ଗୋଧୂଳି ବେଳେ, ଏକ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଗାଈମାନେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଜେଇ ଦିଆଯାଉଛନ୍ତି—ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗରେ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର, ଚରଣରେ ରୂପାର ଶୋଭା, ଶରୀର ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟର ଅଳଙ୍କାର, ତାଙ୍କର ନାକ ହେଉଛି ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧର ଧାନ୍ୟପାତ୍ର ଭଳି। ଏପରି ଭାବେ ଗାଈମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ତାଙ୍କୁ ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବିରାଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କୃପା ଅନୁଭବ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଗୋମାତା ରୂପୀ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତିରେ ବିରାଜିତ, ସ୍ୱାହା ତଥା ଅଗ୍ନିରେ ବିରାଜିତ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶକ୍ତିର ଶକ୍ତି ଭାବେ ବି ଅବସ୍ଥିତ; ସେଇ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା କାମଧେନୁ ମୋର ହେଉନ୍ତୁ। ତୁମେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱଧା, ଯଜ୍ଞ ଭୋକ୍ତାମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା। ଗାଈ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ତେଣୁ ମୋତେ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ। ଏପରି ଭାବେ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଏହି ପବିତ୍ର ଗାଈକୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗାଈ ପାଇଁ ଲାଗୁହୁଏ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ତୋମକୁ ଦଶ ପ୍ରକାର ପାପ ନାଶକ ଗାଈ ବିଷୟରେ କହିବି। ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଗୁଡ଼ର ଗାଈ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଘିଅର ଗାଈ, ତୃତୀୟ ତିଳର ଗାଈ, ଚତୁର୍ଥ ଜଳର ଗାଈ, ପଞ୍ଚମ ଦୁଧର ଗାଈ, ଷଷ୍ଠ ମଧୁର ଗାଈ, ସପ୍ତମ ଚିନିର ଗାଈ, ଅଷ୍ଟମ ଦହିର ଗାଈ, ନବମ ରସର ଗାଈ ଏବଂ ଦଶମ ପ୍ରକୃତି ନିଜର ଗାଈ। ରସ ଗାଈ ପାଇଁ ମାଟିର ଭାଣ୍ଡା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତିଆରି। କିଛି ଲୋକ ସୁନାର ଗାଈ ଦାନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ତରଳ ଘିଅ, ତେଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କରିବାକୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହିମାନେ ଉଚିତ ଉପକରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣୀୟ। ମନ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମିତ ପୂଜା ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ସବ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପୂଜାରେ ଏହି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଗୁଡ଼ ଗାଈ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି ସବୁ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହା ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହାର ଅଂଶ ଭାବେ ଗୁଡ଼ ଗାଈ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଗୁଡ଼ ଓ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ମଙ୍ଗଳମୟ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଜଗତରେ ସେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବୈଷ୍ଣବ ନଗର ପ୍ରାପ୍ତ କରି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ। ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ୯,୮୧୮ ଚକ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ, କ୍ଷତି କିମ୍ବା ଅପମାନ ଦେଖିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଏହି ବ୍ରତ କୌଣସି ମହିଳା ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତି ସହ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ନିରନ୍ତର ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଦେଖି ପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ମଧୁସୂଦନ, ମୁରା ଓ ନରକାର ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠାନର ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ—ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଦାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଯେଉଁ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପୂଜିଥିବା, ମୁଁ ଏହି ଦଶପ୍ରକାର ମେରୁ ଦାନ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ପୂଜିଥିବା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏହା ପୁରାଣ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦେବାଳୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ଫଳ ପାଠ କିମ୍ବା କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ମେରୁ ଦାନ ଅନୁକ୍ରମେ ବିବରଣ କରିବି। ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଧାନ୍ୟର ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୁଣ୍ଟର ପାହାଡ଼, ତୃତୀୟ ଗୁଡ଼ର ପାହାଡ଼, ଚତୁର୍ଥ ସୁନାର ପାହାଡ଼, ପଞ୍ଚମ ତିଳର ପାହାଡ଼, ଷଷ୍ଠ କପାସର ପାହାଡ଼, ସପ୍ତମ ଘିଅର ପାହାଡ଼, ଅଷ୍ଟମ ମଣିର ପାହାଡ଼, ନବମ ରୂପାର ପାହାଡ଼, ଦଶମ ଚିନିର ପାହାଡ଼। ଏମାନଙ୍କର ଉଚିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମୁଁ ଅନୁକ୍ରମେ କହିବି। ଉତ୍ତରାୟଣ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ, ଦିନ ସେଷ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ତୃତୀୟା, ଶୁଭ ତାରା, ବିବାହ, ଉତ୍ସବ, ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଇତ୍ୟାଦି ଶୁଭ ଦିନରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କର, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଦେବାଳୟ, ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଘରର ମଞ୍ଚରେ ବି ଏହି ଦାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତି ସହିତ ଚାରିକୋଣା ଓ ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ମୁହଁ କରି ଏକ ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର; ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଢଳା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେବା ଉଚିତ। ଗୋମୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଲିପି କୁଶ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ରଖିବା ଦରକାର। ସହସ୍ର ମାପ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପଞ୍ଚଶତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟମ, ତିନିଶ ଦ୍ୱାରା ଅଧମ। ମେରୁ ପାହାଡ଼ ବଡ଼ ଚାଉଳରେ ତିଆରି, ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ସୁନାର ଗଛ ଲଗାଇ, ଶିଖର ଉପରେ ଚିରଉଟି ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ। ଚାରିଟି ରୂପାର ଶିଖର ଓ ତଳ ଭାଗ ମଧ୍ୟ ରୂପାରେ; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତା ଓ ବୈଦୂର୍ୟ, ଦକ୍ଷିଣରେ ପଦ୍ମରାଗ ଓ ମାଣିକ, ପଶ୍ଚିମରେ ପୀତ ପ୍ରବାଳ ଓ ନୀଳମଣି, ଉତ୍ତରରେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଓ ଗୋମେଦ; ଚାରିପାଖରେ ଚନ୍ଦନ, ପ୍ରବାଳ, ଲତା ଓ ମୁକ୍ତାର ଶୋଭା। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସୁନାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଇଖୁ ଦ୍ୱାରା ଗୁହା ତିଆରି, ଚାରିଦିଗରେ ଘିଅ ଓ ଜଳର ଧାରା ବହିଥିବା ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରେ ମେଘ ଭଳି ଧଳା, ଦକ୍ଷିଣରେ ହଳଦିଆ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିବିଧ ରଙ୍ଗର, ଉତ୍ତରରେ ଲାଲ ଓ ଘନ ମେଘ ଭଳି ବସ୍ତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ।