ଏକ ଶିକାରୀ, ମାଂସ ଲାଗି ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅପାର ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଇଥିଲେ, ହରିଣମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ଦେଖିବାରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା। ନିଜର କଳ୍ମଷ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଏଉଁ ଶିକାରୀ ଅପରାଧୀ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ, ଯଦିଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଏପରି ଦୁଃଖଦାୟକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିବା—ଏହା କର୍ମର ଫଳ। ଏପରି ଅପରାଧରେ କୌଣସି ଉତ୍ତମ ଫଳ ନାହିଁ; ଏକ ହିଁ ହିଂସା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ମିଳେ, ମୋକ୍ଷ ମିଳିବ ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୋକ୍ଷ କିପରି ମିଳିବ? ହରିଣୀ କିପରି ସତ୍ୟ ହେବ? ସେ ଜଣେ ଶିକାରୀ, ଏକ ଶତବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ, ଦଳିଆ ଓ ଜଳ ଲାଗି ଗୋକୁଳକୁ ଆସିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଗୋଶାଳା ଓ ଗୋବାଡ଼ି ଥିଲା, ଓ ସେଠି ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲର କୂଳରେ, ଚରଣ ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଦ ମେହେନା ଗୋପମାନେ ଭିତରେ, ଗଛର ଛାୟାରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା। ରାତିର ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଗୋପିମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ। ଏଉଁ ଶିକାରୀ ଖର୍ଜୁରା ଗଛର ଛାୟାରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ଏଉଁ ଗୋମାନ୍ଦାଳରେ ଏକ ଗାଈ ଥିଲା, ନାମ ଥିଲା ନନ୍ଦା। ସେ ଖୁସି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଭଲ ଖାଇଥିଲା, ହାରର ମୁଖ୍ୟ, ହଂସ ରଙ୍ଗର, ଚଳିବାରେ ଲାଗି ଚଳିଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ନାକ, ଶୁଭ ଅଙ୍ଗ, କମ୍ଜି ଶରୀର, ନୀଳ କଣ୍ଠ, ଶୁଭ ଗଳା, ଘଣ୍ଟା ପରି ଗଳାରେ ଗଣ୍ଟି, ମଧୁର କଣ୍ଠ। ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହାରରେ ନିର୍ଭୟ ଆଗରେ ଚଳିଥିଲା, ଚରଣ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଇଚ୍ଛାରେ ଯାଉଥିଲା, କେବେ କେବେ ଏକା ଘୁଞ୍ଚି ଚରୁଥିଲା। ସୁରଭି ଗାଈ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଘାସ ଚରୁଥିଲେ, ଏଉଁ ଗୋଶାଳା ପାଖରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଥିଲା, ନାମ ରୋହିତ। ସେଠି ଅନେକ ପଶୁମାନେ କୁହୁଡି ଓ ଗୁହାରେ ଆସୁଥିଲେ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଘାସରେ ଭରିଥିଲା। ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ, ଅସମ, ଦୁର୍ଗମ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ, ହରିଣ ଓ ସିଂହ ଏବଂ ଅନେକ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଆସୁଥିଲେ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲର ଅଧିକ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିଲା, ଶୟାନ ଶବ୍ଦରେ ଶୟାନ କରୁଥିଲା, ଏଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ରହୁଥିଲା—ଏକ ତିବ୍ର ରୂପ ବଦଳାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି। ସେ ଏକ ଚିତା, ରକ୍ତ ଲାଗିଥିବା ମୁହଁ, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ, ତାଙ୍କର ନାମ ନନ୍ଦ, ଧର୍ମିକ ଓ ଗୋପିମାନେର ମଙ୍ଗଳ ଲାଗି ଉପକୃତ। ସେ ଦୀର୍ଘ ଅଖଣ୍ଡ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ହାରକୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ହାରରୁ ନନ୍ଦା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘାସ ଚରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଗାଈ ଚିତା ସାମ୍ନାରେ ଘାସ ଚରୁଥିଲେ, ଏଉଁ ସମୟରେ ଚିତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୂତି ଦେଇ କହିଲେ, “ଅଟ, ଅଟ!” “ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଭୋଜନ ହେବାକୁ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ; ତୁମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଛ।”—ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଗାଈ ନନ୍ଦା ନିଜ ଛେଆ ପାଇଁ ଭାବିଲେ, ସେ ଧଳା ରୂପରେ, ଶୁଭ, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକିଥିବା ଛେଆ, ମାତୃସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଖିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ। ନନ୍ଦା ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଜଳି ଉଠିଲେ, ଆଶା ହରାଇ, ଦୟାଳୁ ହୃଦୟରେ ଲାଗି କାନ୍ଦିଲେ। ଏହି ଗାଈର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଚିତା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଗାଈ, କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?” “ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ; ହସୁ ଯା କାନ୍ଦୁ, ମୁଁ ତୁମର ଜୀବନ ନେବି।” “ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହା ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ତାହା ଭୋଜିଯାଏ; ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ, ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ଆଜି ନିର୍ଦିଷ୍ଟ—କାହିଁକି ଅନ୍ୟଥା ଦୁଃଖ କରୁଛ?” ପୁଣି ଚିତା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—କାରଣ ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ।” ଚିତାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ନନ୍ଦା କହିଲେ, “ମୁଁ ମାନ୍ୟ କରୁଛି, ପ୍ରଭୁ, ଅନେକ ରୂପର ନାୟକ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମକୁ ଦେଖି କେହି ଉଦ୍ଧାର ହେବେନି; ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ। “ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ଅଟଳ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ମୁଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ, ପଶୁମାନେର ନାୟକ। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାହିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଟଳ; ଏହିପରି ମୁଁ ଏକା ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ। “କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ମାତୃସ୍ନେହ ଓ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଛି; ମୋ ହୃଦୟରେ ବେଦନା ଅଛି, ତୁମେ ଏହା ଶୁଣିବା ଚାହିଁବା ଉଚିତ। “ମୁଁ ଯୁବତୀ ହେବାରେ, ପଶୁମାନେର ନାୟକ, ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି; ସେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଛେଆ। ମୋ ଛେଆ ଏଯାଁ ଦୁଧ ଖାଉଛି, ଘାସ ଶୁଘିବା ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହିଁ; ସେ ଗୋଶାଳାରେ ବାନ୍ଧା, ଭୁଖା ରହି, ମୋ ପାଇଁ ଦେଖୁଛି। “ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛି—ମୋ ଛେଆ କିପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବ? ମୁଁ ମାତୃସ୍ନେହରେ ତାକୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ। “ମୁଁ ମୋ ଛେଆକୁ ଦୁଧ ଦେଇ, ମୁଣ୍ଡ ଚାଟି, ମୋ ସାଥୀମାନେକୁ ଭରସା କରି, ଭଲ ଓ ଖରାପ କଥା କହି, ତାଙ୍କୁ ଦେଇ ଆସିବି; ତାପରେ ମୁଁ ଆଉ ଆସିବି, ତୁମେ ମୋତେ ଇଚ୍ଛାରେ ଭୋଜନ କରିବା।" ନନ୍ଦାର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପଶୁମାନେର ନାୟକ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଛେଆ ସହ କଣ କରିବା? ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ତୁମେ ବୁଝୁନାହିଁ? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଦେଖି ଭୟ ଭିତି ହେଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାନ୍ତି। “କିନ୍ତୁ ତୁମେ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମୋ ଛେଆ କଥା କହୁଛ; ପୁଅ, ତପ, ଦାନ, ମା, ବାପା, ଗୁରୁ କେହି ମଧ୍ୟ କାଳରେ ପିଡିତ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେନାହିଁ; “ତୁମେ କିପରି ଗୋପମାନେର ଗାଁକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠି ଗୋପିମାନେ ଭିତରେ, ବଳଦମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ, ଛେଆ ଓ ଶିଶୁମାନେ ସଜିଥିଲେ, ଦେବଲୋକର ଭୂଷଣ, ସ୍ବର୍ଗ ସମାନ; “ଏହି ଗାଁ ସଦା ଖୁସି, ଦିବ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପୂଜିଥିବା, ଶୁଭରେ ଶୁଭ, ପବିତ୍ରରେ ସର୍ବପ୍ରଥମ।