ପୁତ୍ର, ଲୋଭରେ କେବେ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘାସ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲୋଭରୁ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ନାଶ ଆସେ। ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବିବେକ ହରାଇ ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏହି ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ କୁକ୍ରୁତ୍ୟ କରିପାରେ। ଲୋଭ, ଅସାବଧାନତା ଓ ଅତିଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରୁ ନାଶ ଆସେ, ଏହିପରି ଅପରାଧରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ଅନିଶ୍ଚିତତା, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ବାହାର ଶତ୍ରୁ, ଚୋର ଓ ଅନ୍ୟ ଅପଦ୍ରବ୍ୟରୁ ସତର୍କ ରହି, ସ୍ଵୟଂକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯଦିଓ ଏକାସାଥିରେ ରହନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନଙ୍କର ମନ ଭିନ୍ନ ଥାଏ। ନଖଧାରୀ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଶିଙ୍ଗଧାରୀ, ନଦୀ, ନାରୀ, ଓ ଦାସମାନେ—ଏହାମାନେ ଉପରେ ଅତିଶୟ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ ଉପରେ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ୍ୟ ଉପରେ ଅତିଶୟ ବିଶ୍ୱାସ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିପାରେ। ନିଜ ଶରୀର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସଂକଟ ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମନ ଭୟାଭିଭୂତ ହେଲେ ଲୋକେ ସ୍୵ପ୍ନ, ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ଅସାବଧାନତାରେ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଖୋଲିଦେଇଥାନ୍ତି। ଗାଁରେ ଯେପରି ଗାଈ ଘ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ପରିଚୟ କରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଚରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁ ଦିଗୁ ଖୋଜନ୍ତି, ତେଣୁ ଘ୍ରାଣ ସବୁଠି ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ୍। ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ କେବେ ଏକାକି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଧର୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ଅଶାନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଛାୟା ତଳେ ବିଶ୍ରାମ କରି ପୁନଃ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଏଭଳି ଅସ୍ଥାୟୀ। ମୁଁ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏପରି ଚଳିଛି, ତେଣୁ ଏକାକି ଦୁଃଖ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ତୁମେ ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋ ଉପଦେଶ ଅନୁସରଣ କର। ଏହିପରି କହି, ନନ୍ଦିନୀ ତାଙ୍କ ପୁଅର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଚାଟି, ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିଲେ। ସେ ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ନାଗିନୀ ପରି ଦୀର୍ଘ ତାପମୟ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଏବଂ ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବୁଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖରେ ତଳି ଯଥା ଦଳାଏ ପଡ଼ିଥିବା ପରି, ନନ୍ଦିନୀ ପୁଣି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ—“ପୁଅ ପାଇଁ ଯେପରି ମମତା, ସେପରି ଅନ୍ୟ କାହାପାଇଁ ନାହିଁ। ପୁଅ ପାଇଁ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ, ସେପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୁଖ ନାହିଁ। ପୁଅ ବିନା ଏହି ଜଗତ ଶୂନ୍ୟ; ଘରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ। ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ, ପୁଅ ବିହୀନ ନରକକୁ ଯାଏ। ଚନ୍ଦନ ଶୀତଳ ବୋଲି କହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପୁଅଙ୍କ ଅଂଗସ୍ପର୍ଶ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଶୀତଳ।” ପୁଅର ଗୁଣ କହି, ମା, ସଖୀ, ଗୋପୀମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପତିତ କରି, ନନ୍ଦିନୀ ଦୃତ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପଶୁମାନଙ୍କ ମାଲିକ ମୋତେ ଗୋଧୁଳି ବେଳେ ଗୋଧାନ ଆଗରେ ଚାଲିବାବେଳେ ଧରିଥିଲେ, ମୁଁ ଶପଥ ଦେଇ ମୁକ୍ତି ପାଇଛି, ଏବେ ପୁଣି ସେଠାକୁ ଯିବି। ମୁଁ ମୋ ପୁଅ, ମା, ସଖୀ ଓ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି, ପୁଣି ସେଠାକୁ ଯାଏବି। ମା, ମୋର ଯେଉଁ ଦୋଷ ଓ ଅପରାଧ ହୋଇଛି, ମୋତେ ଦୟାକରି ମାଫ କର। ଏହି ଶିଶୁ ତୁମର ନାତି—ଏଠାରେ ଆଉ କ'ଣ କହିବି?” “ଓ ବିପୁଳା, ଚମ୍ପକା, ମାତର୍ଭଦ୍ରା, ସୁରଭି, ମାନିନୀ, ବସୁଧାରା, ପ୍ରିୟାନନ୍ଦା, ମହାନନ୍ଦା, ଘଟଶ୍ରବା—ମହାନ ଭାଗ୍ୟବତୀ ମାନେ—ଯଦି ଅଜାଣି କିମ୍ବା ଜାଣି ସେ କିଛି ଅସୁଖଦ କଥା କହିଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ମାଫ କର, ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ଅପରାଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଏହି ବିଶ୍ୱର ମାନେ, ସର୍ବଦା ଦାତ୍ରୀ, ନିଜ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୋ ପୁଅକୁ ସୁରକ୍ଷା କର। ମୋ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହାୟ ପୁଅକୁ, ଯିଏ ମାତୃଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଉଛି, ତୁମେ ସେମାନେ ଦୟାକରି ଦେଖା। ଏହି ଅସହାୟ ଓ ଦୁର୍ବଳ ପୁଅକୁ ନିଜ ପୁଅ ପରି ଦେଖିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଦୟାକରି ମୋତେ ମାଫ କର, ମୁଁ ଏବେ ତ୍ରୁତିରେ ଭରସା କରି ବିଦାୟ ନେଉଛି। ମୋ ସଖୀମାନେ କେବେ ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ପ୍ରଥମଜ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।” ନନ୍ଦାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମା ଓ ସଖୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ହା, ଏ କେମିତି ଅଦ୍ଭୁତ, ତୁମେ ନନ୍ଦା, ସତ୍ୟବାଦି, ବାଘର ଭୟଙ୍କର କଥା ପୂରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛ। ଶପଥ ଓ ସତ୍ୟବାଚନ ଦ୍ୱାରା ମହାଭୟକୁ ଟାଳି, ଜଣେ କେବେ ଚେଷ୍ଟା କରି ନାଶ ପଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନନ୍ଦା, ତୁମେ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ନିଜ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି ତ୍ରୁତି ପାଇଁ ବିଦାୟ ନେବା ଅଧର୍ମ। ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଋଷିମାନେ ଏକ ଶ୍ଳୋକ କହିଥିଲେ—ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସେ, ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ କହିଲେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି, ସେଠି ଅସତ୍ୟ ହିଁ ସତ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ନାରୀ, ବିବାହ, ଗୋମୁକ୍ତି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦୁର୍ଗତିରେ ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କଲେ ପାପ ନାହିଁ।” ନନ୍ଦା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଅନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଅସତ୍ୟ କହିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ପାଇଁ ମୁଁ କେବେ ଅସତ୍ୟ କହିପାରିବି ନାହିଁ। ଏକା ଗର୍ଭରେ ଯୋଗ, ଏକା ମୃତ୍ୟୁ, ଏକା ଭାର ବହିବା, ଏକା ଖୁସି-ଦୁଃଖ ଭୋଗ—ଏହିପରି ଦୃଢ଼ତାରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କହେ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଧର୍ମ ସତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ସମୁଦ୍ର ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ତାହାର ସୀମା ଚାଲିଯାଏ ନାହିଁ। ବଳି ଭୂମିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇ ବଳି ପାତାଳରେ ରହେ; ଠକେଇ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଳି ସତ୍ୟ ବାଚନ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ଶତଶୃଙ୍ଗ ଶୂଳିତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ମହାନ୍ତ ହୋଇ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚଳ ରହିଛି, ତାହା ସୀମା ଉଲଙ୍ଘନ କରେ ନାହିଁ।” ଏପରି ନନ୍ଦିନୀ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ମହିମା କଥା କହି, ନିଜ ପୁଅ, ମା, ସଖୀ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ରକ୍ଷା ଅନୁରୋଧ କଲେ।