ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଛି—ଯେଉଁ ଜଣେ ଶିଖି ବ୍ରତର ପାଳନ କରିଥାଏ, ସେ ବୈଶ୍ୱାନରପଦକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ପ୍ରାପ୍ତି କରେ । ଏହି ବ୍ରତରେ ଦୁଇଟି ସୁନାର ପଲା ଉପରେ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଦାନ କରାଯାଏ । ଏହି ଦାନ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଉପବାସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହିପରି ଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ବାସ କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସେ ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜା ହୁଏ—ଏହି ବ୍ରତକୁ ଅଶ୍ୱ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ । ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସୁନାର ରଥକୁ ହାତୀ ଯୋଗାଯୋଗ କରି ଦାନ କରାଯାଏ । ଏହି ଦାନର ଫଳରେ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ସତ୍ୟ ଲୋକରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବାସ କରେ । ପରେ ପୃଥିବୀରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—ଏହି ବ୍ରତକୁ କରି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ । ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ ଦଶଟି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଜଣେ ଯଦି ସୁନାର ଦୀପ ଦାନ କରେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ ହୁଏ—ଏହି ବ୍ରତକୁ ବିଶ୍ୱ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଏହା ମହାପାପ ନାଶକ । ଯେଉଁ ଜଣେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଏକ ବିଶେଷ ଗୁଣଧର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରାଇ ଦାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ଯାଏ । କୌଣସି ଦାନ ଏପରି ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ ଯେପରି କନ୍ୟା ଦାନ, ବିଶେଷକରି ପୁଷ୍କର ତୀରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ । ଏହି କନ୍ୟାଦାନ ଉଚିତ ରୀତିରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ନ ହେଲେ ଦାତାଙ୍କ ଲୋକ ନାଶ ହେବ । ଏହି ସମୟରେ ତିଳ ଚେନା ଲାଡ଼ୁ ଦ୍ୱାରା ଏକ ହାତୀ ତିଆରି କରି ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ହାତୀକୁ ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଲେ, ଦାତାଙ୍କ ଲୋକ କଦାପି ନାଶ ହେବ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରଳୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ହୁଏ । ଏ ଭାରତ, ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟମୟୀ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଲାଗି ଫଳଦାୟି ଏବଂ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ, ଦ୍ୱିଜମାନେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଶୁଣ । ସ୍ନାନ ବିନା ଶରୀର ଓ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମନ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଜଳ ତୁଳି କିମ୍ବା ଅତୁଳି, ଯେପରି ହେଉ, ତାହାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ । ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜାଣି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରିଥାନ୍ତି । ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି—"ନାରାୟଣାୟ ନମଃ" । ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଧ୍ୟାନସମ୍ପର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ । ଚାରି ହାତ ଲମ୍ବା ଚଉକୋଣା ସ୍ଥଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ—"ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ତଳୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେବୀ, ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର ।" ବାୟୁ କହିଛନ୍ତି—"ତୁମ ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ମଧ୍ୟ ଲୋକରେ ତିରିଶି ମିଳିଅଁ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଏହା ସବୁ ତୁମର, ଜାହ୍ନବୀ ।" ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ନନ୍ଦିନୀ, ନଳିନୀ, ଦକ୍ଷା, ପୃଥ୍ୱୀ, ସୁଭଗା, ବିଶ୍ୱକାୟା, ଶିବାସିତା, ଵିଦ୍ୟାଧରୀ, ଲୋକପ୍ରସାଦିନୀ, କ୍ଷେମା, ଜାହ୍ନବୀ, ଶାନ୍ତା, ଶାନ୍ତିପ୍ରଦାୟିନୀ ଭାବେ ଡାକନ୍ତି । ଏହି ପବିତ୍ର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ତିନି ପଥ ଚାରିଥିବା ଗଙ୍ଗା ସେଠାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ହୁଏ । ସପ୍ତବାର ଏହି ନାମ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତା’ପରେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତିନି, ଚାରି, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତ ଥର ଜଳ ଢାଲିବା । ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା—"ଅଶ୍ୱ, ରଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଚରିତ ମହି, ବସୁନ୍ଧରା, ମୋ ପାପ ଦୂର କର । ତୁମେ କୃଷ୍ଣ ବରାହ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲ ।" "ସମସ୍ତ ଲୋକର ମୂଳ ହେଉଛ, ଧର୍ମମୟୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର ।" ଏପରି ଭାବେ ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ । ଏବେ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ତିନି ଲୋକର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର । ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା, ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ତାପରେ ରୁଦ୍ର, ପିତୃମାନେ, ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ । ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ବୃକ୍ଷ, ଜମ୍ଭକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଵିଦ୍ୟାଧର, ମେଘରେ ବସିଥିବା ଓ ଆକାଶଗାମୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ । ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରୟହୀନ, କିମ୍ବା ପାପ ରେ ଆନନ୍ଦ ମାନେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ । ଉପବୀତ ଧାରଣ କରି ଦେବତାମାନେ, ତା’ପରେ ନିବୀତ ଧାରଣ କରି ମନୁଷ୍ୟ, ଋଷିପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ । ସନକ, ସନନ୍ଦ, ସନାତନ, କପିଲ, ଅସୁରି, ବୋଢୁ, ପଞ୍ଚଶିଖ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପ୍ରଚେତା, ବଶିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ, ନାରଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ । ପରେ, ଅପସବ୍ୟ କରି, ଡାହାଣ ହାଟୁ ଭୂମିରେ ରଖି ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ସୌମ୍ୟ, ହବିଷ୍ମତ୍, ଉଷ୍ମପାଗଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁମାନେ ସମୟରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ବର୍ହିଷଦ୍ ଏବଂ ଘୃତପାୟୀମାନେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତିଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ମିଶା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ । ନିୟମାନୁସାରେ ଦର୍ଭା ଧରି ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ଓ ମାମାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା—"ଯେଉଁମାନେ ଏଇ ଜନ୍ମରେ କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଆତ୍ମୀୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ ।" ଏହିପରି ପବିତ୍ରତା ରଖି, ସାମ୍ନାରେ ଏକ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ଓ ସତ୍ୟ ଫୁଲ, ତିଳ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଆର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ । "ବିଶ୍ୱରୂପକୁ ନମସ୍କାର, ବିଷ୍ଣୁରୂପକୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା କର ।" "ଦିବାକର, ପ୍ରଭାକର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର ।" ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ଓ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ।