ଏହି ଘଟଣାରେ, ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଯେପରି ଗଛ ଛାୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ପୁନଃ ଚାଲିଯିବା ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼େ, ଏହିପରି ଏହି ଜଗତରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ମିଳନ ଏବଂ ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ। ଏହି ଜଗତ ସଦା ଏଭଳି ରହିଛି, ତେଣୁ ଏକା ଦୁଃଖ କରିବାର କାରଣ କ’ଣ? ତୁମେ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ି, ମୋ କଥାକୁ ଅନୁସରଣ କର। ନନ୍ଦିନୀ, ତାଙ୍କ ପୁଅର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଚୁଷି, ଭାରି ଦୁଃଖରେ ଭାବିତ, ତାଙ୍କ ଆଖି ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ସାପ ପରି ତାପମୟ ଶ୍ୱାସ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଜଗତ ପୁଅ ହୀନ ଭାବରେ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା। ଘଣ୍ଡ ମାଟିରେ ଡୁବିଯିବା ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇ, ତଳକୁ ଡୁବିଯାଇ, ନନ୍ଦିନୀ ବିଲାପ କରି, ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: “ପୁଅ ପାଇଁ ମାନେ ଯେପରି ଆଶ୍ରୟ ଓ ସନ୍ତୋଷ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପକାର ନାହିଁ; ପୁଅ ପାଇଁ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ଭାଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ। ପୁଅ ନଥିଲେ ଏହି ଜଗତ ଶୂନ୍ୟ, ଘର ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ; ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ ଲାଭ କରାଯାଏ, ପୁଅ ବିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଚନ୍ଦନ ଶୀତଳ ଭଳି କହାଯିବ, କିନ୍ତୁ ପୁଅର ଶରୀରର ଆଲିଂଗନ ତାପେ ଅଧିକ ଶୀତଳ।" ଏପରି ତାଙ୍କ ପୁଅର ଗୁଣମାନ କଥା କହି, ମା, ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଗୋପ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖି, ନନ୍ଦିନୀ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ପଶୁମାନଙ୍କର ନାଥ ମୋତେ ଗୋପ ଦଳର ଆଗରେ ଯିବା ସମୟରେ ଆସିଥିଲେ; ସେ ଶପଥ ଦେଇ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ପୁନିଁ ସେଠାକୁ ଯିବି। ମୋ ପୁଅ, ମା, ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଗୋପ ଗ୍ରାମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ପୁନିଁ ସେଠାକୁ ଯିବି।" "ମା, ମୋର ଯେଉଁ ଦୋଷ ଓ ଅପରାଧ ହୋଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ କ୍ଷମା କର; ଏହି ଶିଶୁ ତୁମର ନାତି—ଅଧିକ କି କହିବି?" "ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାମାନେ—ବିପୁଳା, ଚମ୍ପକା, ମାତର୍ଭଦ୍ରା, ସୁରଭି, ମାନିନୀ, ବସୁଧାରା, ପ୍ରିୟାନନ୍ଦା, ମହାନନ୍ଦା, ଘଟସ୍ରବା—" "ଅଜ୍ଞାନରେ କିମ୍ବା ଜାଣିଶୁଣି, ମୁଁ ଯଦି କିଛି ଅସୁନ୍ଦର କଥା କହିଥିଲି, ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମାମାନେ, ଦୟାକରି ମୋତେ କ୍ଷମା କର, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଗୁଣମୟ, ଜଗତର ମାମାନେ, ସଦା ଦୟାଶୀଳ, ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କର।" "ମୋ ପୁଅ ଅସହାୟ, ଦୁଃଖିତ, ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯିବା, ମାର୍ବାଟିର ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ, ଓ ଭଉଣୀମାନେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୟାରେ ରକ୍ଷା କର।" "ତୁମେ ଏହି ଅସହାୟ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ପୁଅକୁ ନିଜ ପୁଅ ପରି ଦୟାରେ ଦେଖିବା; ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମାମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଯାଉଛି, ମୋତେ କ୍ଷମା କର।" "ମୋ ମିତ୍ରମାନେ କୌଣସି ଭୟ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ଏହି ପ୍ରଥମଜ ପାଖରେ ଉଭା ଅଛି।" ନନ୍ଦାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମା ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଭାରି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ; ସେମାନେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: "ଆହା, କେତେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ନନ୍ଦା, ତୁମେ ଏତେ ସତ୍ୟବାନ, ଏହି ବଘାର ଭୟଙ୍କର କଥା ପାଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛ।" "ଶପଥ ଓ ସତ୍ୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବଡ଼ ବିପଦକୁ ଟଳାଯିବା ପରେ, କୌଣସି ଉଦ୍ୟମରେ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ନନ୍ଦା, ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଜ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି ଏହିପରି ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଉଛ, ଏହି ଅଧର୍ମ।" "ଏଠାରେ, ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ସାଧୁମାନେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବା ଆସିଯାଏ, ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ପାପ ନାହିଁ।" "ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ ଜୀବମାନଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ହୁଏ, ସେଠି ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।" "ନାରୀମାନଙ୍କ ବିଷୟ, ବିବାହ, ଗୋମାନେ ମୁକ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ବିପଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ପାପ ନାହିଁ।" ନନ୍ଦା କହିଲେ: "ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅସତ୍ୟ କହିବି; କିନ୍ତୁ ନିଜ ପାଇଁ, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା କହିପାରିବି ନାହିଁ।" "ଏକା ଗର୍ଭରେ ଯୋଗ ହୁଏ, ଏକା ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭାର ଉଠାଯିବା; ଏକା ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା—ଏହିପରି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।" "ସମସ୍ତ ଜଗତ ସତ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥାପିତ, ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥାପିତ; ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଏହାର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେନାହିଁ।" "ବଳି ଭୂମିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ପାତାଳରେ ବସିଛନ୍ତି; ଠକିବା ଦ୍ୱାରା ବଳି ବନ୍ଧି ଦିଏଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସତ୍ୟ କଥାକୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ।" "ଶତ ଶିଖର ଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଅଛି, ଏହା ଏହାର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେନାହିଁ।" "ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ନରକ ସତ୍ୟବାଦିତାରେ ଉପସ୍ଥାପିତ; ଯିଏ ସତ୍ୟ କଥାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।" "ଯିଏ ନିଜେ ଏକ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଦେଖାଏ—ସେ ଚୋର, ନିଜ ଆତ୍ମାର ଚୋର, ସେ କୌଣସି ପାପ କରିନାହିଁ?" "ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯମ ରାଜା ତାଙ୍କ ଧର୍ମର ଅଧା କାଟିଦେଇଥାନ୍ତି।" "ଗଭୀର, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସତ୍ୟ ତୀରେ, କ୍ଷମା ସରୋବରରେ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।" "ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ସତ୍ୟ, ତୁଳାରେ ରଖିଲେ—ସତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।" "ସତ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଫଳ, ଶିକ୍ଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ; ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତାଙ୍କର ଧନ, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ଫଳ; ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ—କିପରି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବି? ଏହି ଜନମାନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ, ସଦା ସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଚାହିଁ। ମିତ୍ରମାନେ କହିଲେ: "ଓ ନନ୍ଦା, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ; ତୁମେ ଉତ୍ତମ ସତ୍ୟବାଦିତାରେ ନିଜ ଜୀବନ ଛାଡ଼ୁଛ, ଯାହା ଛାଡ଼ିବା ଅତି କଷ୍ଟ।" "ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଧର୍ମର ଭାର ବହିବାରେ, ଏହି ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଜଗତରେ କି କି ଲାଭ ନ ହେବ?" "ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏହି ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପୁଅ ସହ ବିଚ୍ଛେଦ ହେବ ନାହିଁ; ଉତ୍ତମ ମନ ଥିବା ନାରୀ ପାଇଁ କୌଣସି ବିପଦ ନାହିଁ।