ଭୀଷ୍ମ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମା ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।” ତେଣୁ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଏହି ଦାନ ଏମିତି ଅମର ଯେ, ସେଠି ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଦର କରନ୍ତି, ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ ଅବିନାଶୀ। ଏହି “ମେରୁ ଦଶପ୍ରକାର ଦାନ” ବିଷୟରେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ରାଜନ୍। ଏହି ଦାନ ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ପୁରାଣ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ମନ୍ଦିରରେ ଏହି ମହାଦାନର କଥା ରହିଛି। ଏହି ଫଳ କେବଳ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା କୌଣସି କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ମିଳେନି; ତେଣୁ ମୁଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ପାହାଡ଼ ଦାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ପ୍ରଥମେ ଅଛି ଧାନର ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱିତୀୟ ଲବଣର, ତୃତୀୟ ଗୁଡ଼ର, ଚତୁର୍ଥ ସୁନାର। ପଞ୍ଚମ ତିଳର, ଷଷ୍ଠ କପାସର, ସପ୍ତମ ଘୀର, ଅଷ୍ଟମ ରତ୍ନର। ନବମ ଚାନ୍ଦିର, ଦଶମ ଚିନିର ପାହାଡ଼। ଏମାନେ କିପରି ଦେବା ହେଉଛି, ତାହା ପ୍ରକ୍ରିୟା ମୁଁ କହିବି। ଏହି ପାହାଡ଼ ଦାନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ, ଗ୍ରହ-ଯୁଗ୍ମ, ଦିନାନ୍ତ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟ, ଗ୍ରହଣ, ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଦେବା ଉଚିତ। ବିବାହ, ପର୍ବ, ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ପୁଣି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କିମ୍ବା ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ କାର୍ତ୍ତିକୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କର, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ମନ୍ଦିର, ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଘରର ଅଙ୍ଗନାରେ ଦେବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତି ସହିତ ଏକ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ମଣ୍ଡପ ବନେଇବା ଉଚିତ, ଯାହା ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା, ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପୂର୍ବକୁ ଢଳା, ଶୁଭ ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ। ଗୋମୟ ଲେପା ଭୂମିରେ କୁଶ ଘାସ ପତିଆଯିବା ଉଚିତ, ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ତିଆରି କରି, ତା' ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ରଖିବା ଉଚିତ। ଧାନର ପାହାଡ଼ ଟିଏ ହଜାର ପ୍ରମାଣରେ ହେଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଖେ ପଞ୍ଚଶେ ହେଲେ ମଧ୍ୟମ, ତିନିଶେ ହେଲେ ଅଧମ। ମେରୁ ପାହାଡ଼ ବଡ଼ ଚାଉଳରେ ତିଆରି, ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ସୁନାର ଗଛ ରଖିବା, ଶିଖର ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦ୍ୱିଜ ମହାନୁଭାବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ ହେବା ଉଚିତ। ଚାରିଟି ଚାନ୍ଦିର ଶିଖର, ତଳ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଚାନ୍ଦିର; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତା ଓ ହୀରା, ଦକ୍ଷିଣରେ ପଦ୍ମରାଗ ଓ ମାଣିକ, ପଶ୍ଚିମରେ ପୀତ ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ନୀଳ ରତ୍ନ, ଉତ୍ତରରେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ। ସବୁଦିଗରେ ଚନ୍ଦନ, ପ୍ରବାଳ, ଲତା ଓ ମୁକ୍ତାର ରାଶି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ତା'ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସୁନାର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଏକ ଗୁହା ଚିନି ଖମ୍ବରେ ଘେରା, ଘୀ ଓ ଜଳର ଧାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବହିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବଦିଗରେ ମେଘ ଭଳି ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ଦକ୍ଷିଣରେ ହଳଦିଆ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିବିଧ ରଙ୍ଗର, ଉତ୍ତରରେ ଲାଲ ଓ ଘନ ମେଘ ଭଳି ବସ୍ତ୍ର ରଖିବା ନିୟମ। ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଆଠ ଲୋକପାଳଙ୍କ ଚାନ୍ଦିର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ, ସବୁଦିଗରେ ବିଭିନ୍ନ ବନ, ମନୋହର ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଦେଇ ସଜାଇବା ଉଚିତ। ଉପରେ ପଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ଚାଁଦୂଆ, ଅକ୍ଷୟ ଫୁଲ ଓ ଧଳା ଗହଣା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଏହିପରି ଦେବତାମାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ମେରୁ ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସଜାଇବା ଉଚିତ। ଚାରି ଦିଗରେ ବେଶି ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଦେଇବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରେ ସୁନା ରୂପରେ ମଣ୍ଡାର ପାହାଡ଼ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣରେ ଗଂଧମାଦନ, ଗହମ ଓ ଚମକୁଥିବା ବାଁଶରେ ତିଆରି, ସୁନାର ଯଜ୍ଞପାତ୍ର, ଘୀଭରା ପାତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦିର ବନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ପଶ୍ଚିମରେ ତିଳଚଳ ପାହାଡ଼, ଘ୍ରାଣିଯୁକ୍ତ ଫୁଲ, ସୁନାର ପିପଳ ଓ ହଂସ, ଚାନ୍ଦିର ଫୁଲବନ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଆଗରେ ଦହି ଓ ଶୀତଳ ଜଳର ଝିଲିକ। ଉତ୍ତରରେ ମହାପାହାଡ଼ ମସୁର ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ତିଆରି, ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶିର ଉପରେ ସୁନାର ବଟବୃକ୍ଷ ଓ ସୁନାର ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିବା। ମଧୁ ଓ ଶୁଭ ଜଳର ବନ, ଚାନ୍ଦିରେ ତିଆରି, ଚମକୁଥିବା ଚାଁଦୂଆ ସହିତ ଏହି ପାହାଡ଼ ସଜିବା ଉଚିତ। ଚାରିଜଣ ବେଦ ପୁରାଣ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରେ ହାତ ଗଠିବା ପରେ, ତିଳ, ଯବ, ଘୀ, ଦର୍ଭା ଓ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ କରିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ଜାଗରଣ, ଗୀତ ଓ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ପାହାଡ଼ ଶିଖରଙ୍କ ଆବାହନ ମନ୍ତ୍ର ଏପରି: “ଅମର ପାହାଡ଼, ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳର ଆଶ୍ରୟ, ଆମ ଘରର ବିପରୀତ ଦୁଃଖକୁ ଦୃତ ଦୂର କର; ନିରାପଦ ଦିଅ, ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କର, ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ ହେଅ। ତୁମେ ଏକାକି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ ବୀଜ, ଦୃଶ୍ୟ-ଅଦୃଶ୍ୟ ସର୍ବ; ତେଣୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ଲୋକପାଳଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ବିଶ୍ୱ ରୂପ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁମାନେ ତୁମେ; ତେଣୁ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ। ତୁମର ଶିର ଅମର ଓ ନାରୀମାନେ ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ସଂସାର ଦୁଃଖ ସାଗରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।” ଏଭଳି ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ପୂଜି, ମଣ୍ଡାର ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; “ତୁମେ ଚୈତ୍ରରଥ ଓ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଛ; ମଣ୍ଡାର, ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶୀଘ୍ର ସନ୍ତୋଷ ଦାତା ହେଅ। ଗଂଧମାଦନ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମୁକୁଟମଣି ଭଳି ଚମକୁଛ; ତୁମେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନ୍ୟ ଦଳର ଦୀପ୍ତି ଧାରଣ କର; ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଅଚଳ ହେଉ। କେତୁମାଳ, ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭୈଭ୍ରଜ ବନ ଧାରଣ କର; ତୁମେ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ମୋର ଧନ ଅଚଳ ରୁହୁ। ସୁପାର୍ଶ୍ୱ, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଓ ସାବିତ୍ରୀ ବନ ସହ ସଦା ରାଜତ୍ୱ କର; ମୋର ଭାଗ୍ୟ କ୍ଷୟ ନ ହେଉ।” ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଶୁଭ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି, ମଧ୍ୟମ ପାହାଡ଼ମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ବିଷ୍କମ୍ଭ ପାହାଡ଼ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ। ଚବିଶଟି ଗାଈ କିମ୍ବା ଦଶଟି, କିମ୍ବା ସମ୍ଭବ ନହେଲେ ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ, ଏବଂ ଅସମ୍ଭବ ହେଲେ ପାଞ୍ଚଟି ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ। ଏକମାତ୍ର ଗାଈ, କୂପିଲା କିମ୍ବା ଦୁଧଦାୟି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା ନିୟମ। ଏହି ନିୟମ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ।