ପଶୁମାନଙ୍କର ମହାପତିଙ୍କ ନିକଟରେ ସତ୍ୟ କହିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିବା ଗାଈଟି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବଛିଆ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଇବା ଥିଲା, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଗୋଟିଏ ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ କମ୍ପିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖର ଦେହାରେ ବଡ ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ନିର୍ଗତ କଲେ। ଜଣେ ହାତୀ ଯେପରି ଜଳଭରା ଗହୀର ଗଡ଼ିକୁ ଅଟକି ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରିନଥିବା ଭାବରେ ତାହା ଏକ ଅପାର ଶୋକ ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇ ଆବାର ଆବାର ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ। ସୁନା ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ଗୋଶାଳାକୁ ପହଞ୍ଚି, ବଛିଆର କାନ୍ଦଣି ଶୁଣି, ସେ ଏକଦମ ସିଧା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ବଛିଆ ମାଆଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଭାବରେ ପଚାରିଲା, "ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଆଜି ତୁମେ ଶାନ୍ତ ନୁହଁ, ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ଅଶାନ୍ତ, ଏବଂ ଭୟଭୀତ ଲାଗୁଛ।" ନନ୍ଦା ଦୟାଳୁ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, "ପୁଅ, ମୋ ଦୁଧ ପିଅ। କାହିଁକି ଏପରି ଅବସ୍ଥା, ମୁଁ କହିପାରିବି ନାହିଁ। ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟି ହେଉ। କିନ୍ତୁ, ପୁଅ, ଏହା ତୁମର ମାଆକୁ ଦେଖିବାର ଶେଷ ସୁଯୋଗ, ଏ ଦୁଧ ପିଲା ପରେ, ସକାଳେ କାହାର ଦୁଧ ପିବୁଛ? ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ବାନ୍ଧା, ମୋ ଜୀବନକୁ ଖୁଦା ଓ ତିରିବା ଅତି ତୀବ୍ର ଟାଇଗରକୁ ଦେଇବାକୁ ପଡ଼ିବ।" ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଛିଆ କହିଲା, "ମୁଁ ତୁମେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେଉଁଠି ଯିବି। ତୁମ ସହିତ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମୋ ପାଇଁ ଗୌରବର କଥା। ତୁମ ବିନା ଏକାକୀ ଥିଲେ ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ। ଯଦି ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘ ତୁମ ସହିତ ମୋତେ ମାରିଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାଆ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳଙ୍କ ଯେଉଁ ଗତି ମିଳେ, ତାହା ପାଇଁ ସମର୍ଥ ହେବି। ତେଣୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ସହିତ ଯିବି, ନାହିଁ ତ, ମାଆ, ତୁମେ ରୁହ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୋତେ ଦିଅ। ମାଆ ବିନା ଜୀବନର କଣ ଅର୍ଥ? କିଏ ମୋର ରକ୍ଷା କରିବ? ଦୁଧ ଖାଉଥିବା ଛୁଆମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାଆ ପରି ଆଉ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ, ନ କୌଣସି ରକ୍ଷକ, ନ ଆଶ୍ରୟ। ମାଆ ପରି କୌଣସି ସ୍ନେହ, କୌଣସି ମୁଖ, ଏ ଜନ୍ମରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମାଆ ପରି ଦେବତା ନାହିଁ। ସେଇପରି, ଯେଉଁ ପୁଅମାନେ ସଦା ମାଆଙ୍କ ସହିତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀଶ୍ୱରଙ୍କ ନିୟମାନୁସାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।" ନନ୍ଦା ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲେ, "ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ଏକ ପ୍ରାଣୀର ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନୁହଁ। ଏହି ମାଆଙ୍କ ଶେଷ ଉପଦେଶ: ଏଠି ରୁହ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ପରେ ମୋ ସେବା କର। ଜଳ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ କେବେ ଅସାବଧାନ ହେଉନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅସାବଧାନତାରୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଲୋଭରେ ପଡ଼ି କେବେ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘାସ ଖାଇବାକୁ ଯାଅନାହିଁ, ଲୋଭରୁ ଏ ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ନାଶ ହୁଏ। ଲୋଭେ ମନୁଷ୍ୟ ଶମୁଦ୍ର, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମଧ୍ୟ ଲୋଭରେ ଭୟଙ୍କର କାମ କରିପାରନ୍ତି। ଲୋଭ, ଅସାବଧାନତା, ଓ ଅତିଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହି ତିନି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚିତ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ। ସବୁବେଳେ ନିଜକୁ ଉଦ୍ୟମରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର, ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ, ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ, ଚୋର ଓ ଅନ୍ୟ ଆପଦରୁ। ଅପବିତ୍ର ଜନ୍ମ ଥିବା ପଶୁମାନେ ଏକଠି ରୁହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ହୁଏ। ନଖ, ସିଂ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ନାରୀ, ଦାସୀ ଓ ନଦୀ ଉପରେ ଅତିଶୟ ବିଶ୍ୱାସ କରନାହିଁ। ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରନାହିଁ, ବିଶ୍ୱାସ୍ୟ ଉପରେ ଅତିଶୟ ବିଶ୍ୱାସ କରନାହିଁ; ଭୟ ବିଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଇପାରେ। ନିଜ ଶରୀର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ଯଦି ମନ ଭୟଭୀତ; ଲୋକ ଶୟନ, ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ଅସାବଧାନ ହେଲେ ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦେଇଥାନ୍ତି। ସବୁଠି ଗନ୍ଧ ଚିନିବା ଦରକାର, ଗାଈମାନେ ଗନ୍ଧରେ ଚିହ୍ନନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ଚରମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା। ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକାକି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ଧର୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଦରକାର, ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ। ଯେପରି ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଛାୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ପୁଣି ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମିଳନ ଓ ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ। ଏହିପରି ସଂସାରର ନିୟମ, ପୁଅ, ତୁମେ ଏକା ଦୁଃଖ କାହିଁକି କରୁଛ? ତେଣୁ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ମୋ କଥା ମାନ।" ଏପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଚୁମି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ରହିଲେ। ଆଉ ଆଉ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଅଗ୍ନିଜ୍ୱଳି ଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ସେ ଜଣେ ସର୍ପ ପରି ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ପୁଅ ବିନା ଏ ସଂସାରକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବିଲେ। ଦୀର୍ଘ କାଦାରେ ବୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ନନ୍ଦିନୀ, ଦୁଃଖରେ ଦୁବା, ଆଉ ଥରେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପୁଅ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସ୍ନେହ, ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ, ତାହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ପୁଅ ବିନା ଏ ସଂସାର ଶୂନ୍ୟ, ଘର ଅନନ୍ଦହୀନ, ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ପୁଅ ବିନା ନରକରେ ପଡ଼େ। ଚନ୍ଦନ ଶୀତଳ ବୋଲି କହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପୁଅଙ୍କ ଶରୀରର ସ୍ପର୍ଶ ଚନ୍ଦନ ଠାରୁ ଅଧିକ ଶୀତଳ।" ଏପରି ନନ୍ଦିନୀ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ଆଉ ଆଉ ମାଆ, ସହଯାତ୍ରୀ ଓ ଗୋପାଳିନୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତ୍ୱରିତ କଥା କହିଲେ, "ମୁଁ ଝୁଣ୍ଡର ଆଗରେ ଚାଲୁଥିବା ବେଳେ ପଶୁମାନଙ୍କ ନାଥ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ପୁଣି ସେଠାକୁ ଫେରିଯିବି।