କାଳକେୟ ଦାନବମାନେ ସୁନା ଜଡିତ ବାର୍ମା ପିନ୍ଧି, ଲୋହା ଗଦା ଧରି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ସେମାନେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଳ ଆଗ୍ନିରେ ଜଳି ଗଛମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଏହି ଏକତ୍ରିତ ଓ ଦୃତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ସାମ୍ନା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ଦେବତାମାନେ; ସେମାନେ ଭୟରେ ଭାଙ୍ଗି ପଳାଇଗଲେ । ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟ ଓ ବିପନ୍ନତାରେ ପଡ଼ିଲେ, କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଯାଉଥିଲା । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଲେ, ଯାହାରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ିଗଲା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଓ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଲେ । ଏପରି ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ଇନ୍ଦ୍ର । ଦେବତାମାନେ ଏହି ନୂତନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ବୃତ୍ରାସୁର ଏହା ଅନୁଭବ କରି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କଲେ; ତାଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ପୃଥିବୀ, ଦିଗ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପାହାଡ଼ ସମସ୍ତେ କମ୍ପିଗଲେ । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା ଶୁଣି, ମହେନ୍ଦ୍ର ଭୟ ଓ ପୀଡ଼ାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ବଜ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଲାଗି, ବୃତ୍ରାସୁର ସୁନା ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ବୃହତ୍ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟି ପଡ଼ିଥିଲା । ବୃତ୍ରାସୁର ନିହତ ହେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ ଏକ ହ୍ରଦକୁ ପଳାଇଗଲେ; ସେ ଭାବିଲେ ଯେ, ବଜ୍ର ଫିଙ୍ଗିଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭୟରେ ବୃତ୍ରାସୁର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଦେବତାମାନେ ଏହା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ବଞ୍ଚିଥିବା ଦାନବମାନେ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତଡ଼ିତ୍ ଭାବେ ନିହତ ହେଲେ । ଏହି ମହା ଅସୁରମାନେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭୟରେ ବାୟୁ ସମାନ ଦୃତ ହୋଇ, ଅପାର ସମୁଦ୍ରକୁ ପଳାଇଗଲେ । ସେଠାରେ, ମାଛ ଓ ମଣିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ କିଛି କ୍ରିୟା କଲେ; କିଛି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ । ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦଗ୍ଧ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତ ସମୟ ଆସିବା ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା । ସେମାନେ ଭାବିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରଥମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; କାରଣ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅବଳମ୍ବିତ । ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ହେଲେ, ସଂସାର ନିଜେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବ । ଏହିଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତେ ଜଗତ୍ ଧ୍ୱଂସର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତରଙ୍ଗିତ ଓ ଅଗମ୍ୟ ସମୁଦ୍ର, ମଣିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରୁଣ୍ୟ ଦୁର୍ଗରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଲେ । ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, କାଳକେୟମାନେ ତିନି ଲୋକ ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ତା’ପରେ ରାତିରେ, ଦ୍ୱେଷ ଭରିଥିବା ଏହି ଦାନବମାନେ ଆଶ୍ରମ ଓ ତୀର୍ଥରେ ରହୁଥିବା ଋଷିମାନୋ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋ ଏବଂ ଅଠାସି ଶହ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନୋ ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ । ପରେ ସେମାନେ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱିଜ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବସୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଏକଶତ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ । ଏହିପରି ରାତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦିନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନିୟମିତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବସୁଥିଲେ । ସେଠାରେ, ବାୟୁ ଓ ଜଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବିଶି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ; ଏହିପରି ଦାନବମାନେ ଏକ ଏକ କରି ତପସ୍ୱୀମାନୋ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ରାତିରେ ତାଙ୍କର ବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ସେମାନେ ଚାଲିଫିରୁଥିଲେ; ଏହିପରି ଅନେକ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଦଳକୁ ହତ୍ୟା କଲେ । କିନ୍ତୁ, ରାଜନ୍, ଲୋକମାନେ ଏହି ଘଟଣା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ବେଦ ପାଠ ନଥିଲା, ଯଜ୍ଞ ଉଚ୍ଚାରଣ ନଥିଲା, ଓ ଉତ୍ସବ-ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା । ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ କାଳକେୟଙ୍କ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରାଶ ହୋଇପଡ଼ିଲା; ଏପରି ଭାବେ ଲୋକମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିଲେ । ଭୟଭୀତ ଓ ନିଜ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ; କିଛି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଚିତ୍ତ ଭୟରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ତପସ୍ୱୀ । ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କଲେ; କିଛି ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧର ଏଠାରେ ରହିଗଲେ । ସେମାନେ ଦାନବମାନୋ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦାନବମାନେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ । ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା; ଯଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ସବ ବନ୍ଦ ହେବାରୁ, ସଂସାର ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଗଲା । ଏହାପରେ, ରାଜନ୍, ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଭୟରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ । ସମସ୍ତେ ଅଜୟ ଵୈକୁଣ୍ଠବାସୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂରକ୍ଷକ; ଚଳଅଚଳ ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି । କେତେବେଳେ ଭୂମି ସମୁଦ୍ରରେ ଲୁଚିଯିବାବେଳେ, ଆପଣ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନାମକ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବକୁ ଆପଣ ନରସିଂହ ରୂପେ ବଧ କରିଥିଲେ । ବଳି ନାମକ ଅଜୟ ଅସୁରକୁ ଆପଣ ବାମନ ରୂପେ ତିନି ଲୋକରୁ ବିଦାୟ କରିଥିଲେ ।