ହେ ରାଜା, ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରତକୁ ନିୟମରେ ପାଳନ କରିଲେ ବ୍ରତ କେବେ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହିପରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦ୍ୱାଦଶ ଥର ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ବ୍ରତରେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ଗାଈ ଦାନ; ମଧ୍ୟମ ହେଉଛି ଜମି ଦାନ; ଏବଂ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ହେଉଛି ସୁନା ଦାନ । ଏଥିରେ ହେଉଛି, ପ୍ରଥମ ଦାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ତୃତୀୟ ଦାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ । ଏହି ତିନି ଦେବତା ଏହି ତିନି ଦାନରେ ବିରାଜିତ । ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା କହାଯାଏ କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣାଯାଏ, ସେଠି ଲୋକଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତର ଫଳରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ ଓ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେତେଟି ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ଦେବଲୋକରେ ବାସ କରେ । ଏବେ ମୁଁ ସବୁ ବ୍ରତର ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି । ଏହି ବ୍ରତକୁ ନିଜେ ମହାପାପ ନାଶକ ରୁଦ୍ର କହିଥିଲେ—ଏକ ବର୍ଷ ରାତିରେ ଉପବାସ ରେଖିଲେ ଗୃହସ୍ଥ ମାନେ ଗାଈ ଦାନର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ପାଆନ୍ତି । ଏଥିରେ ସୁନାର ଚକ୍ର ଓ ତ୍ରିଶୂଳ, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଏହି ବ୍ରତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାପ ନାଶ କରେ; ଯିଏ ଏକ ଗାଈ ବଳଦ ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ । ଯିଏ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବାଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ । ଏହାକୁ ରୁଦ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ । ଏହିପରି, ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସୁନାର ନୀଳ କମଳ, ଚିନି ଭରା ପାତ୍ର ଏବଂ ବଳଦ ଦାନ କରିବା ସହ ଏକ ଦିନ ଛାଡ଼ି ଏକ ଦିନ ଉପବାସ କଲେ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଯାଏ । ଏହି ବ୍ରତକୁ ନୀଳ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ । ଆଷାଢ଼ ଠାରୁ ଚାରି ମାସ ଯାଏଁ ତେଲ ମାଳିଶ ବିରତ ରହିବା ଉଚିତ୍ । ଯିଏ ଭୋଜନ ପାତ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ହରିଲୋକକୁ ଯାଏ । ଏହାକୁ ଆନନ୍ଦ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଇଥାଏ । ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଦହି, ଖିର, ଘିଅ, ଓ ଅଖୁ ଖାଇବା ବିରତ ରହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାନୀୟ ପାତ୍ର ଦାନ କରି, ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜି 'ଗୌରୀ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଗୌରୀ ବ୍ରତ' କୁହାଯାଏ ଓ ଏହା ଭବାନୀ ଲୋକ ଦେଇଥାଏ । ପୁଷ୍ୟ ମାସ ଆରମ୍ଭରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରି, ସୁନାର ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ଅଶୋକ ଗଛ ଓ ଚିନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ 'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି ଦାନ କରିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁପୁରୀରେ ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରି, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତକୁ 'କାମ ବ୍ରତ' କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଦୁଃଖ ନଶ୍ୱ କରେ । ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ ବ୍ରତରେ ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚାରି ମାସ ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଘିଅ ଓ ଗୁଡ଼ି ଭରା ଘଡ଼ା ଦାନ କରି, କାର୍ତ୍ତିକରେ ପୁଣି ସୁନା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଲେ, ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ । ଏହାକୁ 'ଶିବ ବ୍ରତ' କୁହାଯାଏ । ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର ଋତୁରେ ଫୁଲ ତ୍ୟାଗ କରି, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ଦୁଇ ସମୟରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଓ ଏକାନ୍ତ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସୁନା ଦାନ କଲେ, ଶିବ ଓ କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ଏହିପରି ଦାନ କରି, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ । ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ସୌମ୍ୟ ବ୍ରତ' କୁହାଯାଏ । ଫାଲ୍ଗୁନ ଆରମ୍ଭରୁ ତୃତୀୟ ଦିନେ ଲୁଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଶଯ୍ୟା ଓ ଉପକରଣ ସହିତ ଘର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ 'ଭବାନୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି ଦାନ କରିଲେ, ସେ ଗୌରୀ ଲୋକରେ ଏକ ଯୁଗ ବାସ କରେ । ଏହି ବ୍ରତ 'ସୌଭାଗ୍ୟ ବ୍ରତ' । ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମୌନ ରହି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଘିଅ ଭରା ଘଡ଼ା, ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର, ତିଳ ଓ ଘଣ୍ଟା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ସରସ୍ବତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ । ଏହି ବ୍ରତ 'ସରସ୍ବତ ବିଧି', ଯାହା ରୂପ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ । ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜି ଉପବାସ କରି, ଶେଷରେ ସୁନାର କମଳ ଓ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ରହିଥାଏ । ଏହି ବ୍ରତ 'ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବ୍ରତ', ଯାହା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ନାଶ କରେ । ଶିବ ଓ କେଶବଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଅଭିଷେକ କରି, ପୁଣି ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗାଈ ଓ କୁମ୍ଭ ଦାନ କଲେ, ସେ ଦଶ ହଜାର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ହୁଏ, ଶେଷରେ ଶିବନଗରକୁ ଯାଏ । ଏହି ବ୍ରତ 'ଆୟୁ ବ୍ରତ', ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ । ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି, ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ ଗଛ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତିନି ଗାଈ ପୂଜା କରି, ସୁନାର ଗଛ ଦାନ କଲେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ । ଏହି ବ୍ରତ 'କୀର୍ତ୍ତି ବ୍ରତ', ଯାହା କ୍ଷେମ, ଯଶ ଦେଇଥାଏ । ଶିବ କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କୁ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇ, ଗୋବର ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ର, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଫୁଲ ବିଛାଇ, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ସୁନାର କମଳ ଓ ତିଳ ଗାଈ ଦାନ କରି, ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଇଲେ, ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ । ସାମ ଗାନ ସହିତ 'ସାମ ବ୍ରତ' ପାଳନ କରି, ନବମି ଦିନେ ଏକଥର ଭୋଜନ ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କନ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସମାନ ଭାବେ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସୁନା ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନାର ସିଂହ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥାଏ । ଏହି ବ୍ରତ 'ବୀର ବ୍ରତ', ଯାହା ଏକ ଶତ କୋଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଅଜୟ ରହିଥାଏ । ଚୈତ୍ର ଠାରୁ ଚାରି ମାସ ଦୟାଭାବରେ ମୁଠି ଦାନ କରି, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ମଣି, ଭୋଜନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ତିଳ ଓ ସୁନା ଦାନ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ । ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଭୂତିଜନନ ମାନନ୍ଦ ବ୍ରତ' କୁହାଯାଏ । ଏକ ବର୍ଷ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପୁଣି ପଞ୍ଚାମୃତ ଯୁକ୍ତ ଗାଈ ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶଂଖ ଦେଲେ, ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଏବଂ କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରାଜା ହୁଏ । ଏହି ବ୍ରତ 'ଧୃତି ବ୍ରତ' ଭାବରେ ପରିଚିତ । ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ ଓ ଦାନର ସଠିକ୍ ପାଳନ ଜନ୍ମ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ କରେ, ଦେବଲୋକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।