ଏହିପରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ ମହିଳାଟି ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ କୌଣସି ଦେବୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ନୁହଁନ୍ତି, ନ ଆସୁର ମହିଳା, ନ ନାଗକନ୍ୟା। ଏପରି ଏକ ମହିଳାକୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦେବୀମାନେ ଦେଇଥିବା ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ କଲେ। ତାଙ୍କର ସତ୍ୟବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ସେ ମହିଳା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜ ପାଇଲେ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଉପଲବ୍ଧ କଲେ। ତିଳ ଦାନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ସୁନା, ରୂପା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧିର ଘର ଲାଗି ପାଇଲେ। ସେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜରେ ଭରିଯାଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏପରି ହେଲେ। ଏଠାରେ ଏହି ଶିକ୍ଷା ମିଳେ—ଅତି ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧନ ପାଇଁ କୁଟିଳତା ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ତିଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି କଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଶରୀର ସ୍ୱସ୍ଥ ରହେ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଦୁଃଖ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସେ ନାହିଁ। ଏପରି ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ତିଳ ଦାନକାରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଫଳ ପାଉଛନ୍ତି। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଥାଯଥ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଯାହାକି ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନିୟମ ମାନି ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଥିରେ କୌଣସି କ୍ଷତି କିମ୍ବା ଶରୀରରେ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହିପରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: "ତୁମେ ବିଜୟା ଓ ତାହାର ମହାଫଳ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛ; ଏବେ ଫାଲ୍ଗୁନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯାହା ଘଟେ, ତାହାର ନାମ କହ।" ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୁନି କହିଲେ: "ଧର୍ମପୁତ୍ର, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ କଥା କହିବି, ଯାହା ମାନ୍ଧାତୃ ଓ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ମୋତେ ପଚାରିଥିଲେ। ରାଜନ୍, ଫାଲ୍ଗୁନର ବିଶେଷ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଆମଳକୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ବୈକୁଠ ଲାଭ ହୁଏ।" "ଆମଳକୀ ଗଛ ତଳେ ଯାଇ ରାତି ଜାଗିବା ଉଚିତ୍; ଏଭଳି ଜାଗରଣ କଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ।" ମାନ୍ଧାତା ପଚାରିଲେ: "ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆମଳକୀ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏହା କାହିଁକି ପବିତ୍ର? କାହିଁକି ଏହା ପାପ ନଶ୍ୱର କରେ? ଏହି ଜାଗରଣ କରିବାରେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ କିପରି ମିଳେ?" ତେବେ ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି କିପରି ଏହି ମହାପାପ ନାଶିନୀ ଆମଳକୀ ଗଛ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଲା। ଏକଥିରେ, ଏକ ମାତ୍ର ସାଗର ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ଦେବ, ଦାନବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ସବୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଶାଶ୍ୱତ ଆତ୍ମା, ପରମ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।" "ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ତିଆରି ଚିହ୍ନ ଏ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା। ସେହି ତିଆରି ଥିରୁ ସ୍ୱୟଂ ଏକ ବଡ଼ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଅନେକ ଶାଖା-ପ୍ରଶାଖା ଫଳର ଭାରେ ନମିଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ଗଛର ଏହି ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ଗମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ହୋଇଥିଲା; ତାପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।" "ତାପରେ ଭଗବାନ୍, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗ ଓ ପବିତ୍ର ମହାର୍ଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ପାଖକୁ ଆସି, ଯାହା ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଦେଖି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚକିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଭାବିଲେ, 'ଏହି ଗଛ କି? ଆମେ ଜାଣୁ ନାହିଁ।' ସେମାନେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ।" "ଏହି ହେଉଛି ଆମଳକୀ ଗଛ, ବୈଷ୍ଣବ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; କେବଳ ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଏହାକୁ ଛୁଇଁଲେ ପୁଣ୍ୟ ଦୁଇଗୁଣ; ଧାରଣ କଲେ ତିନିଗୁଣ; ଏହିପରି ଆମଳକୀକୁ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍।" "ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର କରେ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ଦୁଷ୍ଟତା ନାଶ କରେ; ଏହି ଗଛ ମୂଳରେ ବିଷ୍ଣୁ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମା; ତାଳ ତଣ୍ଡରେ ରୁଦ୍ର, ଶାଖାରେ ମହାର୍ଷି, ପ୍ରଶାଖାରେ ଦେବତାମାନେ; ପତ୍ରରେ ଦେବ, ଫୁଲରେ ମାରୁତ୍, ଫଳରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପତିମାନେ ବିରାଜିତ।" "ଏହି ଧାତ୍ରୀ ମୋତେ ସମସ୍ତ ଦେବତାର ଆକାର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହିପରି ତିନି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ଏହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।" ଏଥିରେ ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: "ଆପଣ କିଏ? ଆମେ ଜାଣୁ ନାହିଁ। କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣ କି ଦେବ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" ସ୍ୱର କହିଲା: "ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ଶାଶ୍ୱତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ତୁମେ ଚକିତ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବାରୁ ମୁଁ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛି।" ଏହି ଦେବାଦିଦେବଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରମାନେ ସେଠି ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର, ପରମାତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର; ଅଚ୍ୟୁତ, ନିତ୍ୟ, ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଦାମୋଦର, ବିଦ୍ୱାନ୍, ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।" ଏପରି ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଭଗବାନ୍ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: "କ'ଣ ବର ଚାହିଁଛ?" ଋଷିମାନେ କହିଲେ: "ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ବ୍ରତ ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦେଉଛି, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଉଛି। ଏମିତି ଏକ ବ୍ରତ, ସହଜରେ କରାଯାଏ, ମହାଫଳ ଦେଉଛି, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଯାହା କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।" ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: "ଯଦି ଫାଲ୍ଗୁନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେହି ଦିନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ, ମହାପାପ ନାଶକ। ସେ ଦିନ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍; ଆମଳକୀ ତଳକୁ ଯାଇ ରାତି ଜାଗିବା ଉଚିତ୍।" ଏପରି ଭାବେ, ଏହି କଥାଗୁଡିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣି ଏବଂ ପାଳନ କଲେ, ମହାପୁଣ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧି, ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ।