ଏହି ସମୟରେ ଗାଈ ନନ୍ଦା ନିଜ ସତ୍ୟବାଦୀ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଶପଥ କରି କହିଲେ—“ମୁଁ ଯଦି ପୁନି ଫେରି ନାଆସି, ତେବେ ମୁଁ ଶିକାରୀ, ଚଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ବିଷ ଦେଇ ମାରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଉଁ। ଯଦି ମୁଁ ଫେରି ନାଆସି, ତେବେ ଗୋମାତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଶୁଅ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମାଡ଼ୁଥିବା ପାପରେ ମୋତେ ଲାଗୁ। ଯଦି ମୁଁ ଫେରି ନାଆସି, ତେବେ ଯିଏ ଏକଥର ବିବାହ କରାଇ ମୁହଁ ଦେଇଥିବା କନ୍ୟାକୁ ପୁନି ଅନ୍ୟଠାରେ ବିବାହ କରାଇବା ପାପରେ ମୁଁ ଲିପ୍ତ ହେଉଁ। ଅପରିପକ୍ୱ ବୃଷକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଝୋଟ କରାଇବା, କିମ୍ବା କାହାରୋ କଥା କହିବାକୁ ବାଧା ଦେଇବା ଯେପରି ଅପରାଧ ଅଛି, ତେଉଁପରି ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ। ଯଦି ଅତିଥି ଘରକୁ ଆସି ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରିଯାଏ, ତାହା ସମସ୍ତ ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ପାପଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଶପଥ କରି କହୁଁଛି—ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଫେରି ଆସିବି। ଏହି ଶପଥ ଶୁଣି, ବାଘ ତାଙ୍କୁ କହିଲା—“ଏହି ଶପଥରେ, ଧେନୁକା, ଆମେ ତୁମ୍ପରେ ଆସ୍ଥା ରଖୁଛୁ। ଯଦି କେବେ ଆମେ ଭାବୁଛୁ—‘ଏହି ମୂର୍ଖ ଚାଲିଗଲା, ମୋତେ ଠକାଇଦେଲା’—ତେବେ କେତେକ ଲୋକ କହିଥାନ୍ତି ଶପଥରେ କିଛି ପାପ ନାହିଁ। ନାରୀ, ବିବାହ, ଗୋମୁକ୍ତି, କିମ୍ବା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ ସମୟରେ କେବେ ଆସ୍ଥା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ନାସ୍ତିକ ଓ ମୂର୍ଖ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ଚତୁର୍ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି; ସେମାନେ ତୁମ ମନକୁ ଚକ୍ରରେ ଚଢ଼ାଇ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଭ୍ରମିତ କରିଦେବେ। ତାଙ୍କର ତର୍କ ଓ କଥା କେବଳ ଅଜ୍ଞାନରେ ଆବୃତ୍ତ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଜ୍ଞାନୀ ଏମିତି ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନେ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି। ଅତି ଚତୁର୍ ଲୋକ ମିଥ୍ୟାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖାଇଦେଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଚିତ୍ରକର ଭୂମିକୁ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଦେଖାଇଦେଉଛନ୍ତି। ସାଧାରଣତଃ ଲୋକ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଉପକାରକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି; ଯେପରି ଛୁଆଁ ଦୁଧ ଶେଷ ହେଲେ ମାଆକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ଏହି ଜଗତରେ ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ କିଏ ଉପକାର ପୂରଣ କରେ; ଲୋକ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଲେ ମନ ଅନ୍ୟଠାରେ ଲାଗିଯାଏ। ପୂର୍ବରୁ ଋଷି, ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଶପଥ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଆମେ ଏହାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହିଁ। ଯଦି କିଏ ଦେବ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ ଶପଥ କରେ, ତେବେ ଯମ ରାଜା ତାଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟ କାଟିଦିଅନ୍ତି। ଏପରି ଶପଥରେ ତୁମ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉନାହିଁ; ତୁମେ ସମସ୍ତ କଥା ଦେଖାଇଦେଲ; ଏବେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, କର।” ତାହା ଶୁଣି ନନ୍ଦା କହିଲେ, “ଏହିପରି ମହାମୁନି, କିଏ ତୁମକୁ ଠକାଇପାରିବ? ଯିଏ ଅନ୍ୟକୁ ଠକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ନିଜେ ଠକାଯାଏ।” ତାପରେ ବାଘ କହିଲା, “ଗୋମାତା, ତୁମେ ତୁମ ଛାଉଁକୁ ଦେଖିଆଅ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ପିଇଅ, ମୁଣ୍ଡରେ ଚାଟିଦିଅ। ତୁମ ମା, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ।" ଏପରି ଶପଥ ଦେଇ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଗାଈକୁ ପଶୁରାଜ୍ୟ ବାଘ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ସେ ନିଜ ଛାଉଁ ପ୍ରତି ଅପାର ସ୍ନେହ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପ୍ରଭାବିତ, ଦୁଃଖିତ, କମ୍ପିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ଗଭୀର ଦୁଃଖର ମହାସାଗରରେ ପଡ଼ି ଦୀର୍ଘ ଦୂଧ ଦେଇ କୁହୁକୁହି କାନ୍ଦିଲେ। ଜଣେ ହାତୀ ଯେପରି ଜଳକୁଣ୍ଡରେ ପାଦ ଫସି ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅବସାନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗୋଶାଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଛାଉଁର କାନ୍ଦିବା ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଗାଈ ସିଧାସଳଖ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ମାଆକୁ ଦେଖି, ଛାଉଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା—“ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ଶାନ୍ତିତ ଦେଖୁନାହିଁ, ତୁମେ ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଯାଉଛ; ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତିତ, ଭୟଭୀତ ଲାଗୁଛ।" ନନ୍ଦା କହିଲେ—“ପୁଅ, ମୋ ଦୁଧ ପିଅ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ପୋଷକ। କାହିଁକି ଏପରି ହେଲା ପଚାରିଲେ, ମୁଁ କହିପାରିବିନି। ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ତୁମେ ଦୁଧ ପିଅ। କିନ୍ତୁ, ପୁଅ, ଏହି ତୁମର ଗୋଟିଏ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ସୁଯୋଗ—ଆଉ ମାଆକୁ ଦେଖିବାର ଅନ୍ତିମ ଅବସର। ଆଜି ପରେ, ସକାଳେ, କାହାର ଦୁଧ ପିବୁଛ?" "ପୁଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ; ମୋର ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବନ୍ଧିତ। ଆମୁଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଖୁଦା ଓ ତିଆସରେ ପୀଡ଼ିତ ବାଘକୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।" ନନ୍ଦାଙ୍କର ଏହି ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଛାଉଁ କହିଲା—“ମାଆ, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବାକୁ ଚାହଁ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଯିବି। ତୁମ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସାନୀୟ; ତୁମ ବିନା ଏକା ଥିଲେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି।" "ମାଆ, ଯଦି ବନରେ ବାଘ ତୁମ ସହିତ ମୋତେ ମାରିଦେଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ସେଠି ପରମ ଗତି ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ମାଆଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିବା ପୁଅମାନେ ଯାଆନ୍ତି। ତେଣୁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ସହିତ ଯିବି, ନିଶ୍ଚୟ। କିମ୍ବା ମାଆ, ତୁମେ ରୁହ, ଏହି ଶପଥ ମୋରୁ ହେଉ।" "ମାଆ ବିନା ପ୍ରାଣର କଣ ଉପକାର? ବନରେ କିଏ ମୋର ରକ୍ଷା କରିବ? ମାଆ ପାଇଁ ଦୁଧପାନ କରୁଥିବା ଛୋଟ ପିଲାପାଇଁ ମାଆ ପରି ଆଉ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ; ମାଆ ପରି ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଶରଣ୍ୟ ନାହିଁ। ମାଆ ପରି ସ୍ନେହ, ମାଆ ପରି ମୁଁ ନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମାଆ ପରି ଦେବତା ନାହିଁ।" "ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ପ୍ରଜାପତି ଠାରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଯେଉଁପୁଅ ମାଆ ସହିତ ରହେ, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।" ନନ୍ଦା କହିଲେ—“ମୋର କେବଳ ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ପୁଅ, ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏକ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ।" "ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ମାଆ ପକ୍ଷରୁ ଅନ୍ତିମ ଓ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ; ଏଠାରେ ଥିଅ, ମୋ କଥା ମାନ; ପରେ ମୋତେ ପୁନି ସେବା କର।" "ପାଣି କିମ୍ବା ଭୂମି ଯେଉଁଠି ହେଉ, ପୁଅ, ଅସାବଧାନ ହେଉନାହିଁ; ଅସାବଧାନତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।