ଦ୍ୱିଜ ଜନମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦର ଷଡଂଗ ଓ ତାହାର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ଜାଣିଥିବେ, କିନ୍ତୁ ସଂଯମ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ଏଠାରେ ସମ୍ମାନ ନାହିଁ ପାଇଥାଏ। ବେଦ ଓ ଷଡଂଗ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଂଯମ ନାହିଁ ଥିଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏନାହିଁ। ସାଂଖ୍ୟ, ଯୋଗ, କୁଳ, ଜନ୍ମ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ—ସବୁ ଅଫଳ ହୁଏ। ଅସମ୍ମାନରୁ ତପସ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ସମ୍ମାନରୁ ତପସ୍ୟା କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପୂଜିତ, ସେ ଦୱିହା ଦୁହିଯାଇଥିବା ଗାଁର ପରି ଚାଲିଯାଏ। ତେଉଁ ଗାଁ ଘାସ ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ। ଏହି ଜଗତରେ ଏମିତି କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ, ଯେଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦୋଷକୁ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜର ଗୁଣ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଅପମାନ କରେ, ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଜର କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ନିଜକୁ ଅନୁଶାସନ କରି, ଅମୃତରେ ନିଜକୁ ଅଭିଷେକ କରିଥାଏ। ଖୋପଡ଼ା, ଗଛର ମୂଳ, ମୋଟା ମାନ୍ୟା, ଏକାକୀତ୍ୱ, ଉଦାସୀନତା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ସବୁ ଉଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ଦେଇଥାଏ। କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଆଉ କଣ କରିବା ଅବଶ୍ୟକ? ଅଭ୍ୟାସରେ ଶାସ୍ତ୍ର ରହିଥାଏ; ଚରିତ୍ରରେ କୁଳ ରହିଥାଏ। ମନ୍ତ୍ର ଗୁଣରେ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ; କ୍ରୋଧ ଧୃଢତାରେ ଦମିତ ହୁଏ। ଯେଉଁ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତ ନାୟକ। ଅକ୍ରୋଧରେ ନାୟକ ଜୟ କରେ—ଏହି ଭୂମିରେ ସେଉଁଠି ସମ କିଏ? ଯେଉଁ କ୍ରୋଧ ଆସିଲେ ନିଜକୁ ଦମନ କରିଥାଏ, ସେ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ। ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଗୁପ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର ଶିକ୍ଷା। ଏହି ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମକୁ କହିଲି। ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ପୂଜାରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକର ଲୋକ ଅଛି, ତପସ୍ୱୀଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଅଛି। ସଂଯମୀଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଅଛି, ଏବଂ ସେମାନେ ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ। ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏକ ଦୋଷ ଅଛି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୋଷ ନାହିଁ। ଯଦି କିଏ ଭାବେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ବଳତା, ଏହା ଦୋଷ ଭଲି ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଶକ୍ତି। ଯେଉଁ ଶାନ୍ତିକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ବଳିଦାନ ଓ ଦାନ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ। କ୍ରୋଧରେ ଯାହା ପାଠ କରାଯାଏ, ଦାନ କରାଯାଏ, ପୂଜା କରାଯାଏ—ସେସବୁ ଭାଗ୍ନ ମାଟିର ଗାଡ଼ିର ପାଣି ପରି ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁ ନିତ୍ୟ ସଂଯମ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରେ, ସେ ଧର୍ମର ନୌକା ଚଢ଼ି ଦୁଃଖ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ। ଯେଉଁ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ନିତ୍ୟ ପାଠ କରାଯାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମର ଲୋକ ପାଇଁଥାଏ ଓ ପୁନଃ ତାହାରୁ ପତନ ହୁଏନାହିଁ। ଏବେ ଧର୍ମର ସାର ଶୁଣ; ଶୁଣି ଏହାକୁ ମନେ ରଖ। ନିଜକୁ ଅପ୍ରିୟ ଲାଗିଥିବା କଥା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟଙ୍କର ଜନାନୀକୁ ନିଜ ମା ଭାବିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନକୁ ମାଟି ଭାବିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖିଥାଏ, ସେ ପ୍ରକୃତ ଦେଖିଥାଏ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ରନ୍ଧିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବା—ଏହି ସବୁ ସର୍ବ ଅର୍ଥରେ ଗଣନା ହୁଏ, ଲୋହା ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ପରି। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥାଏ, ସେ ଅମୃତ ଲାଭ କରେ। ଏପରି ଧର୍ମର ସାର କଥା ଶୁଣି, ଶୁନଃଶଖଙ୍କୁ କହିଲେ; ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସହ ଝିଲିକର ତୀରେ ବସିଗଲେ। ଝିଲିକକୁ ଦେଖି, ଜଳପ୍ରସାର ଓ ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକରେ ଆବୃତ, ସେମାନେ ଝିଲିକରେ ଯାଇ, ପଦ୍ମ ମୂଳ ଝାଡ଼ି ଆଣି ଏକାଠି କଲେ। ଏହି ଝାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ଝିଲିକର ତୀରେ ରଖି, ଶୁଭ ଜଳକ୍ରିୟା କରିଲେ। ପାଣିରୁ ବାହାରି, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହେଲେ। ପଦ୍ମ ମୂଳ ନାହିଁ ଦେଖି, ସେମାନେ କହିଲେ: “ଆମେ ତୁଅ ଦୁଃଖୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରେ ଭରିତ, କିଏ ଖାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ ପଦ୍ମ ମୂଳ ନେଇଛି?” ଏହାପରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏକାଉଁକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଶପଥ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତି କଲେ। କଶ୍ୟପ କହିଲେ: “ଯେଉଁ ପଦ୍ମ ମୂଳ ଚୋରି କରିଛି, ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ସବୁ ହାରିଯାଉ, ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁ। ତାହା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବାରେ ଲାଗିଯାଉ, ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁ, ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରୁ। ମଧୁ ଓ ମାଂସ ଖାଉ, ସେ ସଦା ଅସତ୍ୟ କହୁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ। ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ମୂଲ୍ୟରେ ବିବାହ କରୁ।” ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: “ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଅନୱଧିକାର ଯୌନ କରୁ, ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ। ଅନ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ଅତିଥି ହୋଇ ଖାଉ, ଏକ ଉନ୍ନତ ଗ୍ରାମରେ ଏକ ଉନ୍ନତ କୁଆଁ ସହ ଏକା ରହୁ। ସେମାନେ ଏହିପରି ଲୋକର ଲୋକକୁ ପାଇଁଥାଏ।” ଭୃଗୁ କହିଲେ: “ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ରୂର ହୁଏ, ଶ୍ରୀରେ ଅଭିମାନୀ ହୁଏ। ଇର୍ଷ୍ୟା କରୁ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁ, ଅପମାନ ଦେଉ ଓ ଅପମାନ ପାଇଁ, ମାରିବାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ।