ମା’ଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ମରିଯିବି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ଯଦି ଏକାକୀ ରୁହିବି, ତେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବିନା ଦୁଃଖରେ ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ମା, ଯଦି ଏଇ ଅରଣ୍ୟରେ ବାଘ ତୁମ ସହିତ ମୋତେ ମାରିଦେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଫଳକୁ ପାଇବି ଯାହା ମା’ଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଥିବା ପୁଅମାନେ ପାଆନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମ ସହିତ ଯିବି; ନହେଲେ, ମା, ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ, ସେଇ ଶପଥଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ହେଉ। ମା’ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ପରେ ଜୀବନର କ’ଣ ଉପକାର? ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ସଦା ସର୍ବହାରା ମୋ ପାଇଁ କିଏ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ହେବେ? ଦୁଧପାନ କରୁଥିବା ଶିଶୁମାନେ ପାଇଁ ମା ପରି ଆଉ କେହି ନାହିଁ—ନା ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ନା ଆଶ୍ରୟ। ମା’ର ସ୍ନେହ ପରି କିଛି ନାହିଁ, ମା’ର ମୁଖ ପରି କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମା’ ପରି ଦେବତା କିଛି ନାହିଁ। ଏହିପରି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁ ପୁଅମାନେ ସଦା ମା’ଙ୍କ ସହିତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତେବେ, ନନ୍ଦା କହିଲେ: ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ତୁମେ, ପୁଅ, ଯିବୁ ନାହିଁ। ଏକ ଜୀବର ମୃତ୍ୟୁ ଆଉ ଜଣେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ତୁମ ମା’ଙ୍କ ଶେଷ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପଦେଶ; ଏଠାରେ ରୁହ, ମୋ କଥା ମାନ; ପରେ ପୁନି ମୋତେ ସେବା କରିବୁ। ପୁଅ, ଜଳ କିମ୍ବା ଭୂମି ଯେଉଁଠି ହେଉ, କଦାଚିତ ଅସାବଧାନ ହେଉନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅସାବଧାନତାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଲୋଭରେ, କ୍ଷୁଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଘାସ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଲୋଭରୁ ବିନାଶ ଆସେ। ଲୋଭରେ ମନୁଷ୍ୟ ମହାସାଗର କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ଲୋଭରେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି। ଲୋଭ, ଅସାବଧାନତା ଓ ଅତିଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରୁ ବିନାଶ ଆସେ; ଏହିପାଇଁ କେବେ ଲୋଭୀ, ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ଅତିବିଶ୍ୱାସୀ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୁଅ, ସବୁବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରି ସ୍ୱୟଂକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଦରକାର—ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ବିଦେଶୀ, ଚୋର ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆପଦାରୁ। ପାପୀ ଜନ୍ମର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକାଠି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ମନସ୍କାମନା ବିପରୀତ ଥାଏ। ନଖଧାରୀ, ନଦୀ, ସିଂଗଧାରୀ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ନାରୀ କିମ୍ବା ଦାସମାନେ—କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ୍ୟରେ ଅତିବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭୟ ବିଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଏହା ମୂଳକୁ କାଟିଦିଏ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଭୀତ ମନ ହେଲେ ନିଜ ଦେହରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଲୋକମାନେ ଶୟନ, ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ଅସାବଧାନତାରେ ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦେଇଥାନ୍ତି। ସବୁଠାରେ ଗନ୍ଧ ସତର୍କତାର ସହିତ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର; ଗାଈ ଗନ୍ଧରେ ଓ ରାଜା ଗୁପ୍ତଚରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣନ୍ତି। ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ କେବେ ଏକା ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କେବଳ ଧର୍ମର ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର, ଚିନ୍ତିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ଯେପରି ଯାତ୍ରୀ ଛାୟା ତଳେ ବିଶ୍ରାମ କରି ପୁନି ଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମିଳନ ଏପରି। ପୁଅ, ଏହିପରି ସାରା ସଂସାର ଯେପରି ସାଧାରଣ, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଏକାକୀ ଦୁଃଖ କରୁଛ? ଏହି ଦୁଃଖ ପକେଇ ମୋ କଥା ମାନ। ମା ନନ୍ଦିନୀ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶୁଘି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଚୁମି, ବଡ ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଲୁହାରେ ଚକ୍ଷୁ ଭରିଗଲେ। ସେ ପୁନିପୁନି ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଅଗ୍ନିଶ୍ୱାସ ପରି, ସାପ ପରି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ପୁଅ ବିନା ପୃଥିବୀକୁ ଶୂନ୍ୟ ବୋଧ କରିଲେ। ଦୀଘଳ କାଦରେ ବୁଡ଼ିଯିବା ପରି ଦଢ଼ି ହୋଇ ଦଉଁଥିବା ନନ୍ଦିନୀ, କନ୍ନା କରି, ପୁଅକୁ ପୁନି କହିଲେ: ପୁଅ ପାଇଁ ପ୍ରେମ ପରି କିଛି ନାହିଁ, ପୁଅ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ପରି କିଛି ନାହିଁ; ପୁଅ ପାଇଁ ଶୁଭ ଗତି ପରି କିଛି ନାହିଁ। ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର ଶୂନ୍ୟ; ଘରେ ଖୁସି ନାହିଁ; ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଲୋକକୁ ପାଏ, ପୁଅ ନଥିଲେ ନରକକୁ ଯାଏ। ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି ଚନ୍ଦନ ଶୀତଳ, କିନ୍ତୁ ପୁଅଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ଆଲିଙ୍ଗନ ଚନ୍ଦନଠାରୁ ଅଧିକ ଶୀତଳ। ଏପରି, ପୁଅଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ମା’ ତାଙ୍କ ମା, ସଖୀ, ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖି, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ମୃଗପତି ମୋତେ ଗୋଧାନର ସାମ୍ନାଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଲିବା ବେଳେ ଆସିଥିଲେ; ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ମୁଁ ପୁନି ସେଠାକୁ ଯିବି। ସତ୍ୟ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋ ପୁଅ, ମୋ ମା, ସଖୀ, ଓ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଏବେ ପୁନି ସେଠାକୁ ଯିବି। ମା, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଦୋଷ ଓ ଅପରାଧ ହୋଇଛି, ଦୟାକରି ମାନ୍ୟ କର; ଏହି ଛୁଆ ତୁମର ନାତି—ଏଠାରେ ଆଉ କ’ଣ କହିବି? ଏଉଁ ମହାନ ମା’ମାନେ—ବିପୁଳା, ଚମ୍ପକା, ମାତର୍ଭଦ୍ରା, ସୁରଭି, ମାନିନୀ, ବସୁଧାରା, ପ୍ରିୟାନନ୍ଦା, ମହାନନ୍ଦା, ଘଟଶ୍ରବା— ଅଜ୍ଞାନରେ କିମ୍ବା ଜାଣିଛି ମୁଁ ଯଦି କିଛି ଅପ୍ରିୟ କହିଥିଲି, ବଡ଼ଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ଦୟାକରି ମୋତେ ମାନ୍ୟ କର, ଏବଂ ଯାହା କିଛି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କରିଥିଲି। ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ଗୁଣମୟ, ସଂସାରର ମା’ମାନେ, ନିତ୍ୟ ଦାତ୍ରୀ, ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ଅସହାୟ, ପୀଡିତ, ଦୁଃଖିତ ପୁଅକୁ, ଯିଏ ମା’ର ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ, ଭଗିନୀମାନେ, ଦୟାକରି ଯଥାଯଥା ଦେଖା। ତୁମେ ଏହି ଅସହାୟ ଓ ଦୁର୍ବଳକୁ ନିଜ ପୁଅ ପରି ଦେଖିବ, ତେଣୁ ମୋତେ ମାନ୍ୟ କର; ମୁଁ ଏବେ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରି ଯାଉଛି। ମୋ ସଖୀମାନେ କେଉଁସି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହି ପ୍ରଥମଜନ୍ମାର ମୃତ୍ୟୁ ସାମ୍ନାରେ ଅଛି। ନନ୍ଦାଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମା ଓ ସଖୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ତେମାନେ ଗଭୀର ଶୋକରେ ଡୁବିଗଲେ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଲେ: ହ, କି ବିଚିତ୍ର! ସତ୍ୟବାଦିନୀ ନନ୍ଦା, ବାଘଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କଥାକୁ ପୂରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।