କାଳେୟ ଦାନବମାନେ ଦୁଇଥର ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଋଷିମାନେ ବସୁଥିବା, ପବିତ୍ର ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବା ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଖାଇ ବଞ୍ଚୁଥିବା ଏକଶଏ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ସେମାନେ ଖାଇଦେଲେ। ଏଭଳି ରାତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦିନେ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ବିଶି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଦାନବମାନେ ଏକ ଏକ କରି ତପସ୍ବୀମାନେଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଦେହ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାତିରେ ଦାନବମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏଦିକ ସେଦିକ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ତପସ୍ବୀ ଦଳକୁ ମାରିଦେଲେ। ହେ ରାଜା, ଏହି ଘଟଣା ଲୋକମାନେ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ବେଦପାଠ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା, ଯଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ସବ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉନାହିଁ। କାଳେୟମାନଙ୍କ ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବିନିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଇପଡ଼ିଲା; ଏଭଳି ଭାବେ ଲୋକମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲେ। ଭୟରେ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଲୋକମାନେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ; କିଛି ଗୁହାରେ ଲୁଚିଗଲେ, କିଛି ଦ୍ବିଜ ତପସ୍ବୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଛିଟିଯାଇଲେ। କିଛି ତପସ୍ବୀ ଭୟରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ; ଅନେକ ଶୂରବୀର ବଣ୍ଧୁ ଧନୁର୍ଧର ତଥା ଅହଂକାରୀ ତପସ୍ବୀ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ। ସେମାନେ ଦାନବମାନେଠାରେ ଧାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିବା ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇଲେ, ବିନାଶ ମାତ୍ର ପାଇଲେ; ଯଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ସବ ବନ୍ଦ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଶାନ୍ତ ଓ ବିକୃତିରେ ଡୁବିଗଲା। ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ଦେବତାମାନେ ଏହି ବିପଦରେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇ, ଭୟରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ। ସେମାନେ ଅଜୟ, ବୈକୁଣ୍ଠବାସୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ— "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମ ପ୍ରଜାତା, ପାଳକ ଓ ସଂରକ୍ଷକ; ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି। ଏକଥା ମଧୁସୂଦନ, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ରରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଥିଲା, ଆପଣ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଆପଣ ନରସିଂହ ରୂପ ନେଇ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ବଳି ନାମକ ଅଜୟ ଦାନବକୁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତିନି ଲୋକରୁ ବିଦାୟ କରିଥିଲେ। ଜମ୍ଭ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିଲା, ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ମାରିଦେଲେ। ଏପରି ଅନେକ ଅସଂଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ; ଆମେ ଭୟଭୀତ, ଆପଣ ଆମର ଆଶ୍ରୟ। ତେଣୁ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଏହି ବିପଦରେ ଜଗତ, ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଫଳ-ଫୁଲେ, ମାନବମାନେ ଭଲ ରହନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ହବି ଓ ପିତୃତର୍ପଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏପରି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକାପରି ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରି ଚାଲେ; ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦୁଃଖ ହୁଏନାହିଁ, ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ସଂରକ୍ଷକ। ଏବେ ଏହି ମହାଭୟ ଆସିଛି, ଆମେ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ କିଏ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ରାତିରେ ହତ୍ୟା କରୁଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ପୃଥିବୀ ବିନାଶ ହେବ। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ହେ ବାହୁଶାଳୀ ଲୋକନାଥ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ସଂରକ୍ଷିତ। ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷା ଥିଲେ ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେନାହିଁ, ନହେଲେ ସମସ୍ତେ ବିନାଶ ପାଇବେ।" ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: "ହେ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେଁ କିଏ ଏହି ବିନାଶର କାରଣ। ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଶୁଣ। କାଳକେୟ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଦଳ ଅଛନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶତାକ୍ଷୀ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିବା ପରେ, ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବରୁଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାତିରେ ଏଠାରେ ତପସ୍ବୀମାନେଠାରେ ହତ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ବିନାଶ ହେଉଛି। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୁଚିଥିବାରୁ ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କର, କିପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରାଯାଇପାରିବ।" ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ବରୁଣପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେପରି ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ନିଜ ନିୟମରେ ତପସ୍ୟାରତ ଓ ଧୈର୍ୟର ଭଣ୍ଡାର। ସେମାନେ କହିଲେ— "ପୂର୍ବେ ଯେତେବେଳେ ନହୁଷ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲା, ଆପଣ ଆମ ଆଶ୍ରୟ ହେଇଥିଲେ; ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ହେ ଦୁଃଖ ହରଣ କରିବାଳା। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ବାଧା ଦେଇ, ରୋଷରେ ଦେହ ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଥିଲା, ଜୀବମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଆମେ ସବୁବେଳେ ଭୟଭୀତ ଥାଉ, ଆପଣ ଆମ ଆଶ୍ରୟ; ତେଣୁ ଆଜି ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ବର ଅର୍ଥେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ, କାରଣ ଆପଣ ବରଦାତା।" ଏଠାରେ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: "ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ କାହିଁକି ହଠାତ୍ ରୋଷରେ ବଢ଼ିଗଲେ? ଏହି କଥା ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଉଛି, ହେ ମହାମୁନି।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତ, ଯାହା ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଓ ସୁନାର ଅତି ପବିତ୍ର ପର୍ବତ, ତାହାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରେ। ଏହି ଦେଖି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ କହିଲେ: 'ଯେପରିକି ତୁମେ ସବୁବେଳେ ମେରୁକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କର, ସେପରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପରିଭ୍ରମଣ କର।' ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ଏହି ପର୍ବତକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରୁନାହିଁ। ଏହି ପଥ ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।