ସୁରଭି ଗାଈ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଝୁଣ୍ଡର ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚରାଗାହକୁ ଯାଉଥିଲେ, କେବେ କେବେ ସେ ଏକା ଏକା ମନମତାବଦ୍ଧ ଭାବେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ। ସୁରଭି ଯେଉଁଠି ଚୁପଚାପ ଘାସ ଚରୁଥିଲେ, ଏହି ସ୍ଥାନର ସମୀପରେ ଏକ ପର୍ବତ ଥିଲା, ଯାହାର ନାମ ରୋହିତ। ଏହି ପର୍ବତର ଗୁହା ଓ ଗହ୍ବର ଭିତରେ ବହୁ ପଶୁପକ୍ଷୀ ରହୁଥିଲେ, ଏହାର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଅଂଶ ଘନ ଘାସରେ ଢାକା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା। ଏଠି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଅସମ, ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ହରିଣ, ସିଂହ ଓ ବହୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଚଳାଫେରା କରୁଥିଲେ। ଲତା-ଗଛର ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ଶୟାଳମାନଙ୍କର ଶତଧା ହୁଁକାର ତଳେ, ଏଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୂପ ବଦଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ବସୁଥିଲା। ସେ ଥିଲେ ଏକ ଚିତା, ଯାହାର ମୁହଁ ରକ୍ତରେ ପ୍ରସ୍ନିଗ୍ଧ, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା। ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ନନ୍ଦ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଗୋପିମାନେ ଭଲ ପାଉଥିଲେ। ନନ୍ଦ ଲମ୍ବା ଓ ଅଭିନ୍ନ ଘାସର କଣ୍ଡରେ ତାଙ୍କର ଝୁଣ୍ଡକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଝୁଣ୍ଡରୁ ଏକ ଗାଈ ନନ୍ଦା, ଘାସ ଚରିବା ଆଗ୍ରହରେ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ବାଘ ନିକଟେ ଘାସ ଚରୁଥିଲେ, ଚିତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୌଡ଼ି ଆସି କହିଲେ, "ଥା, ଥା!" "ଆଜି ତୁମେ ମୋର ଭୋଜନ ହେବାକୁ ନିୟତ, ଗାଈ! ତୁମେ ନିଜେ ଆସିଛ।" ଚିତାଙ୍କର ଏଇ କଠୋର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଗାଈ ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ବଛଡ଼ାକୁ ମନେ ପକାଇଲେ—ସେ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଶୁଭ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ମାୟା ଭରା କଣ୍ଠରେ ଗାଈ କହିଲେ। ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକରେ ଦହିଯାଉଥିବା ନନ୍ଦା, ତାଙ୍କର ବଛଡ଼ାକୁ ବହୁତ ଭଲପାଉଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧାର ହୋଇ କାନ୍ଦିପଡ଼ିଥିଲେ, ଏବଂ ଆଉ କେବେ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ। ଏପରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଗାଈକୁ ଦେଖି, ଚିତା କଠୋର କଥାରେ ପଚାରିଲେ, "ଗାଈ, କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?" "ଭାଗ୍ୟବଶତ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ସହଜ ଶିକାର; ତୁମେ ହସ କିମ୍ବା କାନ୍ଦ, ମୁଁ ତୁମ ଜୀବନ ନେବି।" "ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା ନିୟତ, ସେଇ ଭୋଜନ ହୁଏ; ତୁମେ ନିଜେ ଆସିଛ, ଗାଈ, ଆଜି ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ—ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ କାହିଁକି?" ପୁଣି ବାଘ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ ଏପରି କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ମୁଁ ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବୁଛି—କାହିଁକି, କାହିଁକି ଏପରି କରୁଛ, ମୋତେ କୁହ।" ବାଘଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦା ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, "ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ପ୍ରଭୁ, ଇଚ୍ଛାମୟ ରୂପଧାରୀ—ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, କାହାର ବଞ୍ଚା ନାହିଁ; ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ। "ଯିଏ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ, ଏବଂ ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଜନ୍ମ ନେବ; ଏହି ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ନିୟତି ପାଇଁ ମୁଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ, ପଶୁର ରାଜା। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ ଯିଏ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରେ। "କିନ୍ତୁ, ମହାନୁଭାବ, ମୁଁ ମୋର ପୁଅ ପାଇଁ ମାୟା ଓ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଛି; ମୋର ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ବେଦନା ଅଛି, ଏବଂ ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ। "ମୋ ପ୍ରଥମ ଯୌବନକୁ ଛୁଇଁଥିବାବେଳେ, ପଶୁର ରାଜା, ମୁଁ ପ୍ରଥମ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି; ସେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଏକ ଛୋଟ ବଛଡ଼ା। ମୋର ବଛଡ଼ା ଏଯାଁ କ୍ଷୀର ଖାଏ, ସେ ଘାସ ଶୁଘିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେ ଗୋପମାନଙ୍କର ଗୋଶାଳାରେ ବନ୍ଧା, ଭୁଖା ଥିବାବେଳେ ମୋତେ ଖୋଜୁଛି। "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଦୁଃଖିତ—ମୋ ପୁଅ କିପରି ବଞ୍ଚିବ? ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତାଙ୍କୁ ମୋର କ୍ଷୀର ଦେଇ ମାତୃସ୍ନେହ ପୂରଣ କରିବାକୁ। "ମୁଁ ମୋ ବଛଡ଼ାକୁ ଦୁଧ ପାଇଁ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଚାଟି, ସହଯାତୀମାନେ ଓ ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କଥା ଶିଖାଇ, ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ପୁନି ତୁମେ ଯେପରି ଚାହ, ମୋତେ ଖାଇପାର।" ନନ୍ଦାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପଶୁର ରାଜା ପୁଣି କହିଲେ, "ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ କ'ଣ କରିବ? ମୃତ୍ୟୁକୁ ତୁମେ ବୁଝୁନାହିଁ କି? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଦେଖି କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି।" "ତୁମେ ମାୟାରେ ଭରି, ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ କଥା କହୁଛ; କିନ୍ତୁ ପୁଅ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ମା, ବାପା କିମ୍ବା ଗୁରୁ କେହି ମଧ୍ୟ କାଳର ଶିକାର ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ତୁମେ ଯିଏ ଗୋପମାନଙ୍କ ଗାଁକୁ ଯିବାକୁ ଚାହ, ସେଠାରେ ଗୋପିମାନେ ଥିବେ, ଶିଶୁ, ବଛଡ଼ା, ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଏହା ଦିବ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ଶୁଭ ସ୍ଥାନ, ଏହା ଗୋଲୋକ ସମାନ।" "ସେଠାରେ ଗାଈମାନଙ୍କର ହମ୍ଭାରେ ଅଶୁଭତା ଦୂର ହୁଏ; ବଛଡ଼ାମାନେ ମାଆକୁ ଡାକି ବିରହ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଶୂରବୀର ଗୋପମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତା ରହିଥାଏ।" "ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ତୁମେ କିପରି ପୁଣି ଫେରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବ? ତୁମ ରକ୍ତ ପଞ୍ଚଭୂତ ଶୋଷିନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବଳ କଥାରେ ଏହାକୁ ବଞ୍ଚିବି ନାହିଁ।" ନନ୍ଦା କହିଲେ, "ପଶୁର ରାଜା, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ମୋ ସହଯାତୀ, ପୁଅ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗୋପିମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶପଥ କରି ଫେରିଆସିବି—ଯଦି ତୁମେ ବିଶ୍ୱାସ କର, ମୋତେ ଛାଡ଼।" "ଯଦି ମୁଁ ଫେରିନ ଆସି, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ କିମ୍ବା ମା ବାପାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେବି।