ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଉଚ୍ଚତମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ, ସେ ଦୂରରୁ ଧନକୁ ବଦ୍ଧା ଦୁଃଖ ଭାବରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି ଧନକୁ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଚାହେ, ତେବେ ଧନକୁ ଅନନ୍ତି କରିବା ଅଧିକ ଉତ୍ତମ। ମାଟିକୁ ଦୂରରୁ ଛୁଇଁ ନ ଥିବା ଭଲ, ତାହାକୁ ପରେ ଧୋଇବାରୁ; ଧନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ଧର୍ମ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଅନିଶ୍ଚିତ। ଅନ୍ୟ ପାଇଁ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରିବା, ଯାହାରେ କ୍ଷତି ହୁଏ, ଏହା ମୁକ୍ତିର ଚିହ୍ନ। ଭାରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ: ବୟସ୍ ହେଲେ କେଶ ଓ ଦାନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଧନ ଓ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା କେବେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ। ଚକ୍ଷୁ ଓ କଣ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୃଷ୍ଣା କେବେ ଅପରାଜିତ ରହେ। ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଏକ ଦରଜି ତାଙ୍କର ସୁଇ ଦ୍ୱାରା ପୋଷା ଦେଖାଏ, ଯେପରି ଦରଜି କପଡ଼ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁଇ ଦ୍ୱାରା ଧାଗା ଦେଖାଏ। ପଶୁର ଦେହରେ ଶଙ୍ଖ ବଢ଼ିବା ପରି, ତୃଷ୍ଣା ଅନନ୍ତ, ଅତୃପ୍ତ, ଏବଂ ଶତ ଶତ ଦୁଃଖ ଆଣେ। ଏହି ଅଧର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃଷ୍ଣାକୁ ଏହି କାରଣରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଗୌତମ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି, ସେ କାର୍ମିକ ଫଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ। ଲୋଭୀ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେଠି ସମୃଦ୍ଧି ସବୁଠୁ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ପାଦ ଚମ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ, ସେଉଁଠି ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଚମ୍ମାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏଭଳି ମଧୁର ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ ଆତ୍ମାର ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଅଛି। ଧନ ପ୍ରତି ଲୋଭୀ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏଭଳି ଆନନ୍ଦ କେବେ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ; ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚତମ ଆନନ୍ଦ। ଏହି କାରଣରେ, ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ଚାହୁଁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ, ସେ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଭୋଗପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ତାହା ପୂରଣ ହୁଏ, ତେବେ ଏକ ନୂତନ ଆକାଂକ୍ଷା ପୁନି ତାଙ୍କୁ ବାଣ ପରି ଆଘାତ କରେ; ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆକାଂକ୍ଷା କେବେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଘୀ ଦ୍ୱାରା ଆଗ୍ନି ବଢ଼ିବା ପରି, ଆକାଂକ୍ଷା ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ; ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭ୍ରମିତ ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବାରେ ସମର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ। ଚିଲିକା ପକ୍ଷୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ୟେନ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ପୃଥିବୀର ଚାରି ମହାସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନିଶ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏକ ଦିନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ପାଇଁ ପଥର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମାନ; ରାଜା ନୁହେଁ। ଜମଦାଗ୍ନି କହିଲେ: ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାଇଁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଦାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ ନିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ରାଜାଙ୍କୁ ଧନ ଆଶା କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ମହା ଋଷିମାନେ ଦୟା କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଭ୍ରମିତ ଆତ୍ମା ନରକର ଦୁଃଖ ପ୍ରତି ଭୟ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ; ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ଶକ୍ତି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ଲୋଭ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି କମିଯାଏ; ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ଶକ୍ତି ରଖିଥିବା ଯିଏ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ, ଦାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିମିତ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ। ଦାନୀ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ଅନସ୍ୱୀକୃତ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେହି ଲୋକ ପାଇଁ ଯାନ୍ତି। ଅରୁଣ୍ଧତୀ କହିଲେ: ଜଳରେ ଲଟୁସ ତନ୍ତୁ ଯେପରି ଏବେ ରହେ, ତୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ଦେହରେ ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଅବିରତ ରହେ; ମୂଢ଼ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ଦେହ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣା ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଏକ ଅନ୍ତିମ ରୋଗ ପରି; ଯିଏ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ। ଚଣ୍ଡାଳ କହିଲେ: ମୁଁ ମୋଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛି, ମହାଦେବମାନେ, ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଦୁଇଁ ଉପରେ ଭୟ କରୁଛି। ପଶୁମିତ୍ର କହିଲେ: ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜଣେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା। ଏମିତି କହି, ସେମାନେ ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭ୍ରୂଣଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ନିଜ ନିଜ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼, ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯାଇଗଲେ; ଏବଂ ଭ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଁଚିଲେ। ସେଠି ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ତପସ୍ୱୀ ଶୁନଃସଖ କୁ ଦେଖିଲେ; ସେଙ୍ଗଠି ସହିତ ଏକ ସାଉଁ ଅଗ୍ରକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଗଲେ। ସେମାନେ ଏକ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପଦ୍ମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଜଳର ଆସ୍ତାନ; ହ୍ରଦର ତୀରେ ବସି, ସେମାନେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର କରିଲେ। ତାପରେ ଶୁନଃସଖ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁଠି ଭୋକା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଲେ: “ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଭୋକର ଅନୁଭୂତି କେମିତି ଅଟୁଛି କହନ୍ତୁ।” ଋଷିମାନେ ଏକସାଥି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଅସ୍ତ୍ର, ତଳୱାର, ଗଦା, ଚକ୍ର, କୁହା, ଏବଂ ବାଣ—ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଭୋକରେ ତାହା ଅତିକ୍ରମ ହୁଏ; ଅସ୍ଥମା, କୁଷ୍ଠ, କ୍ଷୟ, ଅଙ୍ଗବାଧ, ଜ୍ୱର, ଅପସ୍ମାର, ଏବଂ ପେଟ ରୋଗ—ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟ ଭୋକରେ ଅତିକ୍ରମ ହୁଏ ନାହିଁ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍ଗନ, ବାହୁବଳୟ, ମୁକୁଟ, ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ କଣବଳୟ—ଭୋକା ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଏମାନେ ଚମକିବା ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଳକୁ ଶୋଷିନେଇଥିବା ପରି, ତେନୁ ଦେହର ନାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋକର ଅଗ୍ନି ଶୋଷିନେଇଥାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କେହି ଶୁଣିବେ ନାହିଁ, ଘ୍ରାଣ କରିବେ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବେ ନାହିଁ; ସେ ଜଳିଯାଏ, ଶୁଷ୍କ ହୁଏ, ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୁଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ; ତଳ, ଉପର ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ। ଭୋକରେ ମୁଁ ଅନ୍ଦ, ବେହରା, ମୂଢ଼, ଏବଂ ଲଙ୍ଗଡ଼ା ହୁଏ; ଭୋକରେ ଉଗ୍ରତା ଏବଂ ଅନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆସିଯାଏ।