ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ପ୍ରଥମେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମହାପୁରୁଷ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ରୂପକୁ କିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତିସହିତ ବାମନଙ୍କ ଲାଗି ଲଳାଟରେ, ରାମଙ୍କ ଲାଗି ଭୃକୁଟିରେ, ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ମସ୍ତକରେ 'ନମସ୍କାର' ଶବ୍ଦରେ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଫଳ ଏବଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ନେଇ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଭକ୍ତିରେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ, ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଧର୍ମ ପାଠ ଏବଂ ସ୍ତୁତି ସହିତ ରାତିଟି ଜାଗି ରହିବା ଉଚିତ। ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶୁଣିବା ଏବଂ କହିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ରାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବାସନ୍ତିକ ପାତ୍ରର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଏକ ଶତ ଆଠ (୧୦୮) ବା ଅଠାଇଶ (୨୮) ବେଳେ କରାଯିବ। ପ୍ରଭାତେ ହରିଙ୍କୁ ଦୀପାରାଧନା କରିବା ଲାଗି। ତା’ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଦାନ ସେଉଁଠି ଦେବା ଉଚିତ—ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଜୁତା ଦିଆଯିବ। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରୂପରେ କେଶବ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଆମଳକୀ ଫଳକୁ ଛୁଇଁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରାଯିବ। ପ୍ରକ୍ରିୟାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଯିବ ଏବଂ ପରେ ନିଜେ ଓ ପରିବାର ମିଶି ଭୋଜନ କରିବେ। ଏପରି କରିଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଏହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଉଛି; ଏହି ମହାବ୍ରତ ସମସ୍ତ ବ୍ରତର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏପରି କହି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଛି—'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି।' ଏହି ସମୟରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: 'ଓ ଜନାର୍ଦନ, ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ଏହାର ଫଳ କଣ? ବିଧି କଣ?' ତେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: 'ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପଚାରିଥିଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ପଚାରୁଛ।' ତା'ପରେ ରାମ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖ କାଟିଦେଉଥିବା ଏହି ମହାବ୍ରତ ବିଷୟରେ।' 'ସୀତା ବିୟୋଗରେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, ତାହାର ଭୟରେ ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ହେ ମହାମୁନି।' ଏପରି ଶୁଣି ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: 'ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ହେ ରାମ। ତୁମର ଏହି ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କେବଳ ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ପବିତ୍ର ହୁଏ।' 'ତଥାପି, ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପନାଶକ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି। ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଏକ "ମୋହିନୀ" ନାମକ ଏକାଦଶୀ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।' 'ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ଲୋକ ମୋହ ଜାଳ ଓ ପାପର ଭାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦୁଃଖ ଓ ପାପ ଦୂର କରେ।' 'ଏହି ପାପନାଶୀ କଥା ଶୁଣ, ରାମ; କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ।' 'ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ଏକ ଶୁଭ୍ର ନଗର ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିଲେ।' 'ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର ଜନ୍ମ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ଏକ ବଣିକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଧନପାଳ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ—ଧର୍ମଶାଳା, କୂଆଁ, ମଠ, ବଗିଚା, ପୋଖରୀ ଏବଂ ଘର—ନିର୍ମାଣ କରୁଥିଲେ।' 'ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏବଂ ଶାନ୍ତ, ସେ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଥିଲେ—ସୁମନସ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ମେଧାବୀ, ସୁକୃତ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଥିଲେ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି।' 'ଏହି ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଦୁରାଚାରୀ, ପାପକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ; ସେ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ, ଜୁଆଘର ଓ ମେଳାରେ ପ୍ରବୀଣ।' 'ଅନେକ ପାପରେ ଲିନ, ଦେବତା, ପିତୃ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ଅନାସକ୍ତ, ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନ, ସେ ପିତାଙ୍କ ଧନ ଅପବ୍ୟୟ କରିଥିଲେ, ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ, ଏବଂ ମଦ୍ୟପାନରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ।' 'ବେଶ୍ୟାମାନେଙ୍କ ଗଳାରେ ବାହୁ ଦେଇ, ଚଉମୁହାଣିରେ ଦୁଷ୍ଟ ଚର୍ଯ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ପିତା ଘରୁ ତାକୁ ବାହାର କରିଦେଲେ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଛାଡିଦେଲେ।' 'ନିଜ ଗହଣା ମଧ୍ୟ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ଫୁଟିଲେ, ଧନ ଶେଷ ହେବାରୁ ବେଶ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଅପମାନ କଲେ।' 'ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଭୟ, ଭୂଖ ଓ ନଗ୍ନତାରେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଲା; “ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କେମିତି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି?” ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।' 'ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ସହରେ ଚୋରି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଲୋକ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଛାଡିଦେଲେ। ପୁଣି ଧରାଗଲେ, ପୁଣି ଛାଡାଗଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ଧରାଗଲେ; ଅବଶେଷରେ ଦୃଢ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧାଗଲେ।' 'ଚାବୁକରେ ମାରିଲେ, ପୁଣିପୁଣି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ; "ମୂର୍ଖ ଆତ୍ମା, ଏଠି ରୁହିବା ଚାଲିବ ନାହିଁ," ବୋଲି କୁହିଲେ।' 'ଏହିପରି କୁହି, ରାଜା ତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ; ଭୟରେ ସେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।' 'ଭୂଖ ଓ ତିରିଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ, ମନ ଅଶାନ୍ତ, ସେ ଦେଖିଲେ—କଣ କରିବି? କିପରି ଜୀବନ ଚାଲିବ? ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଶିଖାର ହସ୍ତରେ ଧନୁଷ୍ୟ, ପିଠିରେ ତୁଣୀ, ସେ ମୃଗ, ବନ୍ଦର, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ମାରୁଥିଲେ।' 'ମାଂସ ଖାଇବାରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ସଦା ବନେ ରହୁଥିଲେ, ଚକୋର, ମୟୁର, ବକ, ଟିଟିରା, ଉଠୁରା ଓ ମୂଷା ମାରୁଥିଲେ।' 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ଦୃଢ ମନ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପରେ ଅନ୍ଧ, ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ପାପର ଦଳଦଳରେ ଡୁବିଛି।