ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ୍ବାର ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ହେ ପଶୁମାନଙ୍କର ନାଥ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଏକ ଛୋଟ ଦୁଅଁଠି ଦେଖିଲି – ମୋ ପ୍ରଥମ ସନ୍ତାନ, ଯିଏ ମୋର ଅତି ଆଦରିଆ। ଏହି ଦୁଅଁଠି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଧ ଖାଉଛି, ଘାସ ନାହିଁ ଘୁଁଶିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଅଁଠି ଗୋଲାରେ ବାନ୍ଧି ରହିଛି, ଖାଲି ମୋତେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଭୂଖା ଅବସ୍ଥାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ, ଏହି ମୋ ସନ୍ତାନ କିପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବ? ମୁଁ ମୋର ଦୁଅଁଠିକୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ, ମାତୃସ୍ନେହରେ ଆବେଗିତ ହେଉଛି। ମୁଁ ମୋ ଦୁଅଁଠିକୁ ଚୁସିବାକୁ ଦେବି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଚାଟିବି, ତାଙ୍କୁ ମୋ ସାଥୀମାନଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କରିବି, ଏବଂ ସେମାନେ ଭଲ ମନେଇ ଖରାପ ମନେଇ ବିଷୟରେ ଜଣେଇଦେବି। ଏହା ପରେ ମୁଁ ପୁନି ଫେରିବି, ତୁମେ ଚାହିଲେ ମୋତେ ଭୋଜନ କରିପାରିବ। ନନ୍ଦାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପଶୁମାନଙ୍କର ନାଥ ପୁନି କହିଲେ। "ତୁମେ ତୁମର ପୁଅକୁ କଣ କରିବ? ମୃତ୍ୟୁକୁ ବୁଝିନାହିଁ କି? ମୋତେ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟରେ ଶିଃ ହେଉଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସ୍ନେହରେ ପ୍ରଭୃତି ହୋଇ, ତୁମ ପୁଅକୁ ନେଇ ଦିନେ ଦିନେ କଥା କହୁଛ। ପୁଅ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ମା, ବାପା, ଗୁରୁ – କେହି ବି ଜଣେ ମାନବକୁ କାଳର କଷ୍ଟରୁ ବଞ୍ଚାଇପାରିବେନାହିଁ। ତୁମେ ଗୋପାଳ ଗାଁକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଛ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋପାଳ ମହିଳାମାନେ ଭିତରେ, ଶୂରବଳ ହଳ, ଦିବ୍ୟ ଦୁଅଁଠି ଓ ଶିଶୁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକର ଅଳଙ୍କାର, ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂଜା କରନ୍ତି, ଶୁଭ୍ର ଶୁଭ୍ରତାର ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଶୁଭ୍ର, ଏହା ସବୁଠୁ ଶୁଭ୍ର ତୀର୍ଥ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ବର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, 'ଗୋପୀମନ୍ଥନ' ଓ 'ବାଳବତ୍ସରବେଣ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ଗୋମାନଙ୍କର ମମ୍ମ ଶବ୍ଦରେ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉଛି, ଦୁଅଁଠିମାନେ ମାକୁ ଚାହିଁ ବିଳାପ କରି ଡାକୁଛନ୍ତି। ଶୂରବଳ ଗୋପାଳମାନେ ସେଠାରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଲଢ଼ାଇରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଆଳାପ ଓ ହସିର ତାଳିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଦୁଅଁଠିମାନେ ଏଉଁଠାରେ ଏଉଁଠାରେ ଦାଣ୍ଡି ରହିଛନ୍ତି, ଚାରିପାଖରେ ମମ୍ମ ଶବ୍ଦ, ଗୋଲା ଏକ ଚଳିତ ଲଟସ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଝିଅ ତଳା ମାନେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ଶାନ୍ତି ମୟ ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଭିତରେ, ଗୋଲୋକ ସମାନ ଦେଖିଲେ, କିପରି ତୁମେ ପୁନି ଫେରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବ? ହେ ପୁନ୍ୟବତୀ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ତୁମର ରକ୍ତ ପିଇବନ୍ତୁ; ମୁଁ କେବଳ କଥାରେ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବିନାହିଁ। ତାପରେ ନନ୍ଦା କହିଲେ: "ହେ ପଶୁମାନଙ୍କର ନାଥ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ମୋ ସାଥୀ, ମୋ ଦୁଅଁଠି, ଏବଂ ଗୋପାଳମାନେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖିବି; ଗୋପାଳ ମହିଳାମାନେ, ଏବଂ ମୋ ମାକୁ ବିଶେଷ କରି ଦେଖି ନିଆଁ କରିବି; ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି – ଯଦି ତୁମେ ବିଶ୍ୱାସ କର, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" "ମୁଁ ଫେରିନାହିଁ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ମା-ବାପା ହତ୍ୟାର ପାପ ମୋପରେ ଲାଗୁ। ମୁଁ ଫେରିନାହିଁ ହେଲେ, ଶିକାରୀ, ଚଣ୍ଡାଳ, ବିଷ ଦେଇ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ପାପ ମୋପରେ ଲାଗୁ। ମୁଁ ଫେରିନାହିଁ ହେଲେ, ଗୋ-ହିଂସା କିମ୍ବା ଘୁମୁଥିବାକୁ ମାରିଥିବା ପାପ ଲାଗୁ। ମୁଁ ଫେରିନାହିଁ ହେଲେ, ଏକ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରିବା ପରେ ପୁନି ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇଥିବା ପାପ ଲାଗୁ। ଅଯୋଗ୍ୟ ବଳଦକୁ ଜୋତିବା, କିମ୍ବା କାହାରି କଥା କହିବା ବେଳେ ବାଧା ଦେଇଥିବା ପାପ ଲାଗୁ। ଅତିଥି ଘରକୁ ଆସି ନିରାଶ ଫେରିଗଲେ ଏହି ପାପ ଲାଗୁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଫେରିବି।" ଏହି ନିଶ୍ଚିତତା ଶୁଣି, ବାଘ ପୁନି କହିଲେ: "ଏହି ଶପଥରେ ଧେନୁକା, ଆମେ ତୁମପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଛୁ। ଯଦି କେବେ ତୁମେ ଭାବିବା – 'ଏହି ମୂଢ଼ ଯାଇ ମୋତେ ଠକିଦେଲା' – ତାହା ସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେହି କହିପାରିବେ ଶପଥରେ ପାପ ନାହିଁ। ନାରୀ, ବିବାହ, ଗୋମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା, ଏବଂ ଜୀବନ ଦେଇଯିବାର ବେଳେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ନାସ୍ତିକ, ମୂଢ଼, ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବିଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ତୁମ ମନକୁ ଏକ ଚକ୍ରରେ ଚଢ଼ାଇ ଅସ୍ତିର କରିଦେବେ। ଭୁଲ ତର୍କ ଓ କଥାରେ, ଅଜ୍ଞାନରେ ବଢ଼ିଥିବା ଏହି ଅସାଧୁ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି। ଚତୁର ଲୋକମାନେ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ଚିତ୍ରକରମାନେ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତି। ସାଧାରଣତଃ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ପରେ ଉପକାରୀକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି; ଦୁଅଁଠି ଦୁଧ ଶେଷ ହେଲେ ମାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଭଳି। ଏହି ଜଗତରେ କେହି ଉପକାରକୁ ତଳସ୍ଥ କରେନାହିଁ; ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲେ ମନ ଅନ୍ୟତାକୁ ଯାଏ। ପୁର୍ବରୁ ଋଷି, ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ ଶପଥ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଏବେ ଏହାକୁ ଗଣନା କରୁନାହିଁ। ଦେବତା, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଗୁରୁ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଲୋକ ସତ୍ୟ ଶପଥ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଯମ ତାଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟ କାଟିଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଶପଥରେ ତୁମ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଇନପାରିବ; ତୁମେ ସବୁ କଥା ଦେଖାଇଛ – ଏବେ ଚାହିଲେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ନନ୍ଦା କହିଲେ: "ଏହିପରି ଠିକ୍, ମହାମୁନି! କେଉଁଠି କେଉଁଠି ତୁମକୁ ଠକିପାରିବ? ଯିଏ ଅନ୍ୟକୁ ଠକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ନିଜକୁ ଠକିଥାଏ।" ବାଘ କହିଲେ: "ହେ ଗଉମାତା, ତୁମ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ; ତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେଅ, ମୁଣ୍ଡ ଚାଟିଦିଅ। ମା, ଭାଇ, ସାଥୀ, ଆପଣମାନେ ଦେଖି, ସତ୍ୟକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ।