ଏହି ସଂସାରରେ କିଛି ଲୋକ ଅସତ୍ୟ ତର୍କ ଓ ଗଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା, ଅଜ୍ଞାନରେ ଆବୃତ ମନ ନେଇ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସରେ ଅନଢ଼ୁଆ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି । କିଛି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟରୂପେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଚିତ୍ରକର ତାଙ୍କର କଳା କୌଶଳରେ ସମାନ ଜିନିଷକୁ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଦେଖାନ୍ତି । ସାଧାରଣତଃ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ଗାଈର ବଛା ଦୁଧ ଶେଷ ହେଲେ ମାଆଁକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ । ଏହି ସଂସାରରେ କେହି ଉପକାରକୁ ପ୍ରତିଦାନ କରେ ନାହିଁ; ଲୋକମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କଲେ, ମନ ଅନ୍ୟତିରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ । ପୂର୍ବେ ଋଷି, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ସପଥ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏହାକୁ କେହି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ । ଯଦି କେହି ଦେବତା, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ ସପଥ କରେ, ତେବେ ଯମ ରାଜା ତାଙ୍କର ଅର୍ଧ ପୁଣ୍ୟ କେଟିଦିଅନ୍ତି । ଏପରି ସପଥରେ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆପଣ ନିଜେ ସବୁ କିଛି ଦେଖାଇଛନ୍ତି—ଏବେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ କରନ୍ତୁ । ଏଉଁ ସମୟରେ ନନ୍ଦା କହିଲେ: "ଏହିପରି ଠିକ୍ କଥା, ମହାମୁନି! କିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିପାରିବ? ଯିଏ ଅନ୍ୟକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ନିଜକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ ।" ତେବେ ବାଘ କହିଲା: "ହେ ଗାଈ, ତୁମ ବଛାକୁ ଦେଖିଆଅ, ତୁମେ ତ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଉଛ। ତୁମ ଦୁଧ ଦିଅ, ତାଙ୍କୁ ଚୁମି ଦିଅ । ତୁମ ମାଆଁ, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ ବା ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଦେଖି, ସତ୍ୟକୁ ଆଗେ ରଖି, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ ।" ଏପରି ସପଥ ଦେଇ, ସତ୍ୟବାଦି ଗାଈକୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାମୀ ଅନୁମତି ଦେଇଲେ । ସେ ନିଜ ବଛା ପ୍ରତି ଭଲପାଇ, ଚଳିଗଲେ । ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା, ଦୁଃଖିତ, କମ୍ପିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ଡାକ୍ ଦେଲେ । ଜଣେ ହାତୀ ପାଏ ଜଳକୁଣ୍ଡରେ ଫସିଥିବା ପରି, ସେ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ବାରମ୍ବାର ଦୁଃଖ କରିଲେ । ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ଗୋଶାଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ବଛା ରୋଇଥିବା ସ୍ୱର ଶୁଣି, ସିଧାସଳଖ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡିଗଲେ । ଅଶ୍ରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଥିବା ବଛା ମାଆଁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ପଚାରିଲା: "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ଥ ଦେଖୁନି, ଆଜି ଆପଣଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ, ଆପଣ ଭୟଭୀତ ଦେଖାଉଛନ୍ତି ।" ନନ୍ଦା କହିଲେ: "ପୁଆ, ପୋଷଣ କରୁଥିବା ଏଇ ଦୁଧ ପିଅ; କାରଣ ପଚାରିଲେ ମୁଁ କହିପାରିବି ନାହିଁ । ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଦୁଧ ପିଅ । କିନ୍ତୁ, ପୁଅ, ଏହା ତୁମର ମାଆଁକୁ ଦେଖିବା ଶେଷ ସୁଯୋଗ; ଆଜି ଦୁଧ ପିଇଲେ, କାଳି ସକାଳେ କାହାର ଦୁଧ ପିବ ?" "ପୁଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ପଡିବ, କାରଣ ମୁଁ ସପଥରେ ବାନ୍ଧା; ଭୁକ୍ତ ଓ ତିର୍ଷ୍ଣାତୁର ବାଘକୁ ମୋ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ପଡିବ ।" ମାଆଁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବଛା କହିଲା: "ମୁଁ ଆପଣ ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବେ, ସେଉଁଠାକୁ ଯିବି । ଆପଣଙ୍କ ସହ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ମୋ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ ହେବ; ନିଶ୍ଚିତ, ଆପଣ ଛାଡ଼ି ଏକା ଥିଲେ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି ।" "ମାଆଁ, ଯଦି ବନରେ ବାଘ ଆପଣ ସହିତ ମତେ ମାରିଦେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ମାଆଁପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳଙ୍କ ଲାଗି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗତି ପାଇବି ।" "ଏହିପରି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଆପଣ ସହିତ ଯିବି; କିମ୍ବା, ମାଆଁ, ଆପଣ ରୁହନ୍ତୁ, ସେହି ସପଥ ମୋର ହେଉ ।" "ମାଆଁ ବିନା ଜୀବନର କ’ଣ ଉପକାର? ବନରେ ମୋତେ କିଏ ରକ୍ଷା କରିବ, ସବୁବେଳେ ଅନାଥ ହୋଇ?" "ଦୁଧପାନ କରୁଥିବା ଶିଶୁମାନେ ପାଇଁ ମାଆଁପରି କେହି ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ; ମାଆଁପରି କେହି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ, ମାଆଁପରି କେହି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ ।" "ମାଆଁପରି ମମତା, ମାଆଁପରି ମୁହଁ, ଏହି ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମାଆଁପରି ଦେବତା ନାହିଁ ।" "ଏହିପରି, ପ୍ରଜାପତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି: ଯେ ସନ୍ତାନମାନେ ସବୁବେଳେ ମାଆଁ ସହିତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।" ନନ୍ଦା କହିଲେ: "ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତୁମେ ନୁହଁ। ଏକ ଜୀବ ଲାଗି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ୟ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ହୁଏ ନାହିଁ ।" "ପୁଅ, ଏହି ମାଆଁଙ୍କ ଶେଷ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ; ଏଠାରେ ରୁହ, ମୋ କଥା ମାନ; ପରେ ମୋତେ ପୁନର୍ବାର ସେବା କର ।" "ପାଣି କିମ୍ବା ଭୂମିରେ, କେଉଁଠି ନାହୁଁ, ଅସାବଧାନ ହେଅନି, ପୁଅ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅସାବଧାନତାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ।" "ଏବଂ ଲୋଭରେ ପଡି, କେବେ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ଘାସ ଖାଇବାକୁ ଯିଅନି; ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଲୋଭରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।" "ଲୋଭରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଲୋଭରୁ ଭୟଙ୍କର କାମ କରିପାରେ ।" "ଲୋଭ, ଅସାବଧାନତା ଓ ଅତିଶୟ ବିଶ୍ୱାସରୁ ଲୋକଙ୍କ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏହିପରି, କେବେ ଲୋଭୀ, ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ଅତିଶୟ ବିଶ୍ୱାସୀ ହେଉନି ।" "ସବୁବେଳେ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ପଶୁ, ବିଦେଶୀ, ଚୋର ଓ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଜିନିଷରୁ ଚେତନା ଓ ପ୍ରୟାସରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ।" "ପାପୀ ଜନ୍ମର ପଶୁମାନେ ଏକଠା ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ମନ ଏକ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି ରହିଥାଏ ।" "ନଖ ଥିବା, ଶିଙ୍ଗ ଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ନଦୀ, ନାରୀ, କିମ୍ବା ଦାସଙ୍କୁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।" "ଯିଏ ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ, ସେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯିଏ ବିଶ୍ୱାସ୍ୟ, ସେଉଁଠାରେ ଅତିଶୟ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଭୟ ବିଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କେଟିଦିଏ ।" "ମନ ଭୟଭୀତ ଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଦେହକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଲୋକମାନେ ଘୁମ, ମଦ କିମ୍ବା ଅସାବଧାନତାରେ ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି ।" "ସବୁଠାରେ ଗନ୍ଧକୁ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ; ଗାଈମାନେ ଗନ୍ଧରେ ଜାଣନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ଚରମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି ।