ଅତ୍ରି ଋଷି କହିଲେ, “ଆମେ ଅବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ନୁହଁ, ଆମର ବୁଦ୍ଧି କମଜୋର ନୁହଁ; ଆମେ ଜଣାଉଛୁ, ଏହି ଗୁଡିକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଆମେ ଜାଗୃତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ।” ସେ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ଏହା ଏହି ଜଗତରେ ଧନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହା ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଯାଏ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସୁଖ ଚାହୁଁଥିବା ଜଣେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।” ଅତ୍ରି ଆଉ କହିଲେ, “ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସରୁ ଏକ ମୁଦ୍ରାକୁ ଶତଗୁଣ ଓ ହଜାର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଅତି ପାପ ଫଳକୁ ପାଇଥାଏ। ପୃଥିବୀରେ ଚାଉଳ, ଜଉ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଁଠି, ନାରୀ—ସମସ୍ତ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଜଣେ ପାଇଁ ପ୍ରୟାପ୍ତ ନୁହଁ; ତେଣୁ ସନ୍ତୋଷ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍।” ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ତପସ୍ୟାର ସଂଗ୍ରହ ଏକ ଜଣଙ୍କୁ, ଧନର ସଂଗ୍ରହ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ; ଏଠାରେ ତପସ୍ୟାର ସଂଗ୍ରହ ଧନର ସଂଗ୍ରହଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଯେତେବେଳେ କେହି ସମସ୍ତ ସଂଗ୍ରହକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; କାରଣ, ସଂଗ୍ରହ ଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହଁ। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ନେବାରୁ ବଞ୍ଚିଲେ, ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ତେଜ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ରାଜାତ୍ୱକୁ ତୁଳାରେ ଭାର କଲେ; ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା ପାଇଁ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ରାଜାତ୍ୱଠାରୁ ଉତ୍ତମ।” କଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଅଧିକ ଧନ ସଂଗ୍ରହ ଦୁଃଖର କାରଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନର ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇଲେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାରୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଧନର ଅଧିକତା ମୁହଁ ଓ ନରକକୁ ନେଯାଏ। ତେଣୁ, ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା ଜଣେ ଧନକୁ ଦୁଃଖ ଭାବରେ ଦୂରରୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍; ଧନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧନ ଚେଷ୍ଟା ନ କରିବା ଉତ୍ତମ। ମାଟିକୁ ଦୂରରୁ ଛୁଅିବା ଉତ୍ତମ, ତାହା ପରେ ଧୋଇବା ଉପରେ; ଧନ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ଧର୍ମ ଅସ୍ଥାୟୀ। ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ ଯେଉଁଠାରେ ହାରାଇବା ଅଛି, ଏହି ମୁକ୍ତିର ଚିହ୍ନ। ଭୃଗୁ କହିଲେ, “ବୟସ୍ ହେଲେ କେଶ ଓ ଦାନ୍ତ ଝଡ଼ିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଧନ ଓ ଜୀବନ ଚେଷ୍ଟା ଝଡ଼ିଯାଏ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ଓ କଣ ଝଡ଼ିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତୃଷ୍ଣା ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ। ଜେମିତି ଦରଜି ସୁଇ ଦ୍ୱାରା କପଡ଼ରେ ତାଗ ଦେଇଥାଏ, ସେମିତି ଏ ଜଗତର ତାଗକୁ ତୃଷ୍ଣାର ସୁଇ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଅଯାଏ। ପଶୁ ଦେହରେ ଶଙ୍ଖ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଦେହ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ତୃଷ୍ଣା ଅନନ୍ତ, ଅତି ଉତ୍ସୁକ୍ତି, ଶତ ବିପଦ ଆଣେ। ଏହି ଅଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।” ଗୌତମ କହିଲେ, “ସନ୍ତୋଷ ଥିଲେ କେହି କର୍ମ ଫଳକୁ ଜୟ କରିପାରେ ନାହିଁ? ଲୋଭୀ, ଅସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ସନ୍ତୋଷ ମନ ଥିଲେ ସମସ୍ତଠାରେ ସୁଖ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ପାଉଁ ଚମଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଢକି ରଖିଛି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚମଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଢକି ଅଛି; ଏହିପରି, ସନ୍ତୋଷର ଅମୃତରେ ତୃପ୍ତ ମନ ଲୋକର ସୁଖ ଅନନ୍ତ। ଏହିପରି ସୁଖ ଧନ ଲୋଭୀ ମନ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ; ଅସନ୍ତୋଷ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ, ସନ୍ତୋଷ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ସୁଖ। ତେଣୁ, ସୁଖ ଚାହୁଁଥିବା ଜଣେ ସଦା ସନ୍ତୋଷ ରହିବା ଉଚିତ୍।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଯଦି ଏକ ଭୋଗ ଚାହୁଁଥିବା ଜଣଙ୍କୁ ଏକ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଛି, ତେବେ ଆଉ ଏକ ଇଚ୍ଛା ତାଙ୍କୁ ତୀର ଭଳି ଆଘାତ କରେ; ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ତୃଷ୍ଣା କେବେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଘୀ ଦ୍ୱାରା ଆଗ୍ନି ଭଳି, ଏହା ଉତ୍ସୁକ୍ତିକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ; ଭୋଗ ଆଶାରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ସୁଖ ପାଏ ନାହିଁ। ଚିତାର ଛାୟାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିବା ଚିଲିକା ପକ୍ଷୀ ଭଳି, ପୃଥିବୀରେ ଚାରି ମହାସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅନ୍ତ। ଏକ ଜଣେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କଲେ ଏହା ପାଇଁ ପଥର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମାନ, ରାଜା ନୁହଁ।" ଜାମଦଗ୍ନି କହିଲେ, “ଦାନ ନେବାକୁ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ନେଇନାହିଁ, ସେ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଅମର ଲୋକକୁ ପାଏ; କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଧନ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମହା ଋଷିମାନେ ଦୟା କରନ୍ତି। ଏପରି ମୁହଁ ହୋଇଥିବା ଆତ୍ମା ନରକର ଭୟକୁ ଦେଖି ନାହିଁ; ଦାନ ନେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ଦାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣର ତେଜ କମିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦାନ ନେବାକୁ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଦାନ ନେଇନାହିଁ, ସେ ଦାନକାରୀଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଏ।" ଅରୁଣ୍ଧତୀ କହିଲେ, “ଯେମିତି ପଦ୍ମ ତନ୍ତୁ ସଦା ଜଳରେ ରହିଥାଏ, ସେମିତି ତୃଷ୍ଣା ଦେହରେ ସଦା ଅଛି; ମୂଢ଼ମନ୍ଥିଲା ପାଇଁ ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବା କଷ୍ଟ, ଦେହ ଝଡ଼ିଯାଏ ମଧ୍ୟ ଏହା ଝଡ଼ିଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି ତୃଷ୍ଣା ମୃତ୍ୟୁ ରୋଗ ଭଳି; ଯିଏ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଖୁସି ପାଏ।” ଚଣ୍ଡାଳ କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଭୟ କରେ, ମହା ଦେବମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଦୁହିଁକୁ ଭୟ କରେ।” ପଶୁମିତ୍ର କହିଲେ, “ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା ଜଣେ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।" ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭ୍ରୂଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାହାର ଫଳକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି, ନିଜ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କର ଭ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଁଚିଲେ। ସେଠାରେ ଏକାଏକି ଶୁନଃଶଖ ନାମକ ଭ୍ରମଣାଶ୍ରମୀକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ମିଶି ଅଧିକ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଏକ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପଦ୍ମରେ ଢକି ଅଛି, ଜଳର ଆଧାର; ହ୍ରଦ କୂଳରେ ବସି ସୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର କଲେ। ତାପରେ ଶୁନଃଶଖ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଖାଲି ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସମସ୍ତେ ମିଶି ଉପବାସର ଅନୁଭୂତି କଣ, ଏହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।” ଋଷିମାନେ ଏକସାଥି ଶୁନଃଶଖଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଅସ୍ତ୍ର, ତଳୱାର, ଗଦା, ଚକ୍ର, କୁହା, ତୀର—ଏହି ସମସ୍ତ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ଉପବାସର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ। ଆସ୍ଥମା, କୁଷ୍ଠ, କ୍ଷୟ, ଅଙ୍ଗବାହି, ଜ୍ୱର, ମୃଗୀ, କଲିକ—ଏହି ରୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣା ମଧ୍ୟ ଉପବାସର ଯନ୍ତ୍ରଣାଠାରୁ କମ୍।