ନନ୍ଦା ନିଜ କଥାର ସତ୍ୟତା ଉପରେ ଭରସା କରି, ନିଜ ପୁଅ, ମା, ମିତ୍ରମାନେ ଏବଂ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ; ସେ ପୁନି ଏଠାକୁ ଫେରିବେ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ନନ୍ଦା ନିଜ ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମା, ମୁଁ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଏବଂ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର; ଏହି ଶିଶୁ ତୁମର ନାତି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?" ସେ ବିପୁଳା, ଚମ୍ପକା, ମାତର୍ଭଦ୍ରା, ସୁରଭି, ମାନିନୀ, ବସୁଧାରା, ପ୍ରିୟାନନ୍ଦା, ମହାନନ୍ଦା, ଘଟସ୍ରବା ପ୍ରଭୃତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାତୃମାନେ ଉପରେ କଥା କହିଲେ। "ମୁଁ ଅଜାନି ହେଉ କି ଜାଣି ହେଉ, ଯଦି କିଛି ଅସୁମଧୁର କଥା କହିଥିବି, ହେ ଶୁଭ୍ର ଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, କୃପା କରି ମୋତେ କ୍ଷମା କର; ଏବଂ ମୁଁ ଯାହା କରିଥିବି, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତୃମାନେ, ସବୁଦିନ ଦୟା କରୁଥିବା, ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କର।" ନନ୍ଦା ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ମୋ ପୁଅ ଅସହାୟ, ପୀଡିତ, ଦୁଃଖିତ, ମାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଇଛି, ହେ ଭଉଣୀମାନେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୟାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।" "ଏହି ଅସହାୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିହୀନ ଶିଶୁକୁ ତୁମେ ନିଜ ପୁଅ ଭଳି ଦୟାରେ ରଖିବା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି, ସତ୍ୟରେ ଭରସା କରି, ମୋତେ କ୍ଷମା କର।" "ମୋ ମିତ୍ରମାନେ କିଛି ବଡ଼ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ଏହି ପ୍ରଥମ ପୁଅ ପାଖରେ ଆସିଛି।" ନନ୍ଦାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମାଁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ଗଭୀର ଶୋକରେ ପଡ଼ି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଲେ: "ଆହା, ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ତୁମେ, ନନ୍ଦା, ସତ୍ୟବାଦୀ ହୋଇ, ବାଘର ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦକୁ ପାଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛ।" "ସପଥ ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ବିପଦକୁ ଟାଳି ଦିଆଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟମ କରି ନିଜେ ନିଜକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ନନ୍ଦା, ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଜ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି ସତ୍ୟର ପ୍ରେମରେ ଯାଇବା ଅଧର୍ମ କରୁଛ।" "ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ସାଧୁମାନେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବା ବାଧ୍ୟତା ଆସେ, ସପଥ ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ପାପ ନାହିଁ।" "ଯେଉଁଠି ଜୀବମାନଙ୍କର ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ କହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।" "ସ୍ତ୍ରୀ, ବିବାହ, ଗୋମାନେ ଛାଡ଼ିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ବିପଦରେ ସପଥ ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ପାପ ନାହିଁ।" ନନ୍ଦା କହିଲେ, "ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅସତ୍ୟ କହିବି; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଅସତ୍ୟ କହିପାରିବି ନାହିଁ।" "ଏକା ଏକା ଗର୍ଭରେ ଯୋଗ ହୁଏ, ଏକା ଏକା ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା; ଏକା ଏକା ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଉପଭୋଗ କରିବା—ଏହି ଲାଗି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।" "ସମସ୍ତ ଜଗତ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଅଟୁଟ୍, ଧର୍ମ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଅଟୁଟ୍, ସମୁଦ୍ର ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ତାହାର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନାହିଁ।" "ବଲି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଦେଇ, ତଳ ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି; ମାୟା କ୍ରମେ ବଲି ବନ୍ଧା ହେଲେ, ତଥାପି ସେ ନିଜ ସତ୍ୟ କଥା ଛାଡ଼ିନାହିଁ।" "ଶତ ପ୍ରସ୍ତର ଉପରେ ଉଠିଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ୍ ଅଛି ଏବଂ ତାହାର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନାହିଁ।" "ସ୍ଵର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ନରକ ଏହି ସତ୍ୟବାଦିତା ଉପରେ ଅଟୁଟ୍; ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟବାଦିତା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।" "ଯେଉଁଠି ଏକା ଥିଲେ ଅନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ—ସେ ନିଜ ପ୍ରତି ଚୋରି କରେ, ତାହାର କଣ ପାପ ନାହିଁ?" "ନିଜେ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯମ ରାଜା ତାଙ୍କର ଧର୍ମର ଅର୍ଦ୍ଧ କାଟିଦେଇଛନ୍ତି।" "ଗଭୀର ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ନିସ୍ନାନ କରି, ସତ୍ୟ ତୀରେ, କ୍ଷମାର ହ୍ରଦରେ, ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ଦଶା ପାଇଯାଏ।" "ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ତୁଳାରେ ରଖିଲେ—ସତ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।" "ସତ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ, ଶିକ୍ଷା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତିରୁ ମୁକ୍ତ; ଏହା ଉତ୍ତମମାନଙ୍କର ଧନ, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ଫଳ; ଏହା ପାଇଲେ ସ୍ଵର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି—କେମିତି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଯିବି? ଏହି ସମାଜରେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଚାଲିଥିବା।" ମିତ୍ରମାନେ କହିଲେ, "ହେ ନନ୍ଦା, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ; କାରଣ ତୁମେ ଉଚ୍ଚ ସତ୍ୟବାଦିତାରେ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡ଼ୁଛ, ଯାହା ଛାଡ଼ିବା ବଡ଼ କଠିନ।" "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ତୁମେ ଏହି ତ୍ୟାଗ କରି, ତିନି ଲୋକରେ କଣ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ?" "ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏହି ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପୁଅ ସହ କୌଣସି ବିଚ୍ଛେଦ ହେବ ନାହିଁ; ଏକ ଶୁଭ୍ର ଚିତ୍ତ ଜନନୀ ପାଇଁ କୌଣସି ଅପସମୃତି ନାହିଁ।" ନନ୍ଦା ସମସ୍ତ ଗୋପମାନେ ଦେଖି, ଗୋକୁଳକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଦେବତା ଏବଂ ଗଛମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ପୃଥିବୀ, ଵାରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦଶ ଦିଗର ଦିଗପାଳ, ଗଛମାନେ, ତାରା ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର କରି: ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧମାନେ, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ଦେବତାମାନେ। "ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଡ଼ିବା ଘାସମାନେ ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ହେ ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ସରଳ, ଅର୍ଜୁନ, କିଂଶୁକ ଗଛମାନେ।" "ସମସ୍ତ ଗଛମାନେ ମୋ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣନ୍ତୁ: ମୋ ମାଝିଁ ଛାଇଁ, ଏକା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ, ଏହି ଦୁଃସ୍ଥ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଡ଼ିଯାଉଛି।" "ସ୍ନେହରେ ଏହି ଛୋଟ ଛାଇଁ, ଶିଶୁକୁ ନିଜ ପୁଅ ଭଳି ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ମାହିନା ଏବଂ ପିତାହୀନ, ଅସହାୟ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଚିତ୍ତ।" "ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଡ଼ି, ଗଭୀର ଶୋକରେ କାନ୍ଦୁଛି—ଏଠି, ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ, ମୋ ପୁଅ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛି।" "ବଡ଼ ଶୋକରେ ଅତିକ୍ରମ, ଭୋକ ଏବଂ ତ୍ରିଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, ଏକା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଖାଲି ଦେଖୁଛି।" "ଏକ ଘୁଡ଼ିବାକୁ, ଦୟାରେ ରକ୍ଷା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି, ମାତୃସ୍ନେହରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ନନ୍ଦା ଏହି ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ।" "ଶୋକର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳି, ପୁଅକୁ ଦେଖିବାରୁ ବିଯୁକ୍ତ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ପରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଗଛରୁ ଲତା ପରି ଖସିଯାଇଥିଲେ।