ଏକ ସମୟର କଥା, ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକମାନେ ନିଜ ମୁକ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଲାଗି ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଏମିତି ଏକ ବ୍ରତ ରହିଛି—ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ସୁନାର ଗଛ ଦାନ କଲେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ; ଏହି ବ୍ରତକୁ କୀର୍ତ୍ତି-ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥାଏ । ଏହା ପରେ, ଜେଉଁଠି ଶମ୍ଭୁ କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କୁ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଓ ମାଟି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଏକ ବୃତ୍ତ ତିଆରି କରାଯାଏ, ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ ଏକ ସୁନାର ପଦ୍ମ ଏବଂ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଗଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ସହିତ ଏକ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ତ୍ରିଶୂଳ ଦାନ କଲେ, ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ । ଏକ ଅନ୍ୟ ବ୍ରତ—ସାମ ବ୍ରତ ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ସାମଗାନ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ନବମ ଦିନ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବା, ଏବଂ ଅନୁସାରେ ଅବଳାମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ୍ । ସମାନ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ପରେ, ସୁନାର ପୋଷାକ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନାର ସିଂହ ଦାନ କଲେ, ଶିବଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତକୁ ବୀର-ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶତ କୋଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ଦେଏ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅଜୟ ରଖେ । ଚୈତ୍ର ଆରମ୍ଭରୁ ଚାରି ମାସ ଦୟାଭାବରେ ଏକ ମୁଠି ଦାନ କରିବା ଓ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ ରତ୍ନ, ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ତିଳ ଓ ସୁନାର ଏକ ପାତ୍ର ଦାନ କରିବେ, ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ; ଏହି ବ୍ରତକୁ ଭୂତିଜନନ-ମାନନ୍ଦ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ । ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଞ୍ଚାମୃତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ପରେ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପଞ୍ଚାମୃତ ଯୁକ୍ତ ଗଈ ଦାନ କଲେ ଶିବଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତକୁ ଧୃତି-ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶଂଖ ଦାନ କରି ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି ଓ କଳ୍ପ ଶେଷେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି । ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଗଈ ଦାନ କରିବା ଏବଂ ସୁନାର ମୃଗ ଦାନ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ମିଳେ । ଏହା ଅହିଂସା ବ୍ରତ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି, ଯାହା କଳ୍ପ ଶେଷେ ରାଜା କରେ । ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ସ୍ନାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁଠି ଯଥାଶକ୍ତି ଭୋଜନ କରାଯିବା ପରେ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଭୂଷଣ ଦାନ କରିବେ, ସେ ସୂର୍ୟ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହିଥାଏ—ଏହା ସୂର୍ୟ ବ୍ରତ । ଆଷାଢ଼ ମାସରୁ ଚାରି ମାସ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରିବା, ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦାନ କଲେ, ସେ ଦାତା ହୁଅନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏହି ବ୍ରତକୁ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ । ଦକ୍ଷିଣାୟନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫୁଲ ଓ ଘୃତ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । ସେହି ସମୟ ଶେଷେ, ଫୁଲ, ଭୋଜନ, ଘୃତ ଯୁକ୍ତ ଗଈ ଏବଂ ଖୀର ଭାତ ଦାନ କଲେ, ଶିବପଦ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତକୁ ଚରିତ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଧର୍ମ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଧ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ଶେଷରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପାଞ୍ଚ ଦୁଧାନ ଗଈ, କପିଳ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜଳ ପାତ୍ର ଦାନ କଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ଲାଭ ଓ ଶତ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ । ଏହା ପିତୃ ବ୍ରତ । ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ଧ୍ୟା ଦୀପ ଦେଇ, ତେଲ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଦୀପ, ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର, ସୁନାର ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ, ସେ ପ୍ରଭାମୟ ହୁଅନ୍ତି ଓ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏହି ବ୍ରତ ପ୍ରଭା ବ୍ରତ । କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ତୃତୀୟ ଦିନରୁ ଗୋମୁତ୍ର ଓ ଯବ ସେବନ କରି, ଏକ ବର୍ଷ ରାତିରେ ଉପବାସ କଲେ, ବ୍ରତ ଶେଷେ ଗଈ ଦାନ କରି ଗୌରୀ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହିଥାଏ, ପରେ ଏଠାରେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ବ୍ରତ ରୁଦ୍ର ବ୍ରତ, ଶୁଭ ଦାୟକ । ଚାରି ମାସ ଗନ୍ଧ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶଂଖ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ବରୁଣ ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ—ଏହି ବ୍ରତ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ । ବୈଶାଖ ମାସରେ ଫୁଲ ଓ ଲୁଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ଗଈ ଦାନ କଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ପଦ ଲାଭ ଓ ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତ ଶାନ୍ତି ବ୍ରତ । ସୁନାର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତିଆରି କରି, ତିଳ ଭରି ଦାନ କଲେ, ଘୃତ ଦାନ କରି ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଯଥାଶକ୍ତି ତିନି ପଳା ଉପରେ ଦାନ କଲେ, ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମପଦ ଲାଭ ଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଏହି ବ୍ରତ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରତ । ଦୁଇମୁଖି ପାତ୍ର ଭରି ଦାନ କଲେ, ଏକ ଦିନ ଦୁଧ ବ୍ରତ କଲେ, ସେ ପରମ ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି—ଏହା ଶୁଭ ବ୍ରତ । ତିନି ଦିନ ଦୁଧ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ସୁନାର କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଏବଂ ଏକ ପଳା ଉପରେ ଚାଉଳ ଦାନ କଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏହି ବ୍ରତ ଘୋର ବ୍ରତ । ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରି, ସୁନ୍ଦର ଗଈ ଦାନ କଲେ, ବିଷ୍ଣୁପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି । ବିଶ୍ ତିନି ପଳା ସୁନାର ମାଟି ଦାନ କଲେ, ଏକ ଦିନ ଦୁଧ ବ୍ରତରେ ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ବ୍ରତ ଧନ ଦେଇ ଶତ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ମାଘ କିମ୍ବା ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଗୁଡ଼ ଦାନ କରି, ତୃତୀୟ ଦିନ ଗୁଡ଼ ବ୍ରତ କଲେ, ଗୌରୀ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ—ଏହା ମହା ବ୍ରତ । ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱିତୀୟାନ୍ତ ଉପବାସ କରି, ଦୁଇ କପିଳ ଗଈ ଦାନ କଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ଦେବାସୁରମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; କଲ୍ପ ଶେଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଜା ହେବେ । ଏହି ବ୍ରତ ପ୍ରଭା ବ୍ରତ । ଯେଉଁଠି ଚାରି ଋତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କାଠ ଦାନ କରି, ଶେଷରେ ଘୃତ ଦୁଘ ଦେଇଥିବା ଗଈ ଦାନ କଲେ, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏହି ବ୍ରତ ବୈଶ୍ୱାନର ବ୍ରତ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ । ଏକାଦଶୀ ଦିନ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି, ଚକ୍ର ଦାନ କଲେ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ । ଏଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରତ ନିଜ ନିଜ ନିୟମ, ଦାନ ଓ ଫଳ ସହିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଆରୋଗ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧି, ମୁକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାଏ ।