ନନ୍ଦା ନାମକ ଏକ ଗାଈ, ଜଣେ ନିଜ ବଛିକୁ ବହୁତ ଭଲପାଉଥିବା ମା' ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ନେଇ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ୁଥିଲେ । ନନ୍ଦା ନିରାଶାରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଭାବୁଥିଲେ ଆଉ କେବେ ତାଙ୍କର ପିଲାକୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଗାଈ ନନ୍ଦାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ବାଘଟିଏ କଠୋର କଥା କହିଲା— "ଏ ଗାଈ, କାହିଁକି ଏପରି କନ୍ଦୁଛ? ତୁମେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ସହଜ ଶିକାର । ତୁମେ ହସିବା କିମ୍ବା କନ୍ଦିବା, ତୁମ ଜୀବନ ଆଜି ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିଅଯିବ । ଏଠାରେ ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା, ତାହା ଏହି ସଂସାରରେ ଖାଇଯାଏ । ତୁମେ ନିଜେ ଚାଲିଆସିଛ, ଛୋଟ ଗାଈ, ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ଆଜି ନିଶ୍ଚିତ— ତେଣୁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ କାହିଁକି କରୁଛ?" ପୁଣି ବାଘଟିଏ ପଚାରିଲା, "ତୁମେ କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? ମୁଁ ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, କୃପାକରି କାରଣ କହ ।" ବାଘର କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦା ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର । ଆପଣଙ୍କୁ ମିଳିଲେ କେହି ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ—ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ । ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହୋଇଛି, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି, ସେଉଁଠି ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ । ଏହି ଅଟଳ ଘଟଣା ପାଇଁ ମୁଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ । ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏକା ନୁହଁଁ ଯିଏ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି ।" "କିନ୍ତୁ, ହେ ମହାବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ମୋର ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଃଖରେ ଏହି କନ୍ଦୁଛି; ମୋର ହୃଦୟରେ ବେଦନା ଅଛି, ଆପଣ ସେଥିରେ କ୍ଷମା ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ । ଯେବେ ମୁଁ ପ୍ରଥମ ଯୌବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ମୁଁ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲି; ସେ ମୋର ପ୍ରଥମ ସନ୍ତାନ, ଏକ ଛୋଟ ବଛି । ସେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଧ ଖାଏ, ଘାସ ଶୁଘାଇ ନାହିଁ; ସେ ଗୋଲାରେ ବନ୍ଧା, ଭୁଖା ରହି, ମୋ ଦେଖା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି । ମୁଁ ତାହାର ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି—ମୋ ପୁଅ କିପରି ବଞ୍ଚିବ? ମୁଁ ମୋର ମାତୃସ୍ନେହରେ ତାକୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ ।" "ମୁଁ ମୋ ବଛିକୁ ଦୁଧ ଖୁଆଇ, ତାର ମୁଣ୍ଡ ଚାଟି, ତାକୁ ମୋ ସହଯୋଗୀ ଗାଈମାନଙ୍କ ପାଖରେ ରଖି, ଭଲ ଓ ଖରାପ କଥା ବୁଝାଇ ଦେବି; ତାପରେ ମୁଁ ପୁଣି ଆସିବି, ଆପଣ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ମୋତେ ଖାଇପାରିବେ ।" ନନ୍ଦାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବାଘଟିଏ ପୁଣି କହିଲା, "ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ କ'ଣ କରିବ? ମୃତ୍ୟୁକୁ ତୁମେ ବୁଝନାହାଁ? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଦେଖି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି । ତଥାପି, ତୁମେ ମାତୃସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତୁମ ବଛିକୁ ନେଇ ଅବିରତ କଥା କହୁଛ । ପୁଅ, ତପ, ଦାନ, ମା, ବାପା କିମ୍ବା ଗୁରୁ—କେହି ବି ସମୟର ଆକ୍ରାନ୍ତି ପାଇଁ ମଣିଷକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।" "ତୁମେ ଯଦି ଗୋଲାକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯେଉଁଠି ଗୋପାଳିନୀମାନେ ଭିଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ବଳୀୟାନ୍ ବଳଦମାନେ ରହନ୍ତି, ବଛା ଓ ପିଲାମାନେ ରହି ଗୋଲାକୁ ଆଲଙ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି, ଏଉଁଠି ଦେବଲୋକ ସମାନ ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ, ସମସ୍ତେ ଖୁସିରେ ରହନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସଫା ଏବଂ ଶୁଭ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମହା ନିବାସ । ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, 'ଗୋପୀମନ୍ଥନ' ଏବଂ 'ବାଳବତ୍ସରବେଣ' ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏଠାରେ ଗାଈମାନଙ୍କର ହମ୍ମାର ଧ୍ୱନିରେ ଅପଶକୁନ ଦୂରିଯାଏ; ବଛାମାନେ ମା' ପାଇଁ ତାରାପି କରି ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି ।" "ବଳୀୟାନ୍ ଗୋପାଳମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶରୀରରେ କ୍ଳାନ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନାଚ, ଗୀତ, ଆଲାପ ଓ ହସର ତାଳରେ ଗୋଲା କୁହୁକୁହୁ କରେ । ବଛାମାନେ ଏଠାରେ-ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ଥିବାବେଳେ, ସମଗ୍ର ଗୋଲା ଜଣେ ଚଳିତ କମଳରେ ଭରିଥିବା ଝିଅଁ ପୋଖରୀ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ।" "ଏପରି ଶାନ୍ତ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଖୁସି ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ଶ୍ରୀର ନିବାସକୁ ଦେଖି, ତୁମେ କିପରି ପୁଣି ଫେରିବାକୁ ଚାହିବ? ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ତୁମ ରକ୍ତ ପିଇନିଅନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବଳ କଥା କହି ତାଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେନାହିଁ ।" ଏପରି କଥା ପରେ, ନନ୍ଦା କହିଲେ, "ଏହିପରି ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ: ମୁଁ ମୋ ସହଯୋଗୀ ଗାଈମାନେ, ମୋ ପୁଅ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଗୋପାଳମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗୋପାଳିନୀମାନଙ୍କୁ ଓ ବିଶେଷକରି ମୋର ମା'ଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶପଥ କରି ଫେରିଆସିବି—ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ ।" "ଯଦି ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିନାସି, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ମାତା ବା ବାପାକୁ ମାରିବାର ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଉଁ । ଯଦି ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିନାସି, ଶିକାରୀ, ଚଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ବିଷ ଦେଇ ମାରିବାର ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ । ଯଦି ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିନାସି, ଗାଈକୁ କ୍ଷତି କରିବା କିମ୍ବା ଶୁଏଇଥିବାକୁ ମାରିବାର ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ । ଯଦି ମୁଁ ପୁଣି ଫେରିନାସି, ଏକଥର ବିବାହ ଦେଇଥିବା ଝିଅଁକୁ ପୁଣି ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇବାର ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ ।" "ଯଦି ଅଯୋଗ୍ୟ ବଳଦକୁ ଜୋତିବା କିମ୍ବା କାହାରି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ ବାଧା ଦେବା, ଏହି ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ । ଯଦି ଅତିଥି ଘରକୁ ଆସି ନିରାଶାରେ ଚାଲିଯିବେ, ଏହି ପାପ ମୋତେ ଲାଗୁ । ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ପାପ ଉପରେ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଫେରିଆସିବି ।" ନନ୍ଦାଙ୍କର ଏହି ଦୃଢ଼ ଶପଥ ଶୁଣି ବାଘଟିଏ କହିଲା, "ଏହି ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ହେ ଧେନୁକା, ଆମେ ତୁମ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ କରୁଛୁ । ଯଦି ମୁଁ ଭାବେ, 'ଏହି ମୂର୍ଖ ଚାଲିଗଲା ଏବଂ ମୋତେ ଠକିଲା', ତଥାପି କିଛି ଲୋକ କହିବେ ଯେ ଶପଥରେ ପାପ ନାହିଁ ।" "ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବିବାହ, ଗାଈ ଛାଡ଼ିବା, ଓ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ ସମୟରେ କେହି ଶପଥକୁ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁଁ ।