ଏକ ସମୟର କଥା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜନମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ପୂଜା, ବ୍ରତ ଓ ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଲାଭ କରୁଥିଲେ । ଏହି ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ବିଶେଷ ବ୍ରତ ଏପରି ଥିଲେ, ଯାହା ପାଳନ କଲେ ମହାନ ଫଳ ମିଳେ । ଯେଉଁ ଲୋକ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୃତୀୟ ତିଥିରେ ଲୁଣ ବିରତ ରହିଥାଏ, ସେ ଏହି "ସୌମ୍ୟ ବ୍ରତ" ର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ । ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୃହ, ଶଯ୍ୟା ଓ ଭାଣ୍ଡପାତ୍ର ସହିତ ଦାନ କରି, ଭବାନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ । ଏହି ବ୍ରତର ଫଳରେ ସେ ଗୌରୀ ଲୋକରେ ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରେ, ଯାହା "ସୌଭାଗ୍ୟ ବ୍ରତ" ଭାବରେ ପରିଚିତ । ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ମୌନ ରହି ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଏକ ଘିଉ ଭରା ଘଡ଼ା, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର, ତିଲ ଓ ଘଣ୍ଟା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ସରସ୍ୱତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହା "ସରସ୍ୱତ ବିଧି" ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ଯାହା ରୂପ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ । ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ବ୍ରତ ରଖିଲେ, ଶେଷରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଓ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବ୍ରତ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ କୁ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଶମ୍ଭୁ ଓ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଭିଷେକ କରି, ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଈ ଓ କଳଶ ଦାନ କରିବା "ଆୟୁ ବ୍ରତ" । ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଦଶ ହଜାର ଜନ୍ମ ଯାଏଁ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜା ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଶିବନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଖାଇ ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ ଥିଲେ, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତିନିଟି ଗାଈ ପୂଜା କରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଦାନ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ଏହା "କୀର୍ତ୍ତି ବ୍ରତ" ଭାବରେ ପରିଚିତ । ଶମ୍ଭୁ କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କୁ ଘିଉ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରେ, ଗୋବର, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଫୁଲର ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ଶେଷରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ, ତିଲ ଦିଆ ଗାଈ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ତ୍ରିଶୂଳ ଦାନ କଲେ ଶିବ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ । "ସାମ ବ୍ରତ"ରେ, ସାମ ଗୀତ ଗାଇ ନବମୀ ଦିନ ଏକଥର ମାତ୍ର ଖାଇବା ଓ କନ୍ୟାମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ । ସମାନ ଭାବରେ ଖାଇବା ପରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହ ଦାନ କଲେ ଶିବ ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତ "ବୀର ବ୍ରତ" ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଶତ କୋଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୂପବାନ ଓ ଅଜୟ ରହିବାର ଦେଉଥାଏ । ଚୈତ୍ର ଆରମ୍ଭରୁ ଚାରି ମାସ ଦୟା ଭାବରେ ମୁଠି ଦାନ ଦେଇ, ଶେଷରେ ମଣି, ଖାଦ୍ୟ, ପୋଷାକ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତିଲ ଭରା ପାତ୍ର ଦେଇଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ । ଏହି ବ୍ରତ "ଭୂତିଜନନ-ମାନନ୍ଦ ବ୍ରତ" ଭାବରେ ପରିଚିତ । ପଞ୍ଚାମୃତରେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରି, ଶେଷରେ ପଞ୍ଚାମୃତ ଯୁକ୍ତ ଗାଈ ଓ ଶଂଖ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଲେ ଶିବ ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ ଏବଂ କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି । ଏହା "ଧୃତି ବ୍ରତ" । ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଗାଈ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହରିଣ ଦାନ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ମିଳେ । ଏହା ନିଃଂସା ବ୍ରତ, ଯାହା ପରେ କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି । ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ସ୍ନାନ କରି ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଯଥାଶକ୍ତି ଭୋଜନ, ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିବେ । ଏହା "ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତ" । ଆଷାଢ଼ରୁ ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, କାର୍ତ୍ତିକୀରେ ଗୋଦାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏହା "ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରତ" । ଉତ୍ତରାୟଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫୁଲ ଓ ଘିଉ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶେଷରେ ଫୁଲ, ଖାଦ୍ୟ, ଘିଉ ଦିଆ ଗାଈ ଓ ଖୀର ଭାତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ଶିବ ଦଶା ଲାଭ ହୁଏ । ଏହା "ଚରିତ୍ର ବ୍ରତ", ଯାହା ଧର୍ମ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଉଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀର ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ପାଞ୍ଚ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ, ଗେହୁଆଁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜଳଘଡ଼ା ଦେଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏକ ଶତ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି । ଏହା "ପିତୃ ବ୍ରତ" । ଯେଉଁମାନେ ଘିଉର ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି, ତେଲ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଦୀପ, ଚକ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସେମାନେ ରୂଦ୍ର ଲୋକ ପାଆନ୍ତି । ଏହା "ତେଜ ବ୍ରତ" । କାର୍ତ୍ତିକରୁ ତୃତୀୟ ତିଥିରେ ଗୋମୂତ୍ର ଓ ଯବ ଭୋଜନ କରି, ଏକ ବର୍ଷ ରାତି ଉପବାସ କଲେ, ଶେଷରେ ଗୋଦାନ କରି ଗୌରୀ ଲୋକରେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରି, ପୁନଃ ଏଠାରେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି । ଏହି "ରୂଦ୍ର ବ୍ରତ" ଶୁଭ ଦେଉଥାଏ । ଚାରି ମାସ ସୁଗନ୍ଧ ତେଲ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶଂଖ ଦେଲେ ବରୁଣ ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହା "ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ" । ବୈଶାଖରେ ଫୁଲ ଓ ଲୁଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ପରେ ଗୋଦାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଦଶା ଲାଭ ହୁଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି । ଏହା "ଶାନ୍ତି ବ୍ରତ" । ସୁବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତିଆରି କରି ତିଲ ଭରି ଦେବା, ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘିଉ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ଦେଇ ଯଥାଶକ୍ତି ତିନି ପଳା ଉପରେ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହି ବ୍ରତରେ "ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ" ବୋଲି ଶୁଭ ଦିନରେ ଦେଲେ, ପରଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ । ଏହା "ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରତ", ଯାହା ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥାଏ । ଏପରି ଧର୍ମମୟ ବ୍ରତ ଓ ଦାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଲୋକ, ଦେବତା ଦଶା, ରାଜ୍ୟ, ମୋକ୍ଷ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି ।