ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଋଷିମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ— “ଆପଣ କିଏ? ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ। କେଉଁ କାରଣରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଦେବତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଏ? ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା, “ମୁଁ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ନିତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ତୁମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଜିଜ୍ଞାସା ଦେଖି ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆପଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛି।” ଏହି ଦେବତାଙ୍କର ବାଣୀ ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଆଦି ଋଷିମାନେ ସେହି ଆଦି ଓ ଅନ୍ତହୀନ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ— “ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଚ୍ୟୁତ, ନିତ୍ୟ, ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଦାମୋଦର, ଜ୍ଞାନୀ, ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁନି ପୁନି ନମସ୍କାର।” ଏପରି ଭାବରେ ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବାରୁ, ଭଗବାନ ହରି ଖୁସି ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ମୁଁ କେଉଁ ଵର ଦେଉଁ? କି ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?” ତେବେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ଖୁସି, ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ବ୍ରତ କଥା କହନ୍ତୁ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଇଥାଏ— ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥାଏ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦେଉଥାଏ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମାର ଶାନ୍ତି ଦେଉଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ସହଜରେ କରିପାରିବା, ବଡ଼ ଫଳଦାୟକ ଓ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ। ଏହା କରିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।” ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ, ଯେତେବେଳେ ଦ୍ବାଦଶୀ ତିଥି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ, ସେହି ଦିନ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ମହାପାପ ନାଶକ। ସେହି ଦିନ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ— ଆମଳକୀ ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଇ ରାତି ଜାଗିବା ଦରକାର। ଏହି ବ୍ରତ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏହା ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠାରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ ନାହିଁ।” ଋଷିମାନେ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ବ୍ରତର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି କହନ୍ତୁ। କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, କେଉଁ ନମସ୍କାର, କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା? ଦାନ କିପରି, ସ୍ନାନ କିପରି, ପୂଜା କିପରି? ମନ୍ତ୍ର କଣ?” ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ବ୍ରତର ସଠିକ୍ ବିଧି ଶୁଣ। ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଦରକାର, ପରଦିନ ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା, ‘ପ୍ରଭୁ, ଆସନ୍ତା କାଲି ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି, ମୋର ଆଶ୍ରୟ ହୁଅନ୍ତୁ।’ ଏହିପରେ ଦନ୍ତଧାବନ କରି, କୌଣସି ପାପୀ, ଚୋର, ନାସ୍ତିକ, ଦୁଷ୍ଟ, ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବା, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଗମନ କରିଥିବାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ନାହିଁ। ବିକେଳେ ନିୟମାନୁସାରେ ନଦୀ, ପୋଖରୀ, କୂଆ କିମ୍ବା ଘରେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି ସ୍ନାନ କରିବା। ପ୍ରଥମେ ମାଟି ନେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର କହି ସ୍ନାନ କରିବା, ‘ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ପୃଥିବୀ, ମୋ ପାପ ଦୂର କର, ଯେ କିଛି ଅପରାଧ ହୋଇଥିବା।’ ପୁଣି କହିବା, ‘ତୁମେ ଜଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ, ଦେହର ରକ୍ଷକ। ଘମ ଓ ଅଣ୍ଡଜ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯାହାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେହି ରସର ମାଲିକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।’ ଏହିପରେ, ‘ମୁଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ତଳାଉ, ଝରଣା, ଦିବ୍ୟ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରିଛି; ଏହି ସ୍ନାନ ମୋତେ ଦିଅ।’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି, ତାପରେ ସୁନାରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା, ସୁନା ଦ୍ୱିତୀୟାଂଶ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ମାତ୍ରା ଦେଇ। ଘରକୁ ଫେରି, ପୂଜା ଓ ହୋମ କରି, ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ସହିତ ଆମଳକୀ ଗଛ ପାଖକୁ ଯିବା। ଗଛ ପାଖରେ ପରିସ୍କାର କରି, ମନ୍ତ୍ର ପୠଢି ଏକ ଦୋଷରହିତ କଳଶ ରଖିବା। ସେହି କଳଶ ପଞ୍ଚ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଲାଗିଥିବା, ଛତା ଓ ଜୁତା ଦେଇ ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦନ ଲେପିବା। ମାଳା ପିନ୍ଧାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଧୂପ ଦେଇ, ଚାରିପାଖରେ ଦୀପ ଶ୍ରେଣୀ ଲଗାଇ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇବା। ଏହିପରେ, ଏକ ପାତ୍ରରେ ଦିବ୍ୟ ଭୁନା ଧାନ ଭରି, ତାହାପରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ବସେଇବା। ପଦେ ବିଶୋକଙ୍କୁ, ଜଂଘାରେ ବିଶ୍ୱରୂପୀଙ୍କୁ, ଉରୁରେ ଉଗ୍ରଙ୍କୁ, କଟିରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଉଦରରେ ପଦ୍ମନାଭ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀ, ବାମ ହସ୍ତରେ ଚକ୍ରଧାରୀ, ଡାହାଣ ହସ୍ତରେ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କଣ୍ଠରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ମୁଖରେ ଯଜ୍ଞମୁଖ, ନାକରେ ଦୁଃଖମୁକ୍ତିର ଧାମ, ଚକ୍ଷୁରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭାଳରେ ବାମନ, ଭୂକୁଟିରେ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ମୁଣ୍ଡରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ହେଉଛି ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର। ଏହା ପରେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଫଳ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା। ତାପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଧର୍ମ ପାଠ, ଷ୍ଟୋତ୍ର ଓ ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶ୍ରବଣ କରି ସମଗ୍ର ରାତି ଜାଗିବା। ପ୍ରଭାତେ କଳଶର ପରିକ୍ରମା, ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ୧୦୮ କିମ୍ବା ୨୮ ପରିକ୍ରମା କରି, ତାପରେ ହରିଙ୍କୁ ଦୀପ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା। ଏହିପରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଜୋଡ଼ା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜୁତା ଦାନ କରିବା। ‘ଯାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରୂପେ କେଶବ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି ଆମଳକୀ ଫଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପରିକ୍ରମା କରିବା। ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବେ, ପରେ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା। ଏଭଳି କରି ଏହି ବ୍ରତ କଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଏହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଫଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଏହିପରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତର ବିଧି ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି।