ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଣେ ଧର୍ମପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ କିମ୍ବା ସୋନା ଦେଖନ୍ତି କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଘରକୁ ଫେରି ଆସିବା ଉଚିତ୍। ତା’ପରେ ଘରରେ ରଖାଯାଇଥିବା କୌଣସି ପୁଣ୍ୟମୟ ପ୍ରତିମାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ ଖାଦ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଏବଂ ସେହି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇବା ଉଚିତ୍। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ—ଏହି ରାଜା ଅସଂଖ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ସେମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ ଅଭିଭାସରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଦିଅନ୍ତି। ଶତ ଶତ ଦାନବଙ୍କୁ ତିନି ହରାଇଥିଲେ। ସେ ଯେଉଁଠି ଚାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ମଣିଷ ରୂପେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ବିଜିତ ହୁଏନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାନୁମତୀ, ତିନି ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର, ପତିବ୍ରତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠା। ତାଙ୍କର ରୂପ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପରି ଏବଂ ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ସେ ରାଜାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ। ଦଶ ହଜାର ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପରି ଚମକନ୍ତି; ଏକ ଲକ୍ଷ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସମ କେହି ନାହାନ୍ତି। ଏକ ଦିନ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦରବାରରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସହ କୁଣ୍ଡଳୀ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ: “ପୂଜ୍ୟପାଦ, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ମୁଁ ଏପରି ଅତୁଳନୀୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଲାଭ କରିଛି? ଓ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତେଜ କାହିଁକି ସଦା ମୋ ଦେହରେ ବିଦ୍ୟମାନ?” ବସିଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଏହି ଭାନୁମତୀ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ପୁଷ୍କରକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିୟମାନୁସାରେ ସୁନା ଗଛ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଲବଣ ପର୍ବତ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ସୁନାରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ଘରର ଏକ ଦାସ, ସେ ଭକ୍ତିସହିତ ସୁନା ଫୁଲ ଲଗାଇ ସୁନା ଗଛ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ସେ ଏହାକୁ ଧର୍ମମାନି କୌଣସି ପରିଶ୍ରମିକ ନେଇନଥିଲେ। ସେହି ସୁନା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦାନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ଘରରେ ସେ ଦାସ ମଧ୍ୟ ସେବା କରିଥିଲେ। ଦୁଇଜଣ ଏହି ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କୌଣସି ଚଳ ଛାଡ଼ି କରିଥିଲେ। ଲୀଳାବତୀ, ଯଦିଓ ବେଶ୍ୟା ଥିଲେ, ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେହି ସୁନାରି ଦାସ ଦରିଦ୍ର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ। ସେ ବେଶ୍ୟାଠାରୁ କୌଣସି ଦକ୍ଷିଣା ନେଇନଥିଲେ। ଏବେ ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ରାଜା ହୋଇଛନ୍ତି, ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଯେଉଁଜଣ ସେହି ସୁନା ଗଛ ଦାନ କରିଥିଲେ, ସେ ଭାନୁମତୀ ଏବେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଟୁଟ ରୂପରେ ଅବତରିତ। ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀରେ ଅତିଶୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ଧାନ ପର୍ବତ ଓ ଏପରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏପରି ଧାନ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ନିୟମାନୁସାରେ କରି ଏହି ରାଜା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦାନ ଆସୁଥିବା ଦେଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଯାହା ଦାନ କରନ୍ତି ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଭକ୍ତିସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ମନ ଦିଅନ୍ତି—ସେମାନେ ଯଦି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଗିରିପୂଜା ରହସ୍ୟର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସଂସାର ଭୟକୁ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ମନୁଷ୍ୟ ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଥିବେ; ତେବେ ଯଦି କେହି ଶାନ୍ତ ମନରେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଦାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ କି ଲାଭ କରିବେ? ତା’ପରେ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି ଭୂମିରେ, ଯାହା ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅନିତ୍ୟତା ଦେଉଛି, ସଂସାର ଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରିବା ଉପାୟ କଣ?” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ତୁମେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିବାରୁ ମୁଁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଏକ ଉପବାସ ବ୍ରତ କଥା କହିବି। ଏହା ହେଉଛି ଶୁଭ ଵିଶୋକଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ, ଯାହା ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ପାଳନ କରାଯିବ। ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଆରମ୍ଭ କରି, ନିୟମ ଓ ସଂଯମ ସହ ହ୍ରସ୍ୱ ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଗାରସ ତିଥିରେ ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦାନ୍ତ ମାଜି, ଉପବାସ କରିବା ଏବଂ ନିୟମାନୁସାରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି ରାତିରେ ଶୁଇ ଏବଂ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠିବା ଦରକାର। ପ୍ରଭାତେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି ବିଶୁଦ୍ଧ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଵିଶୋକଙ୍କୁ ପାଦେ, ଵରଦଙ୍କୁ ଜଂଘାରେ, ଶ୍ରୀଶଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ିକରେ, ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ ଉରୁରେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଦରକାର। କନ୍ଦର୍ପଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତେ, ମାଧବଙ୍କୁ କଟିରେ, ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ଉଦରରେ, ଵିପୁଳଙ୍କୁ ପାଶ୍ୱରେ, ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ନାଭିରେ, ମନ୍ମଥଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ, ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ବକ୍ଷରେ, ମଧୁଭିଦଙ୍କୁ ହାତରେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ୍। ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ କଣ୍ଠରେ, ପଦ୍ମମୁଖଙ୍କୁ ମୁହଁରେ, ଅଶୋକନିଧିଙ୍କୁ ନାକରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଚକ୍ଷୁରେ, ବାମନଙ୍କୁ ମାଥାରେ, ହରିଙ୍କୁ ଭୃକୁଟିରେ, ମାଧବଙ୍କୁ କେଶରେ, ଵିଶ୍ୱରୂପୀଙ୍କୁ ମୂର୍ଧ୍ନାରେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଦରକାର। ସମସ୍ତ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଧୂପ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ତା’ପରେ ଏକ ବୃତ୍ତ ଏବଂ ଚତୁର୍ଭୁଜ ମଞ୍ଚ ମାଟିରେ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ପାଣି ଦେଇ ଏକ ରତ୍ନି ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ହେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ମଞ୍ଚ ସମତଳ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହେବା ଦରକାର, ତିନିଟି ତଟବନ୍ଧ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଉଚିତ୍, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତଟବନ୍ଧ ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଁଚା ଓ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା।