ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ବ୍ରତ ଓ ତାହାର ଫଳ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁମାନେ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ, ନୀଳ ବ୍ରତ ନାମକ ଏକ ବ୍ରତ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଆଷାଢ଼ ମାସରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତେଲ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଏଢ଼ାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଭୋଜନ ପାତ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହାକୁ ଆନନ୍ଦ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହୋଇଥାନ୍ତି। ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଯିଏ ଦହି, ଖୀର, ଘିଅ ଓ ଇଖୁ ଭୋଜନରେ ଏଢ଼ାଇ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦୁଇ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, "ଗୌରୀ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ" ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଭବାନୀଙ୍କ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଗୌରୀ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ପୁଷ୍ୟ ମାସର ଆରମ୍ଭରେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ, ରାତିରେ ଉପବାସ କରି, ସୁନାର ଦଶ ଆଂଗୁଳ ଲମ୍ବା ଏକ ଅଶୋକ ଗଛ ଓ ଚିନି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେଇ, "ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ" ବୋଲି କହିଲେ, ସେ ଏକ ଯୁଗ ଯାଏଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନଗରରେ ବସିବେ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ କାମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସଦା ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ। ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ ଏକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଯିଏ ଫଳ ଭୋଜନରେ ଏଢ଼ାନ୍ତି, ଚାରି ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଘିଅ ଓ ଗୁଡ଼ ଭରା ଘଡ଼ା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁନି ସୁନା ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ ମିଳେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଶିବ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର ଋତୁରେ ଯିଏ ଫୁଲ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ଦୁଇ ସମୟରେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଫୁଲ ଓ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ସୁନା ଦାନ କରନ୍ତି, ଶିବ ଓ କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ଦାନ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହି ବ୍ରତକୁ ସୌମ୍ୟ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଫାଲ୍ଗୁନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୃତୀୟ ତିଥିରେ ଯିଏ ଲୁଣ ଭୋଗରେ ଏଢ଼ାନ୍ତି, ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଶେଷରେ ବିଛାନା, ଗୃହ, ପାତ୍ର ଦାନ କରି, ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, "ଭବାନୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ" ବୋଲି କହିଲେ, ସେ ଏକ ଯୁଗ ଯାଏଁ ଗୌରୀଙ୍କ ଲୋକରେ ବସନ୍ତି। ଏହାକୁ ସୌଭାଗ୍ୟ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଏହାପରେ, ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମୌନ ରହି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଘିଅ ଭରା ଘଡ଼ା, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର, ତିଲ ଓ ଘଣ୍ଟା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ସରସ୍ବତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହାକୁ ସରସ୍ବତ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ରୂପ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ। ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଶେଷରେ ସୁନାର ପଦ୍ମ ଓ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ରହନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ। ଶମ୍ଭୁ ଓ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଭିଷେକ କରି, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନି ଗାଈ ଓ ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କରିଲେ, ସେ ଦଶ ହଜାର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଶିବ ନଗରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଆୟୁ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇ, ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ ହୋଇ, ଶେଷରେ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତିନି ଗାଈ ପୂଜା କରି, ସୁନାର ଗଛ ଦାନ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହାକୁ କୀର୍ତ୍ତି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଶମ୍ଭୁ କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କୁ ଘିଅ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଗୋବର, ଅଭଙ୍ଗ ଚାଉଳ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ମଣ୍ଡଳ କରି, ଶେଷରେ ସୁନାର ପଦ୍ମ ଓ ତିଲ ଭରା ଗାଈ, ଅଠ ଆଂଗୁଳ ଲମ୍ବା ତ୍ରିଶୂଳ ଦାନ କଲେ, ଶିବ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ସାମ ବ୍ରତ ନାମକ ବ୍ରତରେ ସାମ ଗାନ କରି, ନବମୀ ତିଥିରେ ଏକଥର ଖାଇ, ଝିଅମାନେକୁ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ସମାନ ଭାବେ ଖାଇଅଇଁ ପରେ, ସୁନାର ବସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନାର ସିଂହ ଦାନ କଲେ, ଶିବ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବୀର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଏକ ଶତକୋଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରତା ଓ ଅଜୟ ଦେଇଥାଏ। ଚୈତ୍ର ଆରମ୍ଭରୁ ଚାରି ମାସ ଦୟାର ସହିତ ମୁଠି ଦାନ କରି, ଶେଷରେ ମଣି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ତିଲ ଓ ସୁନାର ପାତ୍ର ଦାନ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଭୂତିଜନନ ମାନନ୍ଦ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଞ୍ଚାମୃତ ଦେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପୁନି ପଞ୍ଚାମୃତ ସହିତ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶଂଖ ଦେଇ, ଶିବ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଧୃତି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଗାଈ ଓ ସୁନାର ହରିଣ ଦାନ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ବ୍ରତ ଅହିଂସା ବ୍ରତ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଶେଷରେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଯେଉଁଯେଉଁ ଦାନ କରିବେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଆଷାଢ଼ରୁ ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, କାର୍ତ୍ତିକୀରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ଥିତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଉତ୍ତରାୟଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫୁଲ ଓ ଘିଅ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶେଷରେ ଫୁଲ, ଖାଦ୍ୟ, ଘିଅ ସହିତ ଗାଈ ଓ ଖୀର ଚାଉଳ ଦାନ କଲେ, ଶିବ ସ୍ଥିତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ଚରିତ୍ର ବ୍ରତ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯାହା ଧର୍ମ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଉଛି। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଦୁଧ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ଶେଷରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପାଞ୍ଚ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ, ଗେଂଧା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶତ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ଏହାକୁ ପିତୃ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।