ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଜନେ ଭକ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭାବନା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ଉପାସନା ଓ ବ୍ରତର ପାଳନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ—ଦାନ କରିବାକୁ ହେଲେ, ହଜାର ନିଷ୍କା, କିମ୍ବା ଶତ, ଦଶ, ତିନି, ଏକ ନିଷ୍କା ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ; ଯେତେକି ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦାନ କରିବାବେଳେ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏକ ପଦ୍ମ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଧନରେ କୌଶଳ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ୟ ନ କରିବାକୁ; ଏହା କରିଲେ ଦୁଷ୍ଟିର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ଉପାସନାର ମୂଳ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ କଥା କହାଯାଇଛି—ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଅମୃତ ପାନ କରିଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଅମୃତର ଅଣୁ ଚୁଇଁ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଲା; ସେଇ ଅଣୁ ଚାଉଳ, ମୁଗ ଓ ଜଉ ରୂପେ ଭୂମିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦ—ଖଣ୍ଡ ରସ, ଯାହା ଅମୃତ ସ୍ଵରୂପ; ଏଠିଏ ଦେବତା ଓ ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଉପହାର ଅଟୁଟ। ଏହି ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଖଣ୍ଡ ଦେଇ ଉପାସନା କରିଲେ, ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଗତି ଶାନ୍ତି ହୁଏ ଓ ପୁତ୍ର-ପଉତ୍ର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି ବ୍ରତକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ କରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଵର୍ଗରେ ବାସ କରି, ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତର ପାଳନ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ, ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରିଲେ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଅମରପୁରୀରେ ବିଦ୍ୱତ୍ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିବା ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବାର କଥା ଶାସ୍ତ୍ର କହେ। ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ପଦ୍ମ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତର ବିଶେଷ ବିଧି କଥା କହାଯାଇଛି। ବସନ୍ତ ଋତୁର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ହଳଦି ର ତେଲ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରି, ତିଳ ର ପାତ୍ରରେ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ରଖିବାକୁ, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ରରେ ମଡ଼ି ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବାକୁ; 'ପଦ୍ମହସ୍ତାୟ ନମଃ, ବିଶ୍ଵଧାରିଣୀକୁ ନମଃ' ଓ 'ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନମଃ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ନମଃ' ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ। ଦିନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଦୁଇ ଦିନ ଜଳ ଭରିଥିବା କଳଶ ଦେଇ ପୂଜା କରିବାକୁ। ଏହା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ଆଦର କରିବାକୁ, ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଉପରୋକ୍ତ ଭାବରେ ଶୋଭା ଦେଇଥିବା ଗୋଧି କୌ ଦେବା ଉଚିତ। ଦିନ ଓ ରାତି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ, ମାଂସ ଓ ତେଲ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଭକ୍ତି ଓ ଧନରେ କୌଶଳ ଚାଲିବା ଛାଡ଼ି କରିବାକୁ। ବ୍ରତ ଶେଷରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଦେଇ ଶୋଭିତ ଶୟନ ଦେବାକୁ, ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗୋଧି କୌ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି, ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଦେଉଥିବା ଭାଜା, ଆସନ, ଦୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ଦେବାକୁ। ଏହି ଏକାଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପଦ୍ମ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ କରିଥିବା ଜନେ ଅନନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ପରେ, ସପ୍ତ ଲୋକକୁ ଅପସରାମାନେ ଘେରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥକୁ ଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଦେଖି, ଶୁଣି, ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଭକ୍ତି ଭାବରେ କରିଲେ, ଏଠି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବିଦ୍ୟାଧର ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାର କଥା ଆସିଛି। ଏହା ପରେ ମଣ୍ଡାରା ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତର ବିଶେଷ ବିଧି କଥା ଆସିଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଏବଂ ଅତି ପବିତ୍ର। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ହାଲୁକା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ ଦନ୍ତଧ୍ୱନ୍ତି କରି ଉପବାସ କରିବାକୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜି ରାତିରେ ମଣ୍ଡାରାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ଆଦର କରିବାକୁ। ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଏଠିଏ ଅଠଟି ମଣ୍ଡାରା ଫୁଲ ଏବଂ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣିଷ ମୂର୍ତ୍ତି, ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ତିଆରି କରିବାକୁ। ଏକ ପତ୍ର ଉପରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା କପର ଭାଜାରେ କଳା ତିଳ ଦେଇ ପଦ୍ମ ତିଆରି କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡାରା ଫୁଲ ଦେଇ ପୂର୍ବ ଦିଶାରେ ଭାସ୍କରକୁ ପୂଜା କରିବାକୁ। ଏହିପରି ଭାବେ ନିର୍ମଳ ପତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଶାରେ ଅର୍କ, ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ ଆର୍ୟମନ୍, ପଶ୍ଚିମରେ ବେଦଧାମା, ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ଚଣ୍ଡଭାନୁ, ଉତ୍ତରରେ ପୂଷଣ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦକୁ ପୂଜା କରିବାକୁ। ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ମଣିଷ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖି, ଶ୍ବେତ ବସ୍ତ୍ରରେ ମଡ଼ି, ଖାଦ୍ୟ, ମାଳା, ଫଳ ଦେଇ ଆଦର କରିବାକୁ। ଏହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜି, ପୁନଃ ବେଦ ଜ୍ଞାତା ଜନେକୁ ଦେଇ, ପୂର୍ବ ଦିଶାରେ ମୁହଁ କରି ନିର୍ବାଚନ କରି, ଗୃହସ୍ଥ ତେଲ ଓ ଲୁଣ ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇପାରିବେ। ମାସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଏହିପରି ବ୍ରତ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବାକୁ, ଧନରେ କୌଶଳ ଚାଲିବା ଛାଡ଼ି। ବ୍ରତ ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଏକ ଘଡ଼ିରେ ରଖି, ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଗୋଧି କୌ ଦେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିବାକୁ। 'ମଣ୍ଡାରାର ଲୋକପତିକୁ ନମସ୍କାର, ମଣ୍ଡାରାର ନିବାସୀକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ଭବସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର'—ଏହି ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଯିଏ ପାଳନ କରେ, ସେ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଶୁଭ ଓ ସ୍ଵର୍ଗରେ ଏକ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏହି ବ୍ରତର ଦୀପ ତମସାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଜନେ ଭବ ରାତିରେ ଚାଲିବାକୁ ଭୂଲ ନ କରେ। ଏହି ବ୍ରତର ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରିଲେ, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇ, ପାପମୁକ୍ତ କରେ। ଏହା ପରେ ଶୁଭ ସପ୍ତମୀ ବ୍ରତର ବିଧି କଥା ଆସିଛି, ଯାହା ପାଳନ କରିଲେ ଜନେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖର ଭାର ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରି, ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଇ, ଶୁଭ ସପ୍ତମୀ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ। ଭକ୍ତି ସହିତ ଧୂପ, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପିତାଳୀ ଗୋଧି କୌକୁ ପୂଜା କରି, 'ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବିଶ୍ଵର ଆଶ୍ରୟ ହେବା ଗୋଧି କୌକୁ ନମସ୍କାର' ଏବଂ 'ହେ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ, ନିଜ ଶରୀର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଆଦର କରୁଛି'—ଏହି ଭାବରେ ପୂଜା କରିବାକୁ।