ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି। ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନମାନ୍ୟ ଶୁନଃସଖା କହିଲେ—ଯେଉଁ ଲୋକ ତାଳମୂଳ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଉ। ତେବେ ଶୁନଃସଖା କହିଲେ, ସେ ଉଚିତ ଭାବେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବେ, ଗୃହସ୍ଥ ହେବେ, ଅତିଥିମାନେ ଆସିଲେ ସେ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କରିବେ। ଏହି ତାଳମୂଳ ଚୋରି କରିଥିବା ଲୋକ ସଦା ସତ୍ୟ କଥା କହିବେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବେ, ଯଜ୍ଞ କରିବେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ତାଳମୂଳ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଏହି ଶପଥ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାର୍ଥ। ଶୁନଃସଖାଙ୍କ ସଂଗୀତ କହିଲେ—ତୁମେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ତାଳମୂଳ ଚୋରି କରିଛ। ଶୁନଃସଖା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ହଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ତାଳମୂଳ ଲୁଚାଇଥିଲି। ଧର୍ମ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅପରିଚୟ ଦେଇ କହିଲେ—ମୁଁ ବାସବ ମଧ୍ୟ। ମହାଋଷିମାନେ ଅଲୋଭ ଓ ଅବିନାଶୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜଗତ୍ଜୟ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ଦେବଲୋକ ଯାଇବା ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଭାନ୍ଡୀରେ ଚଢିବାକୁ କହାଗଲା। ମହାଋଷିମାନେ ବୁଝିବା ପରେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯେଉଁ ଲୋକ ଏଠାକୁ ଆସି ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟ ଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ତିନି ଦିନ ଉପବାସ କରି ଚାହିଦା ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଏହି ଦ୍ବାଦଶ ବର୍ଷ ବ୍ରତ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ମନେ ରଖନ୍ତି। ସେଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ ଫଳ ଲଭିଥାଏ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦୁଃଖରେ ପଡି ନାହିଁ, ସହଚରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରିଥାଏ। ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ ସମୟ ରହିଥାଏ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗଲେ। ଏଠି ଅନେକ ଧରଣର ଲୋଭ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଲୋଭରେ ମୁହଁ ଦେଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଋଷିମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି କଥା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ପାପ ନାଶକ; ମୁଁ ଚାହେଁ, ଏହି କଥା ଏହିପରି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମୋତେ ଖୋଲି କହ। ମଧ୍ୟ ଭାଗର ମହିମା ଋଷିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ଖାଦ୍ୟର ଫଳ ଓ ନିଗ୍ରହର ମହିମା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁଠି ପଦ ରଖିଥିଲେ, ଏବଂ କେଉଁଠି ଅପରପ୍ରସୂତି ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ମହାଋଷି, ଏହି କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପ୍ରାଚୀନ ରଥଂତର କଳ୍ପରେ, ପୁଷ୍ପବାହନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଖ୍ୟାତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାରେ ରାଜା ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠି ଯାଇପାରିବେ। ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ଜଗତରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁଞ୍ଚିଥିଲେ। କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ, ଦ୍ୱୀପ ପୁଷ୍କର ନିବାସୀମାନେ ସହିତ ଉପଭୋଗ ହେଉଥିଲା। ଲୋକମାନେ ଆଦର କରିଥିବାରୁ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ବୋଲି ପରିଚିତ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥିବା ଏହି ପଦ୍ମ ଭାନ୍ଡୀ ରାଜାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଏହିପରି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସେଉଁଠି ପୁଷ୍ପବାହନ ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ଏହି ରାଜାକୁ ତିନି ଲୋକରେ କେହି ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ, ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଲାବଣ୍ୟବତୀ ନାମରେ ହଜାର ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପାର୍ବତୀ ପରି। ରାଜାଙ୍କ ଦଶ ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମିକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର; ରାଜା ପୁଅମାନେକୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ସେ ବନ୍ଦନୀୟ ପ୍ରଚେତସ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଦେବ ଓ ମାନବମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଏହି ଅଚଳ ସମୃଦ୍ଧି କିପରି ହେଲା? କମଳଜା ପରି ରାଣୀ କିପରି ମିଳିଲା?' ମୋ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋ ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ପଦ୍ମ ଭାନ୍ଡୀ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ପଦ୍ମ ଭାନ୍ଡୀକୁ, କୋଟି ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀ, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଲୋକମାନେ ଘିରି ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ଅବସ୍ଥା ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଆକାଶରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଲୋକ, ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅବସ୍ଥା ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ, ଧର୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଏହି ସଫଳତା ଆସିଛି? ପ୍ରଚେତସ କହିଲେ—'ରାଜା, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାରଣ ଓ କଥା ଶୁଣ। ତୁମେ ଏକ ଶିକାରୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଦିନକୁ ଦିନ ଅପରାଧ କରୁଥିଲେ; ତୁମ ଦେହ ପୁନି ମାନବ ହେଲା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନେଇ, ନଖ ଓ ଗହଣା ଚାରିପାଖରେ। ତୁମର କୌଣସି ମିତ୍ର, ପୁଅ, ସାପ୍ତି, ବନ୍ଧୁ, ବୋନ୍, ମା ଥିଲେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ଶାପିତ। ତଥାପି ଏହି ପୃଥିବୀ, ଅନେକ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର ହୋଇ, ତୁମକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ ହେଲା। ଏକ ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା, ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ; ତୁମେ ଖୁଦାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, କୌଣସି ଜଂଗଲ ଫଳ ଓ ଖାଇବା ଉପଯୁକ୍ତ ଜିନିଷ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ତୁମେ ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ତଳା ଝିଲିକୁ ଦେଖିଲେ, ମାଟିରେ ବାଧା ଥିଲା; ଏଠାରୁ ଅନେକ ପଦ୍ମ ନେଇ, ବୈଦିଶା ନାମକ ସହରକୁ ଗଲେ। ପଦ୍ମ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ସହର ଚାରିପାଖି ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି କ୍ରେତା ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଖୁଦାରେ ଅତିଶୟ ପୀଡିତ ହୋଇ, କିଛି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତୁମେ ତୁମ ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ସହିତ ଏକ ଘରର ଆଙ୍ଗଣାରେ ବସିଲେ; ରାତିରେ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଯେଉଁଠି ଆସୁଥିଲା, ସେଠି ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ସହିତ ଗଲେ; ଏଠି ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିଲେ। ଏଠି ଅଙ୍ଗବତୀ ନାମକ ବେଶ୍ୟା ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିଲେ; ମାଘ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି, ଲାବଣାଚଳକୁ ଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁକୁ ସଜା ଶୟ୍ୟା ଦେଲେ; ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ, ଅତି ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ। ଏହି ଦୂଇ ଦମ୍ପତି ଦେଖିଲେ, ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି ପଦ୍ମ ରେ କଣ ଉପକାର? ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସଜାଇବା ଭଲ।' ଏପରି ଦମ୍ପତିରେ ଭକ୍ତି ଜାଗିଲା; ଏହାର ଫଳରେ, ସେମାନେ ଲାବଣାଚଳରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।