ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୌରାଣିକ କଥାରେ, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ବ୍ରତ ଓ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି—ଯେଉଁଜଣ ମୁଖରେ ରହିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶେଷରେ ଏକ ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ବରୁଣ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏହାକୁ ବରୁଣ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରି, ସୁନାର ଚନ୍ଦ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ, ଯେଉଁମାନେ ପଞ୍ଚତପ ନାମକ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ସୁନାର ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏହି ବ୍ରତକୁ ରୁଦ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି, ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ତୃତୀୟ ତିଥିରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରି, ଶେଷରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଭବାନୀ ବ୍ରତର ଫଳ ମିଳେ। ମାଘ ମାସରେ, ରାତିରେ ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଏବଂ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଏଠି ଏକ ଦିନ ରହି, ପରେ ରାଜା ହୁଏ—ଏହା ପବନ ବ୍ରତ। ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ, ତିନିରାତି ଉପବାସ କରି, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗୃହ ଦାନ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ଏହି ବ୍ରତକୁ ଧାମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି, ତିନୋଟି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରି, ଦମ୍ପତି ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି ଉପବାସ କରି ଦାନ କଲେ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ଏହି ବ୍ରତକୁ ମୋକ୍ଷ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟ ତିଥିରେ ଲୁଣ ଥିବା ଭାଣ୍ଡ ଦାନ କରି, ଶେଷରେ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଈ ଦାନ କଲେ ମହାଫଳ ମିଳେ। ତେଉଁପରି, କଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ଓ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦାନ କଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଶିବ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ବିଶେଷ ବ୍ରତ ଅଛି—ଯେଉଁଠାରେ କହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଜଣ ପ୍ରଥମ ଦିନ ଏକଥର ଖାଇ, ଶେଷରେ ସୋମ ବ୍ରତ ସଫଳ କଲେ, ସେ ରାଜାଧିରାଜ ହୁଏ। ଶିଖି ବ୍ରତରେ, ଦୁଇ ପଲା ସୁନାଠାରୁ ଅଧିକ ସହିତ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଦାନ କଲେ, ବୈଶ୍ୱାନରପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଅଶ୍ୱ ବ୍ରତରେ ଉପବାସ କରି ଦାନ କଲେ, ସେ ଶତଯୁଗ ସ୍ବର୍ଗରେ ରହି, ପରେ ରାଜାଧିରାଜ ହୁଏ। କରି ବ୍ରତରେ, ସୁନାର ହାତୀ ଯୁକ୍ତ ରଥ ଦାନ କଲେ, ସତ୍ୟ ଲୋକରେ ହଜାର ଯୁଗ ରହି, ପୁନି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଦଶମୀ ଦିନ ଏକଥର ଖାଇ ଶେଷରେ ଦଶଟି ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଏହା କରି ବ୍ରତ। ବିଶ୍ୱ ବ୍ରତରେ, ସୁନାର ଦୀପ ଦାନ କଲେ, ସେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ହୁଏ ଓ ମହାପାପ ନାଶ ପାଏ। ପୁଷ୍କରରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକ ଗୁଣୀୟ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦାନ କଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। କୌଣସି ଦାନ କନ୍ୟା ଦାନରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ପୁଷ୍କରରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରକାରେ ଦେବା ଉଚିତ। ବିଶେଷ ରୂପେ, ତିଳ ଚୂଣାର ହାତୀ ତିଆରି କରି ମଣି ମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ଏହାକୁ ଜଳରେ ଥିବାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ କଦାପି ନଶ୍ୱର ହୁଏ ନାହିଁ, ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟରେ ବି ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତ କଥାକୁ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ ନାୟକ ହୁଏ। ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱରେ ଫଳଦାୟି ଓ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ବ୍ରତ କିମ୍ବା ପୂଜା କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଶରୀର ଓ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ନାନ ଅତି ଆବଶ୍ୟକ। ଏହିପାଇଁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ସହିତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ। ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି—‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’। ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି, ଉଚିତ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆଚମନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ପରେ, ଚାରି ହାତ ଲମ୍ବା ଚଉକୋଣିଆ ମଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ— “ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ହେ ବୈଷ୍ଣବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେବୀ, ଆମକୁ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କର, ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।” ବାୟୁ କହିଛନ୍ତି, ତୁମର ତିରିଶି ମିଳିଅନ ତଥା ତାହାରୁ ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ରହିଛି—ସ୍ବର୍ଗରେ, ପୃଥିବୀରେ ଓ ମଧ୍ୟାକାଶରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମର, ହେ ଜାହ୍ନବୀ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ନାମ—ନନ୍ଦିନୀ, ନଳିନୀ, ଦକ୍ଷା, ପୃଥ୍ୱୀ, ସୁଭଗା, ବିଶ୍ୱକାୟା, ଶିବାସିତା, ବିଦ୍ୟାଧରୀ, ଲୋକପ୍ରସାଦିନୀ, କ୍ଷେମା, ଜାହ୍ନବୀ, ଶାନ୍ତା, ଶାନ୍ତିପ୍ରଦାୟିନୀ। ଏହି ଶୁଭ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ତିନୋଟି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଗଙ୍ଗା ସେଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି। ସପ୍ତଥର ହାତ ଯୋଡ଼ି ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତିନି, ଚାରି, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସପ୍ତଥର ପାଣି ଢାଲିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—“ଓ ପୃଥ୍ବୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ଓ ବସୁନ୍ଧରା, ମୋର ପାପ ଅପସାରଣ କର। ତୁମେ ବରା ରୂପୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ଥାପିତ। ନମସ୍କାର ତୁମକୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମୂଳ।” ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତି ପରେ ଉଚ୍ଚ ଓ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ତିନି ଲୋକର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା, ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ପିତୃଗଣ, ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ, ତାପରେ ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ବୃକ୍ଷ, ଜମ୍ଭକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମେଘମାଳିକା ଓ ଆକାଶଗାମୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଏବଂ ଆଶ୍ରୟହୀନ ଓ ପାପୀ ଚରିତ୍ରରେ ଆସକ୍ତ ଜନମାନେ ପାଇଁ ଏହି ପାଣି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଉପବୀତ ଓ ପରେ ନିବୀତ ପିନ୍ଧି, ମନୁଷ୍ୟ, ଋଷିପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅମୁନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଭକ୍ତିସହ କୃତ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ସନକ, ସନନ୍ଦ, ସନାତନ, କପିଳ, ଆସୁରି, ବୋଢୁ ଓ ପଞ୍ଚଶିଖ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟରେ ସମ୍ମିଳିତ। ଏହିପରି, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଧର୍ମର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚିତ୍ ଭାବେ କଲେ, ମହାପୁଣ୍ୟ, ମହାଫଳ ଓ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ।