ଏକ ସମୟର କଥା, ରୈଭ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି, ଚ୍ୟବନ, କଶ୍ୟପ, ଭୃଗୁ, ଦୁର୍ବାସା, ଜମଦଗ୍ନି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ଗାଲବ—ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ, ତଥା ଉଶନାସ, ଭୃଗୁବଜ, ଯବକୃତ, ସ୍ଥୂଳକ୍ଷ, ସକଳକ୍ଷ, କଣ୍ୱ, ମେଧାତିଥି ଓ କୃତା ଏମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତେ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ନାରଦ, ପର୍ବତ, ସ୍ୱଗନ୍ଧି, ଦ୍ୱିଜ ଚ୍ୟବନ, ତ୍ରିଣାମ୍ବୁ, ଶବଳ, ଧୌମ୍ୟ, ଶତାନନ୍ଦ ଓ କୃତବ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଏହା ସହିତ ଜମଦଗ୍ନି, ରାମ, ଅଷ୍ଟକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ଏମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସଂଯମ, କରୁଣା ଓ ତପସ୍ୟାର ମହତ୍ତ୍ୱ ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିଲା । ସେଠି କରୁଣା, ବିଜୟ, ଶୌର୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟ, ଧୈର୍ୟ, ସରଳତା, ଦୟା, ଦାନ ଓ ଜପ—ଏହି ଗୁଣମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ । ସେଠି କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ପରଲୋକରେ ଫଳିଥାଏ ବୋଲି ଜାଣି, ଏହି ଋଷିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ । ସେଠି କୌଣସି ନାସ୍ତିକ, ଚୋର, ଅସଂଯମୀ, କ୍ରୁର, ନିନ୍ଦକ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ଅଭିମାନୀ ଯାଉନଥିଲେ । ସତ୍ୟବାଦୀ, ତେଜସ୍ୱୀ, ଶୌର୍ୟଶାଳୀ, କରୁଣାମୟ, କ୍ଷମାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଯଜ୍ଞଚର୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ନିର୍ଲୋଭ ଓ ଅହିଂସକ ଲୋକମାନେ ଏଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ୱାମୀଭାବ ଓ ଅଭିମାନରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାନ୍ତି; ଏମାନେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ତେଁମାନେ କେବେ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ । ଜେଉଁମାନେ ମୋହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଆସକ୍ତ, କାମ, ଲୋଭ, ମଦ, ଦ୍ୱେଷ, କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ-ଅପମାନରେ ସମ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଯାନ୍ତି । ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆଶ୍ରମରେ ନିୟମିତ ରହୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଶାଳ ସଉଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ କାର୍ଯ୍ୟ, ଚିନ୍ତା ଓ ଶବ୍ଦରେ କେବେ ଅପହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣାମୟ ଓ ସଦା ମୃଦୁଭାଷୀ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଅତିଥିସତ୍କାର, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ସ୍ନାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସଦା ମାତା, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା କନ୍ୟାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି ଓ କାମନାରୁ ମୁକ୍ତ ଥାନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଅପମାନ ହେଲେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଅପକାର ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ସମ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ, ସେମାନେ ଏଇ ଭୂମିରେ ଘୁରିବା ପରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି । ଏହିପରି ଏକ ସମୟରେ ଏଠି ଭୟଙ୍କର ଖରା ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଭୂଖ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଲେ । ଖାଦ୍ୟ ନ ଥିବା ଏହି ଲୋକରେ ଆତ୍ମସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଏମାନେ ଏକ ମୃତ ଶିଶୁକୁ ନେଇ, ଅତି ଅବସ୍ଥାରେ ତାହାକୁ ରାନ୍ଧିଲେ । ଏହି ଋଷିମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ କହିଲେ—"ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରଥା; ତେଣୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋ ଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ । ଗ୍ରାମ, ଚାଉଳ, ଯବ, ଖାଦ୍ୟ, ମଣି, ସୁନା, ଗାଈ, ଦୁଧାଳୁ ଗାଈ—ଏସବୁ ମୁଁ ଦେଉଛି; ମାଂସ ରାନ୍ଧନ୍ତୁ ନାହିଁ ।" ତେବେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, "ରାଜନ୍, ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଭୟଙ୍କର; ମଧୁର ରୁଚି ବିଷ ସମାନ । ତୁମେ ଏହି କଥା ଜାଣି ବି ଆମକୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କାହିଁକି କରୁଛ?" ସେମାନେ ଦାନ ଗ୍ରହଣର ଦୁଷ୍ପରିଣାମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ—"ଦଶ ଜଣକୁ ମାରିଥିବା ଏକ ଚାରିଉଁଥିବା ସମାନ, ଦଶ ଚାରିଉଁଥିବା ଏକ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ସମାନ, ଦଶ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଏକ ବେଶ୍ୟା ସମାନ, ଦଶ ବେଶ୍ୟା ଏକ ରାଜା ସମାନ । ଏକ ବଧକ ହଜାର ପଶୁ ମାରିଥିଲେ ଏକ ରାଜା ସମାନ; ତେଣୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ନେବା ଭୟଙ୍କର । ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲୋଭରେ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ନେଇଥାଏ, ସେ ତାମିସ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପୀଡିତ ହୁଏ । ରାଜା, ତୁମେ ତୁମ ଦାନ ନେଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦିଅ; ଏହିପରି କହି ସେମାନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ ।" ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉଡୁମ୍ବର ଫଳ ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ଭରି ଭୂମିରେ ଛିଟିଦେଲେ । ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଏହି ଫଳ ନେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଭାରୀ ଅନୁଭବି, ଅତ୍ରି କହିଲେ ଏହା ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଅତ୍ରି କହିଲେ, "ଆମେ ମୂଢ଼ ନୁହେଁ, ଅବିବେକୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହିଠି ସୁନା ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିଛୁ, କାରଣ ଆମେ ଜ୍ଞାନୀ । ଏହା ଏ ଲୋକରେ ଧନ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଅଛି; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହା ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଯାଏ । ଏହିପରି ଅସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।" "ଯଦି କେହି ତିନି ଶତ ଗୁଣିଥିବା ଏକ ମୁଦ୍ରା ଓ ହଜାର ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ଧନ ଅନ୍ୟଠାରୁ ନେଉଛି, ସେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ସମସ୍ତ ଚାଉଳ, ଯବ, ସୁନା, ଗାଈ ଏବଂ ନାରୀମାନେ ମିଳି ମଧ୍ୟ ଏକ ଲୋକ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ସନ୍ତୋଷ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ।" ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ତପସ୍ୟା ଆର୍ଜନ କେତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନ ସଂଗ୍ରହ କେତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା ଆର୍ଜନ ଧନ ସଂଗ୍ରହଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସଂଗ୍ରହକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନଶ୍ୱର ହୁଏ; କାରଣ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ ।" "ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେତେ ଅନୁଚିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେତେ ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଉନ୍ନତି ପାଏ । ସେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ତୁଳାରେ ଓଜନ କଲେ; ଆତ୍ମକଳ୍ୟାଣ ଚାହୁଁଥିବା ପାଇଁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ରାଜ୍ୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" କଶ୍ୟପ କହିଲେ, "ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ବିପୁଳ ଧନ ଏକ ଅପମାନ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋହିତ ହେଲେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାରୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଧନର ଅତିରିକ୍ତତା ମୋହ ଓ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ ।