ତୁମେ ସମସ୍ତ ସହର ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ତାଳପତ୍ର ଫୁଲ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି କ୍ରେତା ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଦେହରେ ଖୁବ କ୍ଲାନ୍ତି ଏବଂ ଭୂଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ତୁମେ ଏକଦମ ନିରାଶ ହେଲେ। ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ, ତୁମେ ତୁମ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଗୋଟିଏ ଘରର ଅଙ୍ଗନାରେ ବସିଥିଲେ। ରାତିରେ ଏଠାରେ ଶୁଭ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ। ତୁମେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସେହି ଶୁଭ ଧ୍ୱନି ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗବତୀ ନାମକ ଏକ ବେଶ୍ୟା ମାଘ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ସେ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଲବଣାଚଳକୁ ଗଲେ। ଅଙ୍ଗବତୀ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶୈଳୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗାର ସହିତ ଏକ ଶଯ୍ୟା ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ କରି ଦେଖାଇଲେ। ସେଠାରେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ—ଏହି ତାଳପତ୍ର ଫୁଲ ଦେଇ କ’ଣ ଲାଭ? ବଦଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶୋଭିତ କରିବା ଭଲ। ଏପରି ଭାବନାରେ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମନରେ ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଲବଣାଚଳରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ସମସ୍ତେ ଫୁଲ ଚଢ଼ାଇ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ଦେଖି ଅଙ୍ଗବତୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେକୁ ତିନିଶଏ ମାପ ଧାନ ଦେଲେ। ପୁନି ତିନିଟି ଶୁଧ୍ଧ ଧାତୁର ପାତ୍ର ଦେବାକୁ ଆଦେଶ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ। ପୁନି ଅଙ୍ଗବତୀ ଚାରିପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଆଣି ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ—‘ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଖାଅ।’ କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନମ୍ରତାରେ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ, କହିଲେ—‘ସୁନ୍ଦରୀ, ଆମେ କାଲି ଖାଇବୁ, ଆଜି ତୁମ ସହିତ ଏହି ଶୁଭ ବ୍ରତରେ ଉପବାସ ରହିବୁ।’ ସେମାନେ କହିଲେ—‘ହେ ଦେବୀ, ଜନ୍ମଠାରୁ ଆମେ ଅପରାଧୀ, ତଥାପି ନିଷ୍ଠାରେ ଏକନିଷ୍ଠ; ତୁମ ସଙ୍ଗରେ ରହି ତୁମ ଘରରେ ଆମର କିଛି ପୁଣ୍ୟ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ରହି ନଯାଉ।’ ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ସେଇ ରାତି ଜାଗିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ଅଙ୍ଗବତୀ ସେମାନେକୁ ଲୁଣ ଓ ଖାଦ୍ୟର ପାହାଡ଼ ସହିତ ଶଯ୍ୟା ଦେଲେ। ଗୁରୁଙ୍କୁ ଏକ ଗାଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିଆଗଲା, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶଟି ଗାଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଲେ; ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ସହିତ ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଦିଆଗଲା। ମିତ୍ର, ସାଙ୍ଗ, ଗରିବ, ଅନ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଇବା ଦିଆଗଲା; ଏବଂ ସେଇ ଲୋଭୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ବିଦାୟ କରାଗଲା। ସେଇ ଶିକାରୀ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଏହିପରି କେଶବଙ୍କୁ ତାଳପତ୍ର ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିଥିଲେ ବୋଲି, ଏହି ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ରାଜା ହେଲେ। ପୁଷ୍କର ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା କରି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱ ହେଲା, ଏହା ହେଉଛି ସତ୍ୟର ଶକ୍ତି ଓ ଅଲୋଭ ତପସ୍ୟାର ଫଳ। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତୁମକୁ ଇଚ୍ଛାମତ ଯାତ୍ରା କରିବା ପାଇଁ ଯାନ ଦେଲେ। ଏହିପରି ତୁମେ ପୁଷ୍କରରେ ଶରଣ ନିଅ। କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳିବ। ଏଭଳି କହି ଋଷି ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ରାଜା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ପୁଣି ପୁଷ୍ପବାହନଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ପ୍ରଥା ଅନୁସରଣ କଲେ ବ୍ରତ ଅଖଣ୍ଡ ରହେ; କିଛି ଭାବେ ବର୍ଷରେ ବାରଟି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ସମ୍ଭବାମାନ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଉଛି ଗାଈ ଦାନ, ମଧ୍ୟମ ଭୂମି, ନିମ୍ନ ସ୍ଥିତିରେ ସୁନା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ସ୍ଥିତିରେ ସୁନା ଦାନକୁ ଉତ୍ତମ ମନାଯାଏ; ପ୍ରଥମ ଦାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ। ତୃତୀୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ; ଏହି ତିନି ଦେବତା ଏହି ତିନି ଦାନରେ ବିରାଜମାନ। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି କଥା କହିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱ ହୁଏ। ସେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ ଏବଂ ଦେବଲୋକରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଲୋମ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିଥାଏ। ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଦେବାଦିଦେବ ମହାପାପ ନାଶକ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ କହିଥିଲେ: ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାତି ଉପବାସ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଗାଈ ଦାନର ଅର୍ଧ ଫଳ ମିଳେ। ଏକ ସୁନାର ଚକ୍ର ଓ ତ୍ରିଶୂଳ, ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକ ଶିବଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ମହାପାପ ନାଶକ ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏକନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯିଏ ଗାଈ ସହ ବୃଷଭ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଯିଏ ତିଳରେ ଏକ ଗାଈ ତିଆରି କରି ଦେଇଥାଏ, ସେ ଶିବଲୋକକୁ ପାଏ; ଏହି ବ୍ରତକୁ ରୁଦ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ। ଏବଂ ଯିଏ ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ସୁନାର ନୀଳ କମଳ, ଚିନି ଭରା ପାତ୍ର ଓ ବୃଷଭ ଦେଇ, ପ୍ରତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ରାତି ଉପବାସ କରେ— ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏହାକୁ ନୀଳ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ ଚାରି ମାସ ତେଲ ମାନ୍ଜନ ବିଞ୍ଜନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଭୋଜନ ପାତ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ହରିଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏହି ବ୍ରତକୁ ଆନନ୍ଦ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ। ଯିଏ ଶିଶିରକାଳରେ ଦହି, ଦୁଧ, ଘିଅ, ଓ ଉଖୁ ଖାଉ ନାହିଁ, ତଥା ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାତ୍ର ଦାନ କରେ— ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ‘ଗୌରୀ ମୋରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ’ ବୋଲି ପୂଜା କଲେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଗୌରୀ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭବାନୀ ଲୋକ ଦିଏ। ପୁଷ୍ୟ ମାସ ଆରମ୍ଭରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରି, ଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ସୁନାର ଅଶୋକ ଗଛ ଓ ଚିନି ସହିତ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ— ‘ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ’ ବୋଲି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ପୁରୀରେ ଏକ ଯୁଗ ଯାଏଁ ବାସ କରେ ଓ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ କାମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସଦା ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ; ଯିଏ ଆଷାଢ଼ରୁ ଆରମ୍ଭିତ ବ୍ରତରେ ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରେ— ଚାରି ମାସ ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ, ଘିଅ ଓ ଗୁଡ଼ିଏ ଭରା ପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; କାର୍ତ୍ତିକରେ ପୁନି ସୁନା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।