ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“କଦମ୍ବ, କୁବ୍ଜକା ଓ ଜାତୀ ଦିନେ ଦିନେ ଉପଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବେ ଦୟାକରି ଗୁଡ଼-ଗାଈଁ ଦାନର ବିଧି ବ୍ୟଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।” ରୂପ କେମିତି ହେବ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବା ଉଚିତ, ଏ ଦାନର ଫଳ କ’ଣ—ଏ ସବୁ ଜଣାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାପରେ ଋଷି କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଦାନର ବିଧି ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ପ୍ରଥମେ ପୃଥିବୀରେ ଚାରି ହାତ ଲମ୍ବା କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ତାହାର ଗଳା ପୂର୍ବଦିଗକୁ ହେବା ଦରକାର। ଗୋବର ଦ୍ୱାରା ଲିପିବା ଭୂମିରେ ଦର୍ଭା ଶଯ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ଏହିପରି ଏକ ଛୋଟ ମେଁଢା ଚର୍ମ ଓ ଏକ ଛେଉଁ ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ ଗାଈଁ ମୂର୍ତ୍ତି ମାଟିରେ କିମ୍ବା ଛେଉଁ ସହିତ ତିଆରି କରିବା, ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଗୁଡ଼-ଗାଈଁ ସଦା ଚାରି ମାପର ଓଜନର ହେବା ଦରକାର। ଛେଉଁ ଏକ ମାପରେ, ଦୁଇ ମାପରେ ମଧ୍ୟମ, ଅଧା ମାପରେ କ୍ଷୁଦ୍ର, ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମାପରେ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ହୁଏ। ଘରର ଧନ-ଅନୁସାରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମାପରେ ଛେଉଁ ରଖିବା ଉଚିତ, ଗାଈଁ ଓ ଛେଉଁ ଦୁଇଁ ଉତ୍ତମ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦରକାର। ଗାଈଁ ଓ ଛେଉଁ ଦୁଇଁ ଶଂଖାକାର କାନ, ଉଖିରେ ଚିନିକାଣ୍ଡା ଦଣ୍ଡ, ମୁକ୍ତା ଭଳି ଶୁଧ୍ଧ ଚକ୍ଷୁ, ଧଳା ସୂତ ଓ ଧଳା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଧଳା କମ୍ବଳରେ ଆବୃତ ହେବା ଦରକାର। ଦୁଇଁର ମାଉଁ ଓ ପିଠ ତାମ୍ରାଭା, ଧଳା ଚୌରୀ ସଦୃଶ କେଶ, ପଦ୍ମରତ୍ନ ଭଳି ଭୌହ, ତାଜା ମାଖନ ଭଳି ଉଦର ମାମାତା ରଖିବା ଉଚିତ। ଦୁଇଁର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ନୀଳ ନୀଳମଣି ସଦୃଶ ପୁପିଲ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରର ଚିଞ୍ଜିରା ଲମ୍ବା ପୁଛ, ପ୍ରାଞ୍ଜଳ କଂସ ଭଳି ପ୍ରଦ୍ଦ୍ୱିତ ଦଣ୍ଡ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ ଦେବା ଦରକାର। ଶିଙ୍ଗରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣ, ଖୁରରେ ଚାନ୍ଦି ଅଳଙ୍କାର, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ସହିତ ନାସା ମୁକ୍ତାସଦୃଶ ଘ୍ରାଣଦାନ, ଏହିପରି ଭୂଷିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ ଏଭଳି ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପରେ ଧୂପ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବିରାଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଦେବତାମନ୍ଦିରେ ବିରାଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଗାଈଁ ରୂପୀ ଦେବୀ ମୋର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚେଷ୍ଟରେ ବିରାଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସ୍ୱାହା ଓ ଅଗ୍ନିରେ ବିରାଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିର ଶକ୍ତି ଭଳି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୋର ଇଛାପୂରଣ କରନ୍ତୁ; ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱଧା, ଯଜ୍ଞଭୋଜୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା ଭଳି ତିନିଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଏହି ଗାଈଁ ଦାନ କରିବା ଦରକାର। ଗାଈଁ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ ଏହି ଗାଈଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦାନ ନିୟମ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗାଈଁ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏ; ଏବେ ପାପ ନାଶକ ଦଶ ପ୍ରକାର ଗାଈଁ ଦାନ ଉପାୟ କଥା କହାଯିବ। ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ନାମ ମୁଁ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି—ପ୍ରଥମ ଗୁଡ଼-ଗାଈଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଘ୍ଵା-ଗାଈଁ, ତୃତୀୟ ତିଳ-ଗାଈଁ, ଚତୁର୍ଥ ଜଳ-ଗାଈଁ, ପଞ୍ଚମ ଦୁଧ-ଗାଈଁ, ଷଷ୍ଠ ମଧୁ-ଗାଈଁ, ସପ୍ତମ ଚିନି-ଗାଈଁ, ଅଷ୍ଟମ ଦହି-ଗାଈଁ, ନବମ ରସ-ଗାଈଁ, ଦଶମ ସ୍୵ଭାବିକ ଗାଈଁ। ରସ-ଗାଈଁ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଦରକାର, ଅନ୍ୟ ଗାଈଁ ତାଙ୍କର ସ୍୵ୟଂ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ତିଆରି ହୁଏ; କିଛି ଲୋକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଗାଈଁ ଦାନ କୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ତାଜା ମାଖନ, ତେଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଏହି ଦାନ ନିୟମ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଉଚିତ୍ତମ। ଏହି ଦାନ ସମୟରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଉଚିତ ଆହ୍ୱାନ ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ସବରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧାରେ ଦିଆଯିବା ଦରକାର; ଏହି ଦାନ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁଇଁ ଦେଇଥାଏ। ଗୁଡ଼-ଗାଈଁ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏହି ଦାନ ଯଜ୍ଞର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ନିବାରଣ କରେ, ଏବଂ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଵିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ବ୍ରତର ଅଂଶ ଭାବରେ ଗୁଡ଼-ଗାଈଁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ। ଶୁଭ ଉତ୍ତରାୟଣ, ବିଷୁବ, ଗ୍ରହ ଯୁଗ, ଗ୍ରହଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗୁଡ଼ ଓ ଗାଈଁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ସେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ସ୍୵ାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁ ଶେଷେ ସେ ବୈଷ୍ଣବ ସହରକୁ ଯାନ୍ତି ଓ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ନବ ହଜାର ଆଠ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାତା ଦୁଃଖ, ବିପଦ, ଅଶୁଭ ଦେଖିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଜଣେ ନାରୀ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ସଦା ଲଗ୍ନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି। କାରଣ, ହରିଙ୍କ ପାଖରେ ଅନନ୍ତ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଦେଖିବାକୁ ପାଆନ୍ତି, କିମ୍ବା ମଧୁସୂଦନ, ମୁର, ନରକଙ୍କ ପୂଜା ଦେଖିବାକୁ ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ—ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଦାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ଏହା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ ଯାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଦଶ ପ୍ରକାର ମେରୁ ଦାନ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି, ରାଜନ। ଏହି ଦାନ ଦେଇ ଦେବମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ; ପୁରାଣ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ଦେବାଳୟରେ ଏହା ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହି ଫଳ ପାଠ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ପାହାଡ଼ ଦାନ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି। ପ୍ରଥମ ଧାନର ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୁଣର ପାହାଡ଼, ତୃତୀୟ ଗୁଡ଼ର ପାହାଡ଼, ଚତୁର୍ଥ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ପାହାଡ଼, ପଞ୍ଚମ ତିଳର ପାହାଡ଼, ଷଷ୍ଠ କପାସର ପାହାଡ଼, ସପ୍ତମ ଘ୍ଵାର ପାହାଡ଼, ଅଷ୍ଟମ ମଣିର ପାହାଡ଼, ନବମ ଚାନ୍ଦିର ପାହାଡ଼, ଦଶମ ଚିନିର ପାହାଡ଼। ଏହି ପାହାଡ଼ ଦାନର ବିଧିକ୍ରମ ମୁଁ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି।