକଥା ବେଳେ, ତୁମେ ଏକ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୂଜା ଓ ଦାନ ଦେଖିଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ଦେବତା ଭାବରେ, ଶତ୍ରୁକୁଳ ପାଇଁ ଅସିଧାର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏବଂ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ତୁମେ ଲାଭ କଲା। ଏହିକାରଣରୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ଵିରୋଚନ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ବ୍ରତ ଦେଖିଥିଲ। ମୁଁ ଏହି ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ’ କହିଲି, ସେ କହିଲେ, ‘ଆହା, କେତେ ମହତ୍ତ୍ୱ!’ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ମିଳେ—ତେବେ କରିଲେ କିପରି ଅଧିକ ଲାଭ! ଭୂମିପୁତ୍ରଙ୍କ ଦାନକୁ ଯେଉଁଠି ଅବମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମର ଜନ୍ମ ଦେବଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ହେଲା।